باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری ـ طاهر عبدالحی، مدیرعامل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران (هما)، با تأکید بر ضرورت اصلاحات اساسی در ساختار این شرکت گفت: اداره صنعت هوانوردی به جراحی ساختاری نیاز دارد و برای جلوگیری از تداوم روند نزولی، باید دلایل کاهش تعداد هواپیماهای عملیاتی و افزایش نیروی انسانی به‌صورت دقیق بررسی شود. وی با اشاره به چالش‌های ساختاری و عملیاتی هما اظهار کرد: اداره صنعت هوانوردی نیازمند اصلاحات اساسی است؛ اصلاحاتی که اگرچه با دشواری و هزینه همراه است، اما برای جلوگیری از ادامه روند نزولی ضروری به نظر می‌رسد.
عبدالحی با اشاره به کاهش تعداد هواپیماهای عملیاتی این شرکت افزود: باید بررسی شود که چگونه تعداد هواپیماهای عملیاتی از حدود ۴۰ تا ۵۰ فروند به ۷ تا ۸ فروند کاهش یافته، در حالی که نیروی انسانی افزایش پیدا کرده است. بررسی این روند برای شناسایی ریشه مشکلات و اصلاح ساختار شرکت ضروری است. مدیرعامل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران با بیان اینکه بخشی از ناوگان به دلیل مشکلات مالی و تأمین‌نشدن قطعات از چرخه عملیاتی خارج شده است، تصریح کرد: در برخی موارد، حتی با تأمین منابع مالی نیز دسترسی به قطعات موردنیاز با مشکل مواجه است؛
بنابراین، مشکلات هما تنها به مسائل مالی محدود نمی‌شود و موانع تأمین قطعات نیز در زمین‌گیر شدن هواپیماها نقش دارد. وی در ادامه به وضعیت دارایی‌های شرکت اشاره کرد و گفت: از دست رفتن ظرفیت‌های اقتصادی ایران‌ایرتور در سال ۱۳۸۹ و هتل هما در سال ۱۳۹۱ از جمله موضوعاتی است که باید در بررسی وضعیت فعلی و چالش‌های این مجموعه مورد توجه قرار گیرد. عبدالحی با تأکید بر ضرورت بررسی وضعیت دارایی‌ها و تعهدات مالی هما اظهار کرد: بخشی از مشکلات شرکت به شرایط دارایی‌ها و تعهدات مالی بازمی‌گردد و برخی دارایی‌ها نیز در رهن بانک‌ها قرار دارند.
بررسی دلایل شکل‌گیری این وضعیت و چگونگی تأمین مالی خرید هواپیماها نیازمند پیگیری دقیق است. وی با بیان اینکه مشکلات هما با وجود گستردگی و پیچیدگی، قابل اصلاح است، افزود: حل مسائل هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران به حمایت، همفکری، همراهی و عزم جدی برای اجرای اصلاحات نیاز دارد. مدیرعامل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران همچنین با اشاره به مشکلات پیش‌روی پروازهای خارجی گفت: برخی مدارک، مجوزها و گواهینامه‌های منقضی‌شده، روند دریافت مجوزهای لازم برای انجام پرواز به بعضی کشورها، از جمله مالزی و اندونزی، را با دشواری مواجه کرده است.
وی ادامه داد: در برخی موارد، اعتبار مجوزهای فنی یا بهداشتی در زمان مناسب بررسی نشده و پیگیری برای تمدید آن‌ها با تأخیر صورت گرفته است؛ موضوعی که ضرورت بررسی دقیق اعتبار مدارک و مدیریت زمان‌بندی تمدید مجوزها را نشان می‌دهد. عبدالحی تأکید کرد: عبور از مشکلات هما مستلزم بررسی دقیق ریشه چالش‌ها، اصلاح ساختار، مدیریت منابع و همراهی مجموعه‌های مرتبط است تا زمینه بهبود شرایط عملیاتی و اقتصادی این شرکت فراهم شود. وی با بیان اینکه هما از نظر مالی مدیریت می‌شود، اظهار کرد: مسیرهای تکلیفی مشکلات زیادی برای اقتصاد و بازرگانی شرکت ایجاد کرده‌اند.
برای مثال، هما اجازه پرواز در مسیرهای بانکوک، کوالالامپور و پکن را ندارد؛ در حالی که این مسیرها می‌توانند در توسعه فعالیت‌های تجاری و درآمدزایی شرکت مؤثر باشند. مدیرعامل ایران‌ایر با اشاره به تناسب نداشتن تعداد کارکنان و ناوگان عملیاتی شرکت افزود: هما حدود ۹ هزار نفر پرسنل دارد، اما با محدودیت جدی در تعداد هواپیماهای قابل استفاده مواجه است. این شرکت هواپیماهای فوکر در اختیار دارد، اما برای برخی از آن‌ها خلبان واجد شرایط در دسترس نیست. از شش فروند ایرباس ۳۱۰ نیز تنها دو فروند قابلیت پرواز دارند و از ۱۳ فروند هواپیمای ATR، یک یا دو فروند عملیاتی است.
عبدالحی ادامه داد: با توجه به پایان یافتن دوره‌های بهره‌برداری و فرارسیدن زمان تعمیر و نگهداری هواپیماهای برجامی، در حال حاضر ناوگان عملیاتی هما با محدودیت مواجه است. دو فروند ایرباس ۳۰۰-۶۰۰، یک فروند ایرباس ۳۱۰ و دو فروند فوکر که به دلیل کمبود خلبان امکان بهره‌برداری ندارند، در کنار دو فروند ایرباس ۳۳۰ برجامی، بخشی از ناوگان این شرکت را تشکیل می‌دهند. حتی هواپیماهایی که آماده پرواز هستند نیز به دلیل محدودیت‌های ناشی از مشکلات راداری و ظرفیت پذیرش پرواز در برخی فرودگاه‌ها، با تأخیر مواجه می‌شوند.
وی با بیان اینکه کشور به حدود هزار فروند هواپیما نیاز دارد، گفت: در حال حاضر ۳۶ شرکت هواپیمایی در کشور فعالیت دارند که حدود ۳۰ شرکت از آن‌ها فعال هستند. با این حال، کمبود ناوگان همچنان یکی از چالش‌های اصلی صنعت هوانوردی کشور است. مدیرعامل هما درباره وضعیت هواپیماهای برجامی توضیح داد: هواپیماهای ایرباس ۳۳۰ برجامی به حدود ۱۰ سال بهره‌برداری رسیده‌اند و به تعمیرات و نگهداری اساسی نیاز دارند. همچنین دو فروند ایرباس ۳۳۰ که خریداری شده بودند، در مقاطعی در اختیار شرکت نبودند و امکان استفاده از آن‌ها فراهم نشد.
پروازهای تکلیفی و زیان اقتصادی هما عبدالحی با اشاره به نحوه استفاده از هواپیماهای ATR اظهار کرد: این هواپیماها برای برقراری ارتباط هوایی با شهرهایی مانند سمنان، اراک، شاهرود، سبزوار، کلاله، ماکو، جهرم، لامرد، بوموسی، سقز، خرم‌آباد، سنندج و یاسوج به کار گرفته شدند و به حدود ۲۲ فرودگاه با میانگین ۱۰ مسافر پرواز داشتند؛ در شرایطی که درآمد حاصل از این پروازها هزینه‌های عملیاتی را پوشش نمی‌داد.
وی افزود: این هواپیماها می‌توانستند در مسیرهای منطقه‌ای، از جمله پرواز از شهرهای جنوبی کشور به مقاصد کشورهای حاشیه خلیج فارس، مورد استفاده قرار گیرند و درآمد بیشتری برای شرکت ایجاد کنند. مدیرعامل ایران‌ایر با بیان اینکه درآمد پروازهای تکلیفی به‌طور کامل به هما پرداخت نشده است، گفت: از سال ۱۳۶۴ تا ۱۳۹۴، بابت انجام پروازهای تکلیفی حدود یک‌هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان از دولت طلب داریم. ارزش این مطالبات در مقایسه با هزینه‌های ارزی خرید هواپیماهای برجامی قابل توجه است و باید مشخص شود که این منابع با توجه به تغییرات نرخ ارز چه ارزشی پیدا کرده‌اند.
عبدالحی با اشاره به مشکلات مالی شرکت تصریح کرد: هما از دولت مطالبات قابل توجهی دارد و میزان مطالبات آن، به گفته وی، از دو برابر کل هزینه هواپیماهای برجامی نیز بیشتر است. در عین حال، حساب‌های شرکت با محدودیت مواجه شده و بدهی‌های مالیاتی نیز بر مشکلات آن افزوده است. به گفته او، وزارت اقتصاد میزان بدهی مالیاتی هما را حدود هشت هزار میلیارد تومان اعلام کرده است. وی ادامه داد: حتی فروش برخی املاک شرکت نیز با موانعی روبه‌رو است؛
زیرا بخشی از دارایی‌ها در رهن بانک صنعت و معدن و بانک پارسیان قرار دارند یا محدودیت‌های مرتبط با فرایند خصوصی‌سازی، امکان فروش آن‌ها را دشوار کرده است. تحریم‌ها و محدودیت در تأمین قطعات مدیرعامل هما با اشاره به دشواری‌های ناشی از تحریم‌ها گفت: این شرکت در تأمین قطعات، نرم‌افزارها و خدمات مورد نیاز هواپیماها با مشکلات جدی مواجه است. هما یک شرکت کاملاً دولتی است و به همین دلیل، علاوه بر محدودیت‌های ناشی از تحریم، با موانع مالی و اداری متعددی نیز روبه‌روست.
وی با مخالفت با خصوصی‌سازی هما افزود: هر بار که موضوع واگذاری شرکت در فهرست خصوصی‌سازی قرار می‌گیرد، مشکلات جدیدی ایجاد می‌شود. برخی پیشنهادها نیز واگذاری بخش‌هایی مانند خدمات مهندسی، تعمیر و نگهداری، فرسودگی ناوگان و کترینگ را مطرح می‌کنند؛ در حالی که این بخش‌ها برای هما درآمدزا هستند و واگذاری آن‌ها ممکن است در آینده مشخص کند که تصمیم درستی نبوده است. عبدالحی تأکید کرد: مشکل اصلی هما، از یک سو حجم بالای نیروی انسانی و از سوی دیگر کمبود هواپیمای عملیاتی است.
این شرکت برای بازسازی ناوگان و افزایش پروازها به منابع مالی، قطعات و امکان برنامه‌ریزی پایدار نیاز دارد. وی با اشاره به وضعیت ایرباس ۳۲۱ به‌عنوان یکی از هواپیماهای پیشرفته ناوگان هما گفت: به دلیل کمبود قطعات، بخش زیادی از قطعات این هواپیما برای استفاده در سایر هواپیماها باز شده و اکنون برای بازگرداندن آن به چرخه پروازی، به دو موتور و قطعات متعدد نیاز داریم؛ به‌طوری که حجم قطعات مورد نیاز آن با نیاز یک هواپیمای کامل قابل مقایسه است.
مدیرعامل ایران‌ایر همچنین از لغو پروازهای اروپایی هما در مهرماه ۱۴۰۳ به‌عنوان یکی از مشکلات بزرگ این شرکت یاد کرد و گفت: محدودیت‌های پروازی در مسیرهای شرق آسیا و مشکلات تأمین سوخت در برخی فرودگاه‌های خارجی نیز فعالیت‌های شرکت را دشوار کرده است. افزایش هزینه سوخت و فشار بر عملیات پروازی عبدالحی با اشاره به افزایش هزینه سوخت هواپیما اظهار کرد: قیمت هر لیتر سوخت که حدود یک سال و نیم قبل ۶۰۰ تومان بود، به ۶۰ هزار و ۶۰۰ تومان رسیده است. همچنین سوخت مورد استفاده برای پروازهای باری با نرخ حدود ۱۸۰ هزار تومان به ازای هر لیتر عرضه می‌شود.
وی افزود: افزایش هزینه سوخت در کنار رشد هزینه تعمیر و نگهداری، تأمین قطعات و خدمات فرودگاهی، فشار مضاعفی بر اقتصاد شرکت‌های هواپیمایی وارد کرده است؛ در حالی که امکان افزایش متناسب درآمدها و توسعه مسیرهای پروازی نیز وجود ندارد. مدیرعامل هما با اشاره به بدهی این شرکت به فرودگاه استانبول گفت: فرایند پرداخت بدهی چهار میلیون دلاری هما به این فرودگاه از حدود ۹ ماه قبل آغاز شده و اکنون حدود یک میلیون دلار از آن باقی مانده است. با وجود این، شرکت همچنان با محدودیت‌هایی در انجام پروازها به استانبول مواجه است.
وی همچنین با بیان اینکه کترینگ هما برای مدتی طولانی با مشکل مجوز بهداشتی روبه‌رو بود، گفت: سرانجام موفق شدیم مجوزهای لازم را دریافت کنیم. هما در کنار مشکلات مالی و عملیاتی، ناچار است برای حفظ خدمات خود و انجام مأموریت‌های محوله، با محدودیت‌های مختلف مقابله کند. توان تعمیر موتور هواپیما در داخل کشور عبدالحی با اشاره به توانمندی‌های فنی هما در حوزه تعمیر و نگهداری اظهار کرد: این شرکت توانایی تعمیر یک موتور هواپیما در مدت حدود ۱۵ روز را دارد، اما برای استفاده کامل از این ظرفیت با مشکلاتی در تأمین قطعات و منابع مالی مواجه است.
وی با اشاره به تلاش کارکنان هما برای حفظ ناوگان و انجام پروازها گفت: در شرایطی که تأمین قطعه و منابع مالی با محدودیت مواجه است، مجموعه شرکت تلاش می‌کند با مدیریت هزینه‌ها و استفاده از ظرفیت‌های داخلی، هواپیماهای بیشتری را به چرخه عملیاتی بازگرداند. مدیرعامل ایران‌ایر با تأکید بر ضرورت توجه به واقعیت‌های عملیاتی صنعت هوانوردی خاطرنشان کرد: ارزیابی عملکرد هما باید با در نظر گرفتن تعداد هواپیماهای واقعاً عملیاتی، محدودیت‌های تحریمی، بدهی‌های انباشته و هزینه‌های انجام پروازهای تکلیفی صورت گیرد؛
زیرا انجام پرواز در چنین شرایطی صرفاً به آماده بودن هواپیما محدود نمی‌شود و به هماهنگی‌های فنی، مالی، فرودگاهی و نیروی انسانی نیاز دارد. عبدالحی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اقدامات هما در شرایط جنگی گفت: حفظ آمادگی ناوگان، تمدید اعتبار برخی خلبانان و هماهنگی با سازمان هواپیمایی کشوری از جمله اقداماتی بود که برای جلوگیری از توقف فعالیت‌های شرکت انجام شد. در این دوره، برخی خلبانان در آستانه پایان اعتبار مجوزهای خود قرار داشتند و لازم بود با برگزاری دوره‌های آموزشی و انجام هماهنگی‌های لازم، امکان ادامه فعالیت آن‌ها فراهم شود.
وی با اشاره به انجام عملیات حج در شرایط دشوار افزود: در سوم اردیبهشت، در حالی که تنها یک روز و نیم تا زمان آغاز پروازها باقی مانده بود، انجام عملیات حج قطعی شد و هما توانست پروازها را از سر بگیرد. اگر تلاش و اراده کارکنان ایران‌ایر و همراهی وزارت راه و شهرسازی نبود، انجام حج در آن شرایط بسیار دشوار می‌شد. مدیرعامل هما ادامه داد: برای انجام پروازهای حج، محدودیت‌هایی در انتخاب مبدأ پروازها وجود داشت و هما باید با توجه به الزامات ایمنی، مسیرهای پروازی و محدودیت‌های سوخت، برنامه‌ریزی می‌کرد.
در برخی مسیرها امکان استفاده از مسیرهای معمول وجود نداشت و پروازها باید با تغییر مسیر انجام می‌شدند. عبدالحی با اشاره به هزینه‌های جانبی عملیات حج اظهار کرد: انجام این پروازها صرفاً به جابه‌جایی مسافران محدود نمی‌شود و هزینه‌های اقامت خدمه، جابه‌جایی هواپیماها، پروازهای بازگشت و برنامه‌ریزی مجدد ناوگان را نیز به همراه دارد. در برخی موارد، هواپیما پس از انتقال زائران به مقصد باید برای انجام مأموریت دیگری جابه‌جا می‌شد و این موضوع هزینه‌های عملیاتی را افزایش می‌داد.
وی افزود: با وجود بدهی‌های انباشته و مشکلات مالی، پروازهای حج انجام شد و کارکنان هما با وجود تأخیر در پرداخت برخی هزینه‌ها و دشواری‌های عملیاتی، برای اجرای این مأموریت تلاش کردند. تلاش برای بازگرداندن هواپیماها به چرخه پروازی مدیرعامل ایران‌ایر با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای تعمیر و آماده‌سازی هواپیماها گفت: هما سال‌هاست تعمیر موتورهای هواپیماهای خود را در داخل کشور انجام می‌دهد و در صورت تأمین قطعات مورد نیاز، امکان تعمیر یک موتور در مدت حدود ۱۵ روز وجود دارد. حتی در صورت فراهم بودن شرایط و افزایش ظرفیت کاری، می‌توان سرعت تعمیرات را بیشتر کرد.
وی با اشاره به هزینه‌های بالای تعمیر ناوگان افزود: برای آماده‌سازی برخی هواپیماها، هزینه‌های قابل توجهی صرف شده است. هدف ما این است که منابع مالی شرکت به‌جای هزینه‌های غیرضروری، برای بازگرداندن هواپیماها به چرخه پروازی و افزایش ظرفیت عملیاتی استفاده شود. عبدالحی همچنین از پیگیری برای استفاده از منابع بیمه‌ای و تأمین مالی تعمیرات خبر داد و گفت: در این زمینه، پس از پیگیری‌های انجام‌شده، امکان دریافت حدود ۱۲ میلیون دلار از محل بیمه فراهم شد که می‌تواند در تأمین منابع مورد نیاز شرکت مؤثر باشد.
ضرورت واقع‌بینی در ارزیابی عملکرد شرکت وی با اشاره به محدودیت‌های هما در برقراری پروازهای بین‌المللی اظهار کرد: شرکت برای حفظ مسیرهای خارجی خود باید میان میزان بدهی به فرودگاه‌ها، هزینه‌های عملیاتی و درآمد حاصل از پروازها توازن برقرار کند. در برخی موارد، ادامه پرواز در یک مسیر با وجود بدهی‌های خارجی، می‌تواند خطر توقف فعالیت در مسیرهای دیگر را افزایش دهد؛ بنابراین تصمیم‌گیری درباره حفظ یا تعلیق مسیرها به بررسی دقیق شرایط مالی و عملیاتی نیاز دارد.
مدیرعامل هما تأکید کرد: بازگرداندن هواپیماها به چرخه پروازی، تأمین قطعات و حفظ نیروهای متخصص، نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت است. نمی‌توان انتظار داشت شرکتی با ناوگان محدود، بدهی‌های انباشته و محدودیت‌های گسترده تحریمی، بدون تأمین منابع مالی و رفع موانع عملیاتی، تمام مسیرهای مورد انتظار را فعال نگه دارد.
تأمین دارو در اولویت پروازهای هما قرار دارد، اما مجوز پرواز به برخی مقاصد صادر نمی‌شود وی با اشاره به اهمیت تأمین دارو و نیازهای اساسی مردم گفت: در گذشته بخش قابل توجهی از دارو از هند تأمین می‌شد و ما نیز به دلیل اهمیت دارو، به‌عنوان یکی از نیازهای ضروری مردم، نگاه انتفاعی به این موضوع نداشتیم و داریم. از این رو، آمادگی داریم با حداقل هزینه برای تأمین و انتقال دارو اقدام کنیم. وی افزود: حتی اگر لازم باشد برای انتقال دارو به هر مقصد دیگری پرواز انجام دهیم، آمادگی داریم این کار را انجام دهیم؛
اما با وجود هماهنگی‌های انجام‌شده برای پرواز به سنگاپور و بمبئی، مجوز پرواز صادر نشده است. او ادامه داد: در این زمینه درخواست انتقال محموله‌های ۶۰ تا ۷۰ هزار کیلوگرمی دارو مطرح بود و ما اعلام کردیم که آمادگی داریم مطابق شرایط و ضوابط اعلام‌شده، حتی در قالب پرواز مسافری با حمل محموله باری یا به‌صورت پرواز باری اقدام کنیم، اما مجوز لازم صادر نشد. وی با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده برای انتقال دارو گفت: آقای دکتر کولیوند نیز در این زمینه با مقاصد دیگری تماس گرفته‌اند و ما آمادگی داریم در صورت اعلام نیاز، برای انتقال دارو به هر مقصدی اقدام کنیم؛
با این حال، در دو موردی که با ما هماهنگ شد و درخواست پرواز ارائه کردیم، مجوز صادر نشد. او با بیان اینکه بخش قابل توجهی از داروها از هند تأمین می‌شود، اظهار کرد: من در زمینه جزئیات فنی و مبدأ تأمین انواع دارو اطلاعات تخصصی ندارم، اما تأکید می‌کنم که در صورت اعلام مقصد و فراهم شدن مجوزهای لازم، برای انتقال دارو اقدام خواهیم کرد. برای مثال، اگر اعلام شود که باید دارو از مسقط منتقل شود، آمادگی انجام این پرواز را داریم.
وی در پایان خاطرنشان کرد: پیش از این نیز چند پرواز به مقصد ماکائو برای این‌گونه مأموریت‌ها انجام دادیم، اما در حال حاضر این پروازها متوقف شده است.
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
