باشگاه خبرنگاران جوان؛ آرزو رئوفی‌راد – حسام قدوسی، کارشناس مسائل بین‌الملل در گفتوگو با باشگاه خبرنگاران جوان درباره ابتکار‌های ایران برای تبدیل تنگه هرمز به منطقه همکاری اظهار داشت: مسئله اصلی این است که غرب سال‌ها امنیت خلیج فارس را از دریچه حضور نظامی خود تعریف کرده است؛ در حالی که کشور‌های منطقه صاحبان سرزمین، منابع و مسئولیت امنیت خود هستند. وی افزود: ایران در سال ۱۳۹۸ با ابتکار صلح هرمز، چارچوبی مبتنی بر گفتوگو، عدم تجاوز، عدم مداخله و امنیت دریانوردی پیشنهاد کرد؛ این سابقه نشان می‌دهد که تهران برای امنیت منطقه پیشنهاد سیاسی داشته است.
گام بعدی می‌تواند تشکیل مجمع کشور‌های ساحلی، ایجاد خط تماس اضطراری و همکاری مشترک در زمینه امداد دریایی و حفاظت از محیط زیست باشد. با این حال، همکاری منطقه‌ای با سیاست حذف ایران سازگار نیست؛ نمی‌توان از ایران انتظار مسئولیت‌پذیری داشت و هم‌زمان برای محروم کردن این کشور از تجارت و درآمدهایش تلاش کرد. امنیت منطقه باید منافع مشروع همه کشور‌های منطقه را تأمین کند.
همکاری هسته‌ای باید با پایان دادن به برخورد تبعیض‌آمیز با ایران آغاز شود این کارشناس مسائل بین‌الملل در پاسخ به پرسشی درباره چگونگی تبدیل پرونده هسته‌ای به فرصتی برای همکاری اظهار داشت: در شرایط کنونی، نقطه همکاری مشترک چندانی نمی‌بینم، اما به‌طور کلی، نقطه آغاز این مسیر، پایان دادن به برخورد تبعیض‌آمیز با پیشرفت علمی ایران است. نگرانی‌های فنی باید با پاسخ‌های فنی برطرف شوند. اگر هر پاسخ ایران با مطالبه سیاسی تازه‌ای مواجه شود، دیگر با فرایند اعتمادسازی روبه‌رو نیستیم، بلکه با فشار برای محدود کردن قدرت ملی مواجه خواهیم بود.
قدوسی بیان کرد: ایران می‌تواند همکاری‌های خود را در زمینه رادیودارو، درمان سرطان، کشاورزی، مدیریت آب و ایمنی هسته‌ای توسعه دهد. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز ظرفیت‌هایی برای همکاری علمی و فنی در این حوزه‌ها دارد. انتظار همکاری گسترده در شرایطی که مبادلات مالی و دسترسی به تجهیزات محدود می‌شود، تناقض‌آمیز است. اگر غرب خواهان اعتمادسازی است، باید اجازه دهد مردم ایران از فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای بهره‌مند شوند. همکاری زمانی معنا پیدا می‌کند که حقوق، نظارت و منافع اقتصادی در کنار یکدیگر قرار گیرند.
تضمین‌های ایران باید در برابر تضمین‌های طرف مقابل قرار گیرد قدوسی درباره تضمین‌های ارائه‌شده از سوی ایران برای صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای کشور گفت: ایران موافقت‌نامه پادمان دارد و در برجام نیز محدودیت‌ها و نظارت‌های مشخصی را پذیرفته بود. بنابراین، ادعای این‌که ایران اساساً هیچ چارچوبی برای راستی‌آزمایی نپذیرفته است، با اسناد موجود سازگار نیست. البته سابقه پذیرش تعهدات را نباید با اجرای کامل همه تعهدات در شرایط امروز یکسان دانست. پرسش اساسی این است که طرف مقابل چه تضمینی ارائه می‌دهد.
این کارشناس مسائل بین‌الملل اظهار داشت: توافقی که در آن تعهدات ایران قابل اندازه‌گیری باشد، اما منافع اقتصادی کشور به اراده سیاسی واشنگتن وابسته بماند، پایدار نخواهد بود. وی تأکید کرد: ایران باید بر رفع تحریم‌های قابل راستی‌آزمایی، ایجاد سازوکار جبران نقض عهد و پیش‌بینی هزینه برای خروج یک‌جانبه از توافق تأکید کند.
قدوسی در ادامه، با اشاره به ضرورت اعتمادسازی متقابل گفت: آمریکا نمی‌تواند هم مطالبه‌کننده تضمین از ایران باشد و از تهران بخواهد تضمین دهد که به دنبال ساخت سلاح هسته‌ای نیست یا سطح غنی‌سازی خود را محدود کند، اما هم‌زمان از ارائه تضمین درباره رفتار خود شانه خالی کند. حل بحران‌های منطقه‌ای با احترام به اراده ملت‌ها امکان‌پذیر است این کارشناس مسائل بین‌الملل درباره نقش ایران در کاهش تنش‌های خاورمیانه، از یمن تا لبنان و سوریه، اظهار داشت: من با این پیش‌فرض که حضور آمریکا در منطقه ذاتاً ثبات‌ساز و نفوذ ایران ذاتاً بحران‌زا است، مخالفم.
هر بازیگری باید بر اساس اقدامات و پیامد‌های رفتارش ارزیابی شود. وی در پاسخ به پرسشی درباره چگونگی شکل‌گیری الگویی منطقه‌ای برای حل‌وفصل بحران‌ها بدون دخالت نیرو‌های فرامنطقه‌ای افزود: ایران در همه پرونده‌ها لزوماً طرف میانجی نیست، اما می‌تواند از روابط و نفوذ خود برای تسهیل توافق‌ها استفاده کند. الگوی مطلوب باید بر گفت‌وگوی داخلی، توقف تجاوز، کمک‌رسانی انسانی و احترام به تمامیت ارضی کشورها استوار باشد؛ ایران معتقد است مردم یمن، لبنان و سوریه باید درباره آینده خود تصمیم بگیرند.
وی خاطرنشان کرد: نقش سازمان ملل متحد در این زمینه بسیار مهم است و این سازمان می‌تواند تسهیل‌کننده گفت‌و‌گو‌ها باشد؛ قدرت‌های خارجی نیز نباید با تحریم، تحمیل فشار و بمباران، خود را صاحب اختیار ملت‌های منطقه بدانند. مذاکره با آمریکا باید بر اساس منافع ملی و تعهدات روشن باشد قدوسی درباره سازوکار پیشنهادی ایران برای گفت‌و‌گو‌های مستقیم و بدون پیش‌شرط با آمریکا درباره مسائل دوجانبه و منطقه‌ای گفت: ایران نباید برای اثبات عقلانیت خود وارد هر مذاکره‌ای با هر شرایطی شود.
عقلانیت به معنای تشخیص این است که مذاکره چه دستاوردی دارد، چه هزینه‌ای به همراه می‌آورد و آیا طرف مقابل از اختیار و اراده لازم برای توافق برخوردار است یا خیر. وی با اشاره به تجربه تفاهم اسلام‌آباد اظهار داشت: در آن تجربه مشاهده کردیم که طرف آمریکایی اختیار لازم برای مذاکره را نداشت و بار‌ها اعلام می‌کرد که باید تماس بگیرد و موضوع را پیگیری کند. این کارشناس مسائل بین‌الملل افزود: شرایط مناسب برای گفتوگو می‌تواند با دستور کار محدود، حضور نمایندگان دارای اختیار و تعیین تعهدات مرحله‌ای آغاز شود.
با توجه به سابقه‌ای که از مذاکرات با آمریکا داریم، اگر تعهدات مرحله‌ای وجود نداشته باشد، با مشکل مواجه خواهیم شد؛ زیرا آمریکایی‌ها به تعهدات خود عمل نخواهند کرد. قدوسی تأکید کرد: مذاکره در شرایط تهدید و با رویکردی که پیش از شروع گفتوگو بر تحمیل خواسته‌ها استوار باشد، نمی‌تواند مبنای توافق قرار گیرد؛ آمریکا باید بپذیرد که با کشوری مستقل مذاکره می‌کند.
امنیت جمعی با پایان دادن به وابستگی امنیتی منطقه تقویت می‌شود این کارشناس مسائل بین‌الملل در پاسخ به پرسشی درباره چگونگی جایگزینی رقابت‌های تنش‌زا با ابتکار صلح منطقه‌ای، همکاری اقتصادی و امنیت جمعی اظهار داشت: معتقدم باید به وابستگی امنیتی منطقه پایان داد. هنگامی که کشورها، به‌ویژه کشور‌های خلیج فارس، برای تأمین امنیت خود دائماً به خرید تسلیحات و حضور قدرت‌های خارجی متکی باشند، انگیزه ایجاد اعتماد میان همسایگان تضعیف می‌شود.
قدوسی خاطرنشان کرد: امنیت جمعی زمانی شکل می‌گیرد که دولت‌های منطقه مسئولیت مستقیم تأمین امنیت خود را بپذیرند و برای ایجاد همکاری‌های پایدار میان کشور‌های همسایه تلاش کنند. قدوسی درباره راهکار ایران برای تضمین منافع متقابل اظهار داشت: ایران باید بر یک اصل روشن پایبند باشد؛ تعهد مشخص در برابر منفعت مشخص. چارچوب برجام بر محدودیت‌های هسته‌ای و نظارت در برابر رفع تحریم‌های معین استوار بود. برای هر توافق آینده باید از ابهام در بخش اقتصادی جلوگیری شود.
به اعتقاد من، توافق زمانی محقق می‌شود که ایران بتواند نفت بفروشد، درآمد‌های حاصل را دریافت کند و از منابع خود برای سرمایه‌گذاری و سایر نیاز‌های اقتصادی استفاده کند. این کارشناس مسائل بین‌الملل بیان کرد: صدور یک بیانیه یا ارائه یک مجوز ساده برای آنکه ایران بتواند به حقوق خود برسد، کافی نیست. توافق باید تکلیف تحریم‌هایی را که ممکن است با عنوان دیگری همان محدودیت‌ها را بازتولید کنند، روشن کند. اگر آمریکا تحریم‌های هسته‌ای را لغو کند، نمی‌توان همان محدودیت‌ها را با عنوان تحریم‌های موشکی دوباره اعمال کرد.
قدوسی خاطرنشان کرد: کشور‌های غربی نمی‌توانند بازگشت ایران به تعهدات را مطالبه کنند، اما مسئولیت خود را در زمینه تأمین منافع توافق به حاشیه ببرند. ایران می‌تواند برای شکل‌گیری نظم امنیتی بومی ابتکار عمل داشته باشد این کارشناس مسائل بین‌الملل در پاسخ به پرسشی درباره نقش ایران در ایجاد نظم امنیتی بومی و کاهش تنش‌های منطقه‌ای گفت: پاسخ به این پرسش آسان نیست، اما ایران باید موقعیت جغرافیایی، توان دفاعی و ظرفیت اقتصادی خود را به ابتکار سیاسی تبدیل کند.
نظم امنیتی بومی با تغییر موازنه قدرت مسلحانه ساخته نمی‌شود، بلکه باید بر مبنای احترام به حاکمیت کشورها، عدم تجاوز، گفت‌وگوی دائمی و منافع اقتصادی مشترک شکل بگیرد. قدوسی در پایان اظهار داشت: ایران می‌تواند تشکیل یک مجمع منطقه‌ای با دبیرخانه و سازوکار حل اختلاف را پیشنهاد کند و زمینه مشارکت همه همسایگان را در آن فراهم سازد.
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
