به گزار خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، دکتر علیرضا استادیان، استاد دانشگاه و پژوهشگر حوزه علمیه، در دوره «تربیت خبرنگار تخصصی بهائیت‌شناسی» ویژه طلاب خواهر و برادر استان قم که به همت خبرگزاری رسا و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان در سالن شهید سلیمی این اداره کل برگزار شد، به تبیین مبانی و اصول مقدماتی خبرنویسی پرداخت.
استادیان در این نشست با اشاره به جایگاه رسانه در فضای اجتماعی امروز، اظهار کرد: رسانه علاوه بر اطلاع‌رسانی، در شکل‌دهی به افکار عمومی و مناسبات اجتماعی نقش دارد و می‌تواند در عرصه‌های مختلف، از جمله جنگ روانی و شناختی، مورد استفاده قرار گیرد؛ ازاین‌رو، آشنایی با اصول حرفه‌ای خبرنویسی برای فعالان رسانه‌ای و فرهنگی اهمیت ویژه‌ای دارد.
وی با بیان اینکه امروزه فعالیت خبری به اصحاب رسانه و تحریریه‌های رسمی محدود نیست، افزود: گسترش فضای مجازی و فعالیت کانال‌ها و صفحات پرمخاطب موجب شده است بسیاری از فعالان فرهنگی نیز به‌صورت مستمر با تولید و انتشار خبر سروکار داشته باشند؛ بنابراین، آشنایی با مبانی خبرنویسی برای این گروه‌ها نیز ضروری است. تعریف خبر و شناخت ارزش‌های خبری این استاد دانشگاه در ادامه، خبر را گزارشی از یک رویداد عینی دانست که در آن یک یا چند ارزش خبری وجود دارد و نحوه تنظیم و ارائه آن نیز از عوامل درون‌سازمانی و برون‌سازمانی تأثیر می‌پذیرد.
وی با تشریح تفاوت خبر با گزارش، مصاحبه، یادداشت و تحلیل، به ویژگی‌های خبر مطلوب اشاره کرد و تازگی، جذابیت، سادگی، جامعیت، دقت، نظم و توجه به ارزش‌های خبری را از جمله مؤلفه‌های مهم در تهیه و تنظیم خبر برشمرد. استادیان همچنین ارزش‌های خبری را از معیارهای انتخاب رویدادها برای انتشار دانست و به مؤلفه‌هایی همچون دربرگیری، شهرت، برخورد و درگیری، استثنا و شگفتی، فراوانی، مجاورت و تازگی پرداخت. به گفته وی، شناخت این ارزش‌ها به خبرنگار کمک می‌کند تا از میان رویدادهای متعدد، موضوعات مهم‌تر را شناسایی و اولویت‌بندی کند.
عناصر خبری و شیوه تنظیم خبر وی در بخش دیگری از سخنان خود، عناصر خبری را از مباحث اساسی خبرنویسی معرفی کرد و گفت: خبرنگار برای تنظیم یک خبر باید به پرسش‌هایی مانند چه کسی، چه چیزی، کجا و چه زمانی پاسخ دهد. پرسش‌های چرا و چگونه نیز می‌توانند به توضیح ابعاد رویداد و حرکت از خبر صرف به سمت گزارش تحلیلی کمک کنند. استادیان با اشاره به اهمیت انتخاب درست عناصر خبری در ابتدای متن، سبک هرم وارونه را یکی از شیوه‌های مهم تنظیم خبر دانست و توضیح داد: در این سبک، مهم‌ترین و جذاب‌ترین اطلاعات در ابتدای خبر قرار می‌گیرد و سپس جزئیات کم‌اهمیت‌تر ارائه می‌شود.
در مقابل، در سبک تاریخی، مطالب بر اساس ترتیب وقوع یا بیان رویداد تنظیم می‌شوند. این پژوهشگر حوزه علمیه همچنین به سبک پایان شگفت‌انگیز اشاره کرد و آن را از شیوه‌هایی دانست که در آن، بخش تعیین‌کننده یا گره اصلی ماجرا در پایان متن آشکار می‌شود. توجه به منابع و انواع خبر استادیان در ادامه، اعتبارسنجی منابع را از الزامات کار خبرنگاری برشمرد و بر ضرورت پرهیز از بزرگ‌نمایی، توجه به انگیزه‌ها و موقعیت منابع و بررسی صحت اطلاعات تأکید کرد.
وی یادآور شد که خبرنگار باید هنگام دریافت اطلاعات، احتمال اغراق، جانبداری یا تلاش برای تبرئه و تخریب اشخاص و جریان‌ها را در نظر داشته باشد. وی همچنین با توضیح انواع خبر از نظر شیوه تهیه و تنظیم، به خبرهای پوششی، تولیدی و تنظیمی پرداخت و تفاوت آن‌ها را تشریح کرد. کارکردهای رسانه و مسئولیت خبرنگار این استاد دانشگاه در بخش دیگری از این نشست، به کارکردهای مثبت و منفی رسانه پرداخت و غنی‌سازی فرهنگ گفت‌وگو، نهادینه‌کردن پرسشگری، مطالبه‌گری از مسئولان و اطلاع‌رسانی شفاف و مستند را از جمله کارکردهای مثبت رسانه دانست.
وی در مقابل، ایجاد هیجان‌های کاذب، القای نیازهای غیرواقعی، دامن‌زدن به اختلافات، ایجاد تنش میان مردم و مسئولان و خدشه‌دارکردن امنیت روانی جامعه را از جمله پیامدهای منفی عملکرد رسانه‌ای برشمرد. استادیان با اشاره به نقش عوامل درون‌سازمانی و برون‌سازمانی در فرایند انتشار خبر، توضیح داد که خبرنگاران، مدیران خبر، عوامل فنی، قوانین، صاحبان سرمایه و آگهی، گروه‌های صاحب نفوذ، منابع خبری و مخاطبان می‌توانند بر روند تولید و انتشار محتوا تأثیر بگذارند.
وی در پایان، با تأکید بر ضرورت پیوند میان آموزش نظری و تمرین عملی، پیشنهاد کرد فراگیران برای تقویت مهارت خبرنویسی، اخبار رسانه‌ها و خبرگزاری‌ها را با توجه به ارزش‌ها و عناصر خبری بررسی کنند و در کنار بهره‌گیری از ابزارهای نوین و هوش مصنوعی، اصول حرفه‌ای نگارش و ویرایش خبر را نیز بیاموزند.
منبع: رسانیوز
