گروه مسکن و شهری: بروز سیلی مهیب در استانبول ترکیه و انتشار اخباری مبنی بر بروز چنین بحرانی در تهران با انتقال موج بارشی از ترکیه به کشور یا بر اثر بارش‌های سیل‌آسای ناشی از پدیده «ال‌نینو» در هفته‌ها و ماه‌های پیش‌رو، چگونگی آماده‌سازی کلان‌شهرها برای مقابله با سیل‌های این‌چنینی را مطرح کرده است.
«دنیای‌اقتصاد» در این گزارش به 4سوال کلیدی پاسخ می‌دهد که عبارتند از: «انتقال موج بارشی ترکیه به تهران صحت دارد؟»، «پدیده ال‌نینو به بروز بارشی سیل‌آسا در تهران منجر می‌شود؟»، «منشأ سیلاب شهری عظیمیه کرج در 11 مهر امسال چه بود، آیا احتمال بروز چنین سیلی در پایتخت وجود دارد؟» و «برای کاهش خطرات ناشی از سیل در این زمان چه اقدامی قابل اجرا است؟» بررسی انجام‌شده از سوی کارشناسان امر تاکید دارد که شیوه توسعه شهری در بسیاری از کلان‌شهرهای کشور از جمله تهران و کرج با مسدودکردن مسیر حوضه‌های آبریز با معابر و ساختمان‌ها عامل اصلی بروز سیلاب در زمان بروز بارش‌های کوتاه‌مدت و شدید است؛
اما مدیریت شهری می‌تواند با انجام اقداماتی نظیر لایروبی مسیل‌ها از احتمال بروز سیل کاسته و همچنین با نصب سنسور بروز سیل و پیش‌بینی وقوع سیل، در زمانی حدود 20دقیقه قبل از بروز از تلفات جانی ناشی از این بحران طبیعی بکاهد. البته کارشناسان احتمال انتقال موج بارشی استانبول به تهران را منتفی دانسته، اما احتمال افزایش بارش‌ها در تهران متاثر از پدیده ال‌نینو نسبت به میانگین بلندمدت وجود دارد و بنابراین باید هرچه سریع‌تر برای چنین بحرانی آماده شد.
احتمال تکرار سیل عظیمیه در پایتخت سیلاب ناگهانی ۱۱مهرماه۱۴۰۵ در عظیمیه کرج، با وجود خسارت محدود، آسیب‌پذیری سکونتگاه‌های شهری در برابر سیلاب، به‌ویژه در مناطق متصل به ارتفاعات و حوضه‌های آبریز جانبی را آشکار کرد. انسداد آبراهه در محل اتصال به محدوده شهری، موجب جاری شدن سیلاب در بلوار طالقانی، جابه‌جایی خودروها و موتورسیکلت‌ها و رسوب گل‌ولای در معابر شد.
در حالی این سیل به وقوع پیوست که بر اساس گزارش‌های رسمی، میزان بارندگی تا ساعت۱۷:۳۰ روز ۱۱مهرماه۱۴۰۵ در کرج 6.3میلی‌متر، طالقان ۱۶میلی‌متر، ناریان 17.3میلی‌متر، دیزین (والیترود) 19.1میلی‌متر، ایگان 18.7میلی‌متر و شهرستانک 13.5میلی‌متر ثبت شد. همچنین، به گفته مدیرکل هواشناسی استان البرز، بیشترین بارش ثبت‌شده در استان تا ساعت ۸:۳۰ صبح روز یکشنبه ۱۲مهرماه، با 30.4میلی‌متر، مربوط به ایستگاه ناریان طالقان بود.
گم شدن مسیر آبراهه در حوضه آبریز عظیمیه کرج باعث شده تا جریان سیلابی روی کف آسفالته خیابان روان شده و با توجه به «شیب سطح»، سرعت و قدرت حمل و تخریب آن بیشتر شده است. قطع ادامه مسیر آبراهه و اتصال مستقیم آن به معبر و مستحدثات موجب افزایش ریسک سیلاب شهری می‌شود. تجربه سیلاب‌های فراگیری سال۱۳۹۸، دروازه قرآن شیراز، امامزاده داوود و عظیمیه کرج نشان می‌دهد که سکونتگاه‌های شهری و روستایی کشور همچنان با ضعف‌ها و کاستی‌های جدی در زمینه کنترل سیلاب و کاهش خطرات ناشی از آن مواجهند.
مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در گزارشی با تحلیل سیل عظیمیه کرج، پیشنهادهایی برای کاهش خطرات سیل‌های احتمالی آینده ارائه کرده است. در این گزارش تاکید شده است که شیوه توسعه شهری در بسیاری از شهرهای ایران به نحوی بوده که آبراهه‌های طبیعی را از میان برده، اما تبدیل آبراهه‌های طبیعی به معابر، مسیر هیدرولوژیک آنها را از بین نمی‌برد. در چنین شرایطی هنگام بارش‌های کوتاه‌مدت و شدید، افزایش رواناب سطحی و تمرکز جریان می‌تواند آب را بار دیگر به مسیرهای طبیعی و کم‌ارتفاع گذشته هدایت کند.
در صورت نبود سازوکار مناسب برای جمع‌آوری و انتقال روان‌آب، این وضعیت می‌تواند به وقوع سیلاب‌های قابل‌توجه منجر شود. با توجه به شیوه توسعه شهری در تهران همانند آنچه در کرج رخ داده، احتمال تجربه سیل این‌چنینی در پایتخت با بروز بارشی سیل‌آسا و کوتاه‌مدت وجود دارد. به‌خصوص آنکه تهران 11حوضه آبریز دارد که مسیر آنها با توسعه شهری مسدود شده و اگرچه برای بخشی از مسیر این حوضه‌های آبریز کانال‌هایی درنظر گرفته شده است، اما در نهایت، این کانال‌ها به‌جای اتصال به دریاچه‌ها به شهر، خانه‌ها و زیرساخت شهری ختم می‌شوند. بارش شدید در راه تهران؟
سیل استانبول ترکیه در نتیجه باران رگباری به مدت 20دقیقه با سرعت 3متر بر ثانیه بروز کرد و به فاجعه‌ای منجر شد که این روزها اخبار آن در فضای مجازی پر شده است. داده‌های پایگاه‌های هواشناسی انتقال موج بارشی ترکیه به تهران را تایید نمی‌کند؛ با وجود این، احتمال پربارشی برای بخشی از شهرهای ایران از جمله تهران متاثر از پدیده ال‌نینو وجود دارد. سازمان هواشناسی کشور نیز برای یک‌ماه آینده، افزایش 25میلی‌متری میانگین بارش در استان تهران نسبت به میانگین بلندمدت را پیش‌بینی کرده است. میانگین بارش بلندمدت تهران 17 تا 35 میلی‌متر برآورد شده است.
با توجه به مسدود بودن مسیر حوضه‌های آبریز تهران، اگر این افزایش بارش به شکل رگباری و در زمان کوتاهی به وقوع بپیوندند، احتمال بروز سیلی مشابه آنچه در عظیمیه کرج رخ داد، وجود دارد. پیشنهادهای قابل اجرا برای مقابله با سیلاب‌های شهری کاهش خطر سیلاب‌های شهری، نیاز به اقدامات پیشگیرانه و پادسیل‌سازی دارد. این اقدام شامل لایروبی مسیر آبراهه‌ها می‌شود. همچنین مرکز تحقیقات در گزارش خود به احداث حوضچه یا استخر آرامش رواناب در انتهای جنوبی حوضه آبریز بام کرج، یا نقاط مشابه با قابلیت لایروبی و برداشت منظم نهشته‌ها، برای کاهش خطر سیلاب تاکید دارد.
این روش در انتهای سایر حوضه‌های آبریز نیز قابل اجرا است. همچنین کارشناسان مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی تاکید دارند که نصب سامانه‌های هشدار میدانی در مسیر آبراهه‌ها و مسیل‌های منتهی به سکونتگاه‌ها با رصد سطح آب و پیش‌بینی بروز سیل، همچنین آموزش عمومی رفتار صحیح هنگام سیل و اطلاع به شهروندان می‌تواند، آسیب جانی ناشی از این بحران را به شدت کاهش دهد. کارشناسان هزینه ساخت چنین سنسورهایی را 500میلیون تومان تا حداکثر یک‌میلیارد تومان برآورد کرده‌اند.
در چنین شرایطی نصب چنین سنسورهایی برای اطلاع از سیل آتی تهران، با تحمیل هزینه محدود به مدیریت شهری، می‌تواند بر امنیت شهروندان بیفزاید.
منبع: دنیای اقتصاد
