شهید حسین املاکی (معروف به «همت گیلان» یا «قهرمان») یکی از فرماندهان برجسته دوران دفاع‌مقدس، قائم‌مقام لشکر ۱۶ قدس گیلان و از چهره‌های شاخص اطلاعات و عملیات سپاه بود. او در ۲۷سالگی به شهادت رسید و به‌خاطر ایثارگری (به‌ویژه بخشیدن ماسک شیمیایی به یک بسیجی) در حافظه جمعی ماندگار شد. این فیلم که به همت بنیاد فرهنگی روایت فتح و انجمن سینمای دفاع‌مقدس ساخته شده، در جشنواره فجر سال گذشته تنها جایزه جلوه‌های ویژه میدانی را دریافت کرد.
در این خصوص با روح‌الله سهرابی، مدیر فرهنگی، نویسنده، کارگردان و تهیه‌کننده این فیلم درباره ضرورت پرداختن به زندگی این شهید صحبت کردیم که در ادامه از نظر می‌گذرانید: به نظر شما در زمانه امروز ضرورت تولید آثار سینمایی در ژانر دفاع‌مقدس مثل جانشین چیست؟ چه در سینما و تئاتر و چه در هنر‌های تجسمی و دیگر شاخه‌های هنری، به نظر می‌رسد امروزه ضرورت بازنمایی فضای دفاع مقدس بیش از گذشته احساس می‌شود؛ چراکه بخشی از جامعه ما گویی هویت ملی و فرهنگی خود را به فراموشی سپرده و پیشینه دینی و ارزشی‌اش به‌تدریج در حال کمرنگ‌شدن است.
تولید این قبیل آثار می‌تواند در حد خودش اثرگذاری خوبی در جامعه بگذارد و در مقاطعی خاص راهبردی و آگاهی‌بخش است و توده جامعه را با هویت ملی و ایرانی ــ اسلامی خودش آشنا می‌کند. امروز به‌دلیل جبر زمان و گذر تاریخ، ما از زمان دفاع‌مقدس دور شده‌ایم، اما حق نداریم و نمی‌توانیم از لحاظ حسی هم فاصله بگیریم. باید در این رابطه بنویسیم و حرف بزنیم و فیلم بسازیم. باید در مورد دفاع‌مقدس اثر هنری تولید کنیم. حضور و ورود به تولید در سینمای دفاع‌مقدس به‌مثابه گنج‌یابی است. مضامین و قصه‌های ناگفته زیادی در دوران دفاع‌مقدس وجود دارد که در حال فراموشی و یا تحریف است.
سینما امروز در دنیا به‌عنوان رسانه‌ای مهم و برتر شناخته می‌شود و ابزاری ایدئولوژیک است. در کشور‌های دیگر، به‌ویژه آمریکا، نیز دیدگاه‌های ایدئولوژیک وجود دارد که بر اساس آنها، این کشور اهداف خود را از طریق سینما دنبال می‌کند و به‌نوعی از هالیوود برای پیشبرد اهداف و نفوذ فرهنگی خود بهره می‌گیرد.سینما امروز در دنیا مسأله مهمی است، چون جریان‌های مهمی را مدیریت می‌کند. در کشور ما هم سینما ابزاری مهم برای بیان حرف‌های مهم مثل دفاع‌مقدس است و بسیار رسانه کارآمدی محسوب می‌شود و هیچ‌گاه نباید اجازه دهیم غبار زمان روی موضوع دفاع‌مقدس بنشیند و باعث فراموشی آن گردد.
چرا از میان شهدای دفاع مقدس، شهید املاکی را برای ساخت این فیلم انتخاب کردید؟ چه ویژگی‌هایی در زندگی و شخصیت این شهید وجود داشت که شما را به سرمایه‌گذاری برای به‌تصویرکشیدن زندگی ایشان مصمم کرد؟این شهید در دوران دفاع مقدس نقشی بسزا و تعیین‌کننده در لشکر قدس گیلان ایفا می‌کرد، اما متأسفانه در استان‌های دیگر و حتی در سطح کشور چندان شناخته‌شده نیست.این در حالی است که رهبر شهید نیز درباره ایشان سخن گفته بود، اما متأسفانه آن‌گونه که شایسته این قهرمان ملی است، به زندگی و شخصیتش پرداخته نشد.
مهجور ماندن ایشان و ساخته نشدن اثر هنری درخوری درباره زندگی این شهید، اتفاقی دردناک بود. در بررسی‌ها و جلساتی که داشتیم، به این جمع‌بندی رسیدیم که ساخت اثری درباره این شهید بزرگوار، هم با استقبال خوبی روبه‌رو می‌شود و هم برای نسل جوان جذابیت زیادی دارد.البته این به معنای تولید آثار کافی درباره دیگر شهدای شاخص و شناخته‌شده‌ای نیست که نام‌شان را بیشتر شنیده‌ایم؛ بلکه درباره شهید املاکی و شهدای دیگری از این دست که در دوران حیات و پس از شهادت نیز مظلومیتی مضاعف را تجربه کردند، احساس وظیفه‌ای ویژه داشتیم.
این احساس، شبیه کشف اسطوره‌ای در اعماق تاریخ بود و ما باید کاری می‌کردیم تا شهید املاکی از این مهجوریت بیرون بیاید.سعی کردیم در حد توان خود، اثری خلق کنیم که از اغراق به دور باشد و در وهله نخست، شخصیتی ملموس و باورپذیر از شهید املاکی به تصویر بکشد؛ شخصیتی که برای نسل جوان امروز، زمینی و دست‌یافتنی باشد. مثل جوان‌های دیگر این مملکت که در راه دفاع از میهن و دین جان خودشان را فدا کردند. ما جوان‌های دیگری هم داریم که بر پرده سینما می‌توانیم مثل شهید املاکی زندگی آنها را هم به تصویر بکشیم.
دوست داشتیم مخاطب و جوان امروز خودش را در جایگاه شهید ببیند و بداند که او هم مثل شهید می‌تواند در راه دفاع از وطن نقش‌آفرینی کند. مخاطب در وهله اول باید خودش در این زمینه با قهرمان همذات‌پنداری کند و خودش را در پرده سینما ببیند. متأسفانه در بسیاری از آثاری که در حوزه‌های مختلف ساخته می‌شوند، قداست شهدا باعث می‌شود آنها دور از دسترس به تصویر کشیده شوند. درباره شهید املاکی، به‌دلیل ناشناخته بودن شخصیت ایشان برای مخاطب، از این نظر کار راحت‌تری داشتیم؛ چراکه می‌توانستیم سراغ شهیدی برویم که جامعه شناخت چندانی از او نداشت.
البته این موضوع از سوی دیگر، دشواری‌های خاص خود را نیز به همراه داشت. با وجود استقبال مردم از این فیلم در فجر، تنها یک جایزه به آن اختصاص یافت. علت این برخورد با فیلم را در چه می‌دانید؟اثری که مؤلفه‌های سینمایی یک اثر خوب را رعایت کرده و از ویژگی‌های ذاتی سینما برخوردار باشد، حتی اگر به دلایلی خاص، ازجمله نپسندیدن آن از سوی برخی مسئولان، دبیران، داوران یا منتقدان جشنواره‌ها و رد آن به دلایل فنی یا شخصی، مورد توجه این گروه‌ها قرار نگیرد، قطعا مخاطبان خود را پیدا می‌کند و جامعه هدف را به سالن‌های سینما می‌کشاند.گذر زمان ارزش‌های فیلم را به رخ می‌کشد؛
جانشین را هم نمی‌توان از این قاعده مستثنا دانست. کم نیستند فیلم‌هایی که در تاریخ سینمای ایران در جشنواره نادیده گرفته شدند ولی مخاطبان نسبت به آن اقبال خوبی نشان دادند. شاید شگفت‌آور باشد که بگوییم خیلی از آثاری که در سینمای ایران اسم و رسمی به‌هم زده‌اند، در جشنواره نادیده گرفته شدند. بنابراین، نتیجه داوری در جشنواره‌ها نمی‌تواند معیار و ملاک خوبی برای کیفیت و عیار یک فیلم تلقی شود. خوشبختانه استقبال عمومی از این فیلم به‌واسطه حضور جوان‌ها و جامعه جوان بسیار خوب بوده و طیف جوان عکس‌العمل بسیار خوبی به این قهرمان در پرده سینما نشان داده است.
طیف‌های مختلفی در این سینما حضور پیدا کرده‌اند و توانسته‌اند با این فیلم ارتباط برقرار کنند که این برای ما موفقیت بزرگی است و تقریبا می‌توانم بگویم به اهداف خود در این زمینه رسیده‌ایم. ما فیلم سینمایی جانشین را درباره شهید املاکی تولید کردیم تا سندی رسمی از فداکاری‌های او در تاریخ این مرزوبوم به یادگار بماند و همگان بدانند که جوانانی از این سرزمین برای دفاع از کیان و ناموس این مملکت، جان خود را فدا کرده‌اند تا ایران پابرجا بماند.
ما به این جوانان و شهدا بسیار مدیونیم و برای من، به‌عنوان تهیه‌کننده این اثر و همه عوامل فیلم، مایه خوشحالی است که جانشین با استقبال عمومی روبه‌رو شده است.امیدوارم که تمام این فیلم‌های سینمایی که در حوزه مضامین ارزشی مقاومت انقلاب اسلامی و دفاع‌مقدس ساخته شده، به گونه‌ای باکیفیت باشد که مثل جانشین بتواند با مخاطب و خصوصا نسل جدید ارتباط برقرار کند. نقش بنیاد فرهنگی روایت فتح و انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس در حمایت از آثار ارزشی و دفاع مقدسی چیست؟
می‌دانیم که تولید چنین آثاری، به‌دلیل هزینه‌های بالا و نیاز به ادوات، تجهیزات و امکانات خاص، دشواری‌های زیادی دارد. این نهاد‌ها چگونه می‌توانند به تسهیل روند تولید و حمایت از فیلمسازان این حوزه کمک کنند؟ انجمن سینمای دفاع‌مقدس و بنیاد فرهنگی روایت فتح چه نقش حمایتی در این زمینه دارد؟در دوره‌ای که تولید آثار سینمایی و به‌خصوص در ژانر دفاع‌مقدس به‌دلیل هزینه‌های سرسام‌آور بازنمایی فضای سال ۶۰ و طراحی فضای ۵۰ ــ ۴۵ سال قبل بسیار هزینه‌بر است، بخش خصوصی به‌ندرت می‌تواند وارد این چالش سخت شود.
در این شرایط نهادی مثل بنیاد فرهنگی روایت فتح و انجمن سینمای انقلاب و دفاع‌مقدس می‌توانند بسیار تاثیر‌گذار و جریان‌ساز باشند. به همین دلیل، حمایت از پروژه‌هایی مثل جانشین که در بنیاد روایت فتح و انجمن سینمای دفاع‌مقدس تولید شده، صرفا پشتیبانی از یک اثر سینمایی نیست، بلکه جریان‌سازی در مسیر تقویت فرهنگ دفاع‌مقدس و در جهت دیده‌شدن بهتر و بیشتر رشادت‌ها و حماسه‌سازی‌های قهرمانان چند دهه پیش است.
واقعا دست‌مریزاد به دست‌اندرکاران، مدیران و مجموعه بنیاد فرهنگی روایت فتح و انجمن سینمای دفاع‌مقدس که در این سال‌ها به‌خوبی چراغ سینمای دفاع‌مقدس و سینمای ارزشی را روشن نگه داشتند. می‌توانیم بگوییم سینماگران و دغدغه‌مندان آثار فرهنگی دفاع‌مقدس یک مأمن و ملجا دارند که می‌توانند به آن رجوع و نسبت به تولید آثار شاخص و تراز با مفاهیم دفاع‌مقدس اقدام کنند.
این فرصت مصاحبه را مغتنم می‌شمارم و از همه مدیران و اعضای مجموعه روایت فتح و انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس که طی یکی دو سال گذشته با دغدغه‌مندی و پیگیری مستمر، حامی آثاری همچون جانشین بودند، صمیمانه تشکر می‌کنم.
منبع: جام جم آنلاین
