به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام حسین جوان‌آراسته، عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، در نشست علمی «تبیین و ترویج بین‌المللی اسلام ناب محمدی(ص)، هماهنگ با نیازهای زمان و بر پایه اجتهاد پیوسته و پویا»، با اشاره به ویژگی‌های مطرح‌شده برای تبلیغ مؤثر دین، گفت: هرگونه ارتباط و گفت‌وگوی مؤثر با مخاطب به شناخت مخاطب، شناخت مسئله و استنباط متناسب با نیازهای زمان و مکان نیاز دارد؛ اما پرسش مهم این است که چگونه می‌توان این الزامات را در عمل محقق کرد.
ضرورت شناخت ملاک‌های حقانیت در جهان معاصر وی یکی از مسائل مهم در تبلیغ دین را شناخت ملاک‌های حقانیت در جهان معاصر دانست و اظهار داشت: خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَیِّنَاتِ»؛ پیامبران با دلایل روشن فرستاده شدند تا حقانیت دعوت آنان برای مردم قابل احراز باشد. امروز گوینده و مبلغ دینی باید ملاک‌هایی را که مخاطب معاصر برای تشخیص حقانیت به کار می‌گیرد، بشناسد. ممکن است ما برخی امور را حق بدانیم، اما مخاطب بر اساس معیارهای خود آن‌ها را حق تشخیص ندهد.
ازاین‌رو، باید بررسی کنیم که چگونه می‌توان حقانیت دین را با تکیه بر معیارهای قابل فهم و پذیرفتنی برای مخاطب تبیین کرد. این استاد حوزه و دانشگاه، کارآمدی دین را از دیگر محورهای مهم تبلیغ دانست و گفت: پیامبران آمدند تا انسان‌هایی تربیت شوند که بتوانند قسط را در جامعه برپا کنند؛ چنان‌که قرآن کریم از هدف رسالت پیامبران برای قیام مردم به قسط سخن می‌گوید. وی با اشاره به آیه «لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ» افزود: باید روشن شود که دین حق در جهان امروز چه دستاوردی دارد و چگونه می‌تواند حقانیت خود را در عرصه عمل نشان دهد.
یکی از راه‌های تبیین برتری دین، توجه به نتایج و دستاوردهای آن در زندگی انسان‌هاست. استفاده از قواعد مشترک عقلایی در تبیین دین حجت الاسلام جوان‌آراسته با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از قواعد مشترک جهانی اظهار داشت: برخی قواعد در جوامع مختلف به‌عنوان ارزش‌ها و محسنات عقلایی پذیرفته شده‌اند و می‌توان از آن‌ها برای تبیین برتری دین و جلوگیری از تعارض‌های فرهنگی بهره گرفت.
وی با اشاره به نمونه‌هایی از تعارض فرهنگی مطرح‌شده در سخنان ارائه‌دهندگان نشست، گفت: برای مواجهه با چنین موقعیت‌هایی باید به قواعد مشترک عقلایی توجه کرد و دید چگونه می‌توان پیام دین را به‌گونه‌ای تبیین کرد که مخاطب بتواند آن را درک کند. تقدم عقاید و اخلاق بر برخی احکام فقهی در فرایند تبلیغ عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، یکی دیگر از موضوعات مهم در تبلیغ دین را نسبت میان عقاید، اخلاق و احکام فقهی دانست و تصریح کرد: باید بررسی شود که آیا در فرایند تبیین و تبلیغ دین، عقاید و اخلاق دینی نباید پیش از برخی احکام فقهی مورد توجه قرار گیرند؛
به‌ویژه هنگامی که تأکید بر یک حکم فقهی ممکن است به طرد مخاطب و محروم‌شدن او از آشنایی با دیگر ابعاد دین بینجامد. برای مثال، اگر زنی یا خانواده‌ای به‌دلیل مسئله‌ای فقهی، مانند رعایت‌نکردن حجاب مورد انتظار، از یک جمع دینی طرد شود، ممکن است فرصت آشنایی و ارتباط با عقاید دینی را نیز از دست بدهد. این مسئله نشان می‌دهد که در تبلیغ دین باید نسبت میان احکام فقهی و دیگر ابعاد دین را با دقت بیشتری بررسی کرد. حجت الاسلام جوان‌آراسته با اشاره به بحث تدریجی‌بودن تبلیغ احکام گفت: این موضوع از گذشته در میان فقها مطرح بوده است.
پیامبر اکرم(ص) در مدینه احکام را متناسب با شرایط جامعه، رفتارها و سنت‌های پیشین مردم به‌تدریج بیان می‌کردند و در فرایند دعوت، شرایط مخاطبان را در نظر می‌گرفتند. شناخت قوانین کشورهای میزبان و نسبت آن‌ها با احکام شرعی حجت الاسلام جوان‌آراسته شناخت قواعد الزام‌آور بین‌المللی و قوانین کشور میزبان را از دیگر ضرورت‌های تبلیغ در خارج از کشور دانست و گفت: در جوامع مختلف، قواعدی وجود دارد که نقض آن‌ها تخلفی جدی تلقی می‌شود. مبلغان و مسلمانان مقیم این کشورها باید این قواعد را بشناسند و نسبت آن‌ها را با احکام فقهی بررسی کنند.
وی با اشاره به نمونه‌ای از موضع امام خمینی(ره) در سال‌های آغازین انقلاب اسلامی افزود: در آن دوره، برخی دانشجویان ساکن آمریکا درباره حکم استفاده از اموال فروشگاه‌ها با توجه به دیدگاه فقهی رایج درباره اموال غیرمسلمانان از امام خمینی(ره) پرسش کرده بودند. امام با این برداشت مقابله کردند. این نمونه نشان می‌دهد که در مواجهه با مسائل زندگی مسلمانان در کشورهای دیگر، نمی‌توان بدون توجه به شرایط و ضوابط مربوط، صرفاً به برداشت‌های رایج از برخی احکام اکتفا کرد.
این استاد حوزه و دانشگاه تأکید کرد: شناخت قوانین الزام‌آور بین‌المللی و مقررات کشور میزبان، به‌ویژه در مواردی که ممکن است با برداشت‌هایی از قواعد فقهی تعارض پیدا کند، اهمیت فراوانی دارد و باید در فرایند تبیین و تبلیغ دین مورد توجه قرار گیرد.
پیشتازی در خیرات مشترک در جهان چنداعتقادی حجت الاسلام جوان‌آراسته در جمع‌بندی سخنان خود، با اشاره به آیات سوره مائده درباره عمل پیروان ادیان به تعالیم الهی خود، به طرح مفهوم «فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرَاتِ» پرداخت و گفت: در جهانی که از نظر اعتقادی متکثر است و جوامع آن از نظام‌های حقوقی و رفتاری متفاوتی پیروی می‌کنند، یکی از نکات مهم برای مبلغان و مروجان دین، توجه به خیرات عام و مشترک است. باید بررسی کرد که کدام دین می‌تواند در عرصه خیرات پیشتاز باشد و چگونه می‌توان ظرفیت‌های دین را برای تحقق ارزش‌های مشترک و مورد پذیرش عقلایی نشان داد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه در پایان ابراز امیدواری کرد نشست‌های علمی آینده با رویکردی علمی‌تر و واقع‌گرایانه‌تر برگزار شود و ضمن طرح دقیق مسائل، راهکارهای عملی مناسب‌تری برای تبیین و ترویج بین‌المللی اسلام ارائه کند.
منبع: رسانیوز
