اصفهان- ۲ میلیون هکتار از ۸۹ حوضه آبخیز در استان اصفهان بدون سازه آبخیزداری در حالی در معرض خطر سیلاب قرار دارد که وقوع پدیده‌های حدی به دلیل تغییر اقلیم افزایش یافته است.
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- ندا سپاهی: پدیده ال نینوی قدرتمند که رسانه‌های جهان آن را ال نینوی گودزیلا نامیده‌اند، در هفته‌های اخیر سیلاب‌های ویرانگری را در شهرهای مختلف جهان رقم زده و ایران نیز از دامنه این آشفتگی اقلیمی دور نمانده است.
اقلیم‌شناسان از ماه‌ها پیش نسبت به محتمل‌ترین سناریو برای ال نینوی بسیار قوی، در بازه زمانی اکتبر ۲۰۲۶ تا فوریه ۲۰۲۷ (مهر ماه تا اسفندماه سال جاری) هشدار داده بودند و اکنون بزرگ‌ترین پدیده آب و هوایی از دهه ۱۸۷۰ میلادی در گوشه و کنار جهان خودنمایی می‌کند و از ایندیانا در سواحل غرب آمریکا تا فرانسه، اسپانیا، نپال و ترکیه تا خطه شمال ایران از سوادکوه مازندران و گرمی اردبیل، باغستان کرج تا ایذه خوزستان در جنوب کشور، ویرانی به بار آورده و سیلاب‌های ناگهانی جان هفت هموطن را گرفته است.
کارشناسان هشدار داده‌اند که وقوع ال نینوی قوی پس از ۱۴۹ سال، اکنون به دلیل تغییر اقلیم و گرمایش جهانی حتی می تواند مخرب‌تر و هزینه انسانی آن می‌تواند بسیار گسترده باشد.
پاییز و زمستان امسال برای استان اصفهان نیز می‌تواند متفاوت از سال‌های گذشته باشد. پیش‌بینی‌های هواشناسی و گزارش‌های مطرح‌شده در جلسه مدیریت بحران استان از احتمال افزایش بارش‌ها بین ۳۰ تا ۳۸ درصد در بالادست حوضه‌های آبخیز به ویژه غرب و جنوب استان حکایت دارد؛ افزایشی که اگرچه می‌تواند منابع آبی را تقویت کند، خطر سیلاب و روان‌آب‌های مخرب را نیز به‌همراه دارد. در همین ارتباط خبرنگار مهر درباره برنامه‌های استان اصفهان برای کنترل سیلاب و اجرای طرح‌های آبخیزداری با محمدعلی کاظمی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اصفهان گفتگویی داشته که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید؛
* استان اصفهان چند حوضه آبخیز دارد و تاکنون چه سهمی مطالعه و اجرا شده است؟
در استان اصفهان حدود ۳۲۸ حوضه آبخیز وجود دارد. از ۹.۵ میلیون هکتار عرصه‌های منابع طبیعی استان، حدود ۶.۹ میلیون هکتار پتانسیل مدیریت سیلاب دارند و ۲.۶ میلیون هکتار فاقد این پتانسیل هستند و مشکل سیلاب جدی در آن‌ها نداریم.
از این ۳۲۸ حوضه، مطالعات ۲۴۱ حوضه به مساحت ۴.۸ میلیون هکتار انجام شده و ۸۷ حوضه باقی‌مانده، حدود ۲ میلیون هکتار، هنوز در دستور کار مطالعات قرار دارد. از ۴.۸ میلیون هکتار مطالعات‌شده، تاکنون ۳.۲ میلیون هکتار اجرا شده و ۱.۶ میلیون هکتار نیز آماده اجرای طرح‌های آبخیزداری است.
*با توجه به احتمال افزایش بارش در بالادست حوضه‌های آبخیز اصفهان و تقویت ذخایر برفی زاگرس، برنامه مشخص منابع طبیعی و آبخیزداری استان برای کنترل روان‌آب و سیلاب در پاییز و زمستان امسال چیست و کدام حوضه‌ها اولویت دارند؟
طرح‌هایی در سال‌های قبل اجرا شده از جمله سازه‌ای، بیومکانیکی و بیولوژیکی مانند کاشت درخت همزمان با سازه‌های سنگی‌ملاتی و خاکی و پخش سیلاب که می توان گفت آمادگی نسبی داریم.
به شهرستان‌ها توصیه شده که تمام سازه‌های سنوات گذشته را بازدید کنند، موانع را برطرف کرده و ایرادات را اصلاح و در صورت نیاز مرمت کنند تا در صورت وقوع سیلاب، حداکثر مهار در حوضه‌های مطالعات‌شده و اجراشده انجام شود. بخش دیگر کار هم ادامه اجرای طرح‌های جدید آبخیزداری است.
در سال ۱۴۰۴ مجموعاً حدود ۲۰۰ میلیارد تومان اعتبار داشتیم که ۷۸ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان آن از محل محرومیت‌زدایی با قرارگاه امام حسن مجتبی (ع) و بسیج سازندگی استان در چهار حوضه ابوزیدآباد، محمدآباد آران و بیدگل، مغول‌نیسیان و کچاسال اردستان، علی‌آبادچی برخوار و ننادگان فریدن اجرا شد. این پروژه‌ها عمدتاً در شرف اتمام هستند و تکمیل سریع آن‌ها در دستور کار است.
از محل اعتبارات ملی و استانی هم ۱۲۰ میلیارد تومان داشتیم که به دلیل مشکلات بودجه کشور، تنها حدود ۱۵ درصد آن تخصیص یافت. با این حال پروژه‌های پخش سیلاب چاه‌ملک خور و بیابانک، رودخانه امیرحیدر کاشان، زمان‌آباد لنجان و حوزه شهری سمیرم را انجام دادیم و عمده آن‌ها به اتمام رسیده به‌جز زمان‌آباد که همچنان در دست اجراست. پیش‌بینی کردیم بخشی از هزینه‌ها از محل دیون سال ۱۴۰۵ تأمین شود.
در سال جاری (۱۴۰۵) ۱۴۳ میلیارد تومان از اعتبارات ملی، ۶۲ میلیارد تومان اعتبار استانی و ۷۰ میلیارد تومان از محل محرومیت‌زدایی مصوب شده است. این اعتبارات در ۶ شهرستان اولویت‌دار نایین، گلپایگان، لنجان، جرقویه، مبارکه و بویین‌میاندشت بر اساس مطالعات و اولویت‌ها هزینه خواهد شد. در صورت تخصیص اعتبار، از همین حالا فرآیند انتخاب پیمانکار آغاز می‌شود.
سال گذشته دو حوضه سهیل نایین و ابراهیم‌آباد خور به مساحت ۶۰ هزار هکتار مطالعه شد و اکنون آماده اجرا هستند. همچنین پروژه مشارکتی در خور و بیابانک با شرکت پتاس به مبلغ ۱۰ میلیارد تومان از محل مسئولیت اجتماعی آن شرکت اجرا شد.
این مجموعه اقدامات بخشی از مشکلات سیلاب را مرتفع می‌کند، اما صددرصد نیست؛ چون هنوز حدود ۸۹ حوضه مطالعاتی به مساحت بالغ بر ۲ میلیون هکتار باقی مانده که عملیات آبخیزداری در آن‌ها اجرا نشده است.
با توجه به پیش‌بینی بیشترین بارندگی در غرب استان و مناطق زاگرسی، پروژه‌های سنواتی اجراشده در شهرستان‌هایی مانند فریدون‌شهر، سمیرم، چادگان، بویین‌میاندشت و فریدن می‌توانند بخشی از سیلاب‌ها را مهار کرده و آسیب به مناطق روستایی، عشایری، شهری و اراضی کشاورزی را کاهش دهند.
*۸۹ حوضه‌ای که اشاره کردید و بالغ بر بیش از دو میلیون هکتار هستند، در کدام مناطق استان قرار دارند؟
حوضه‌ها در همه شهرستان‌های استان پراکنده‌اند. اولویت با حوضه‌هایی است که به شهرها، روستاها یا مناطق صنعتی نزدیک‌ترند. در حال حاضر پروژه‌های مطالعه‌شده آماده اجرا در تمام شهرستان‌ها وجود دارد. امسال بخشی از این حوضه‌ها در شش شهرستان نایین، گلپایگان، لنجان، جرقویه، مبارکه و بویین‌میاندشت اجرایی خواهد شد.
*اگر امسال پاییز و زمستان بارش‌های خوبی داشته باشیم، این پروژه‌ها از کی شروع می‌شوند؟
پروژه‌های سال ۱۴۰۴ اکنون در مراحل پایانی هستند. پروژه‌های سال ۱۴۰۵ چون سال مالی از مهرماه آغاز می‌شود، با ابلاغ اعتبارات و موافقت‌نامه‌ها، انتخاب پیمانکار انجام می‌شود و این پروژه‌ها احتمالاً در سال آینده قابلیت بهره‌برداری و استحصال آب خواهند داشت.
*شهریور امسال نشستی با حضور مدیریت بحران با موضوع بررسی پروژه‌های آبخیزداری و اثرات النینو در منابع طبیعی استان برگزار شد، در آن جلسه برای تفکیک وظایف مدیریت سیلاب چه هماهنگی‌های عملی قرار شد انجام شود؟
قرار شد منابع طبیعی مسئولیت حوضه‌های بالادست خارج از حریم شهر را بر عهده داشته باشد. آب منطقه‌ای در خصوص رودخانه‌ها و مسیل‌ها ورود کرده و گرفتگی‌ها و مشکلات را ارزیابی و برطرف کند.
راهداری و راه و شهرسازی معابر مواصلاتی، پل‌ها و مسیرهای تردد را بررسی کنند تا گرفتگی نداشته باشند. اداره کل حفاظت محیط زیست مباحث مرتبط با سیلاب را کنترل کند. شهرداری‌ها و دهیاری‌ها پیگیر سیلاب‌های شهری و روستایی باشند. جهاد کشاورزی پیش‌آگاهی‌های لازم را ارائه دهد و نیروهای نظامی و انتظامی نیز در محدوده پادگان‌ها و مناطق تحت اختیار خود پیش‌بینی‌های مهار سیلاب را انجام دهند.
کلیت مصوبات از طریق مدیرکل مدیریت بحران استان به دستگاه‌ها ابلاغ خواهد شد تا آمادگی لازم برای شرایط احتمالی النینو فراهم شود. در حوزه آبخیزداری و آبخوان‌داری نیز همانطور که پیش‌تر توضیح دادم، پیگیری‌های مربوطه ادامه دارد.
*برای پایش مستمر، اشتراک داده‌ها و تصمیم‌گیری مشترک با مدیریت بحران در شرایط النینو چه اقداماتی شده و کمبود داده چگونه برطرف می‌شود؟
در جلسه، اداره کل هواشناسی گزارش مفصلی ارائه کرد و مدیرکل آبخیزداری و مهار سیلاب سازمان نیز گزارشی از وضعیت کشور داد. پیش‌بینی‌ها حاکی از آغاز بارندگی‌ها از نیمه دوم مهرماه است. داده‌ها از چند کانال به صورت مرتب ابلاغ می‌شود؛ اداره کل هواشناسی و مدیریت بحران استان، و همچنین دفتر مهندسی و مطالعات سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور که به صورت هفتگی داده‌های هواشناسی و سیلاب را ارسال می‌کند. این اطلاعات مبنای پیش‌آگاهی و اقدامات مدیریتی قرار می‌گیرد.
*چه تدابیری برای جلوگیری از تخریب ناشی از فعالیت‌های راه و شهرسازی، معدن و توسعه در حوضه‌های آبخیز در نظر گرفته شده است؟
حوضه‌هایی که مطالعات و اجرای طرح در آن‌ها انجام شده، جزو مناطق ممنوعه واگذاری و اجرای طرح‌های جدید هستند و نظارت دقیقی بر آن‌ها اعمال می‌شود تا واگذاری یا تخریب جدید صورت نگیرد. با این حال برخی پروژه‌های عمرانی اجتناب‌ناپذیرند و در این موارد تلاش می‌شود با هماهنگی، حداقل خسارت به طرح‌های قبلی وارد شده و سرمایه‌گذاری‌های دولتی حفظ شود.
*از فرصت احتمالی افزایش بارندگی‌ها برای تقویت پوشش گیاهی، احیای مراتع و افزایش تاب‌آوری اکوسیستم‌ها چقدر استفاده خواهد شد؟
بی تردید، بارندگی زمستانه و بهاره در مناطقی که پوشش گیاهی مناسب درختی، درختچه‌ای یا بوته‌ای دارند، کمترین خسارت سیلاب را به همراه دارد زیرا پوشش گیاهی نقش مهمی در کنترل روان‌آب و جذب منابع آبی ایفا می‌کند.
در نقاط فاقد پوشش مناسب، پدیده سیلاب محتمل‌تر است. با تداوم بارندگی مناسب در زمستان و بهار، پوشش مراتع به وضعیت بسیار مطلوبی خواهد رسید و کاشت جنگل‌کاری‌ها در چارچوب طرح یک میلیارد درخت نیز با موفقیت بیشتری همراه خواهد بود. پیش‌بینی می‌شود سال جاری در حوزه بیولوژیک منابع طبیعی استان، سال خوبی باشد.
منبع: خبرگزرای مهر
