طبق گزارش وزارت نفت در پنج ماه نخست امسال، متوسط مصرف روزانه بنزین به ۱۳۲ میلیون لیتر و تولید روزانه به ۱۲۲ میلیون لیتر رسیده است. به این ترتیب، روزانه حدود ۱۰ میلیون لیتر فاصله میان مصرف و تولید (ناترازی بنزین) وجود داشته که از طریق واردات تامین شده است. مصرف بنزین در سال‌های گذشته به حدود ۶ درصد رسیده بود؛ این در حالی است که پس از بهره‌برداری از پالایشگاه ستاره خلیج فارس، پالایشگاه جدیدی به صنعت پالایش کشور اضافه نشده است.
با این حال، افزایش خوراک پالایشگاه‌های موجود، اجرای اقدامات عملیاتی و بهبود بهره‌وری موجب شده تولید بنزین کشور حدود ۵ درصد افزایش یابد و به بالاترین سطح تولید ثبت‌شده یعنی ۱۲۲ میلیون لیتر در روز برسد. با این حال از سال ۱۴۰۰، ایران دوباره واردکننده بنزین شده و در سال‌های گذشته بخشی از منابع ارزی کشور به تأمین این فرآورده اختصاص یافته است. با توجه به نوسانات قیمت جهانی نفت و فرآورده‌های نفتی، تداوم واردات می‌تواند فشار بیشتری بر منابع ارزی وارد کند.
در چنین شرایطی، کنترل تقاضا و جلوگیری از هدررفت سوخت در کنار افزایش تولید، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.یکی از عوامل افزایش مصرف، رشد تعداد خودرو‌های در حال تردد است. سالانه حدود یک تا 1.5 میلیون خودرو وارد چرخه حمل‌ونقل کشور می‌شود، اما به همان نسبت خودرو‌های فرسوده از ناوگان خارج نمی‌شوند. در نتیجه، هم تعداد خودرو‌های مصرف‌کننده افزایش می‌یابد و هم فرصت اصلاح ساختار مصرف از طریق نوسازی ناوگان محدود می‌ماند. در این شرایط، سیاست‌های مدیریت مصرف (قیمتی و غیرقیمتی) و اصلاح شیوه توزیع بنزین در کانون توجه دولت قرار گرفته است؛
سیاست‌هایی که علاوه بر کنترل تقاضا، باید امکان رصد دقیق‌تر جریان توزیع سوخت و مقابله با انحراف آن از مسیر مصرف واقعی را فراهم کند. با این حال بر اساس تصمیم دولت، قیمت بنزین آزاد با کارت اضطراری جایگاه‌ها از ۱۷ شهریور امسال از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان افزایش یافت. البته سهمیه ماهانه ۶۰ لیتر با نرخ ۱۵۰۰ تومان و ۵۰ لیتر با نرخ ۳۰۰۰ تومان بدون تغییر باقی ماند.
دولت هدف از این اقدام را مدیریت مصرف، کمک به پایداری تأمین سوخت و کاهش فشار بر منابع کشور اعلام کرد.توقف واردات بنزینمحمدصادق عظیمی‌فر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، با اشاره به اثر اقدامات مدیریتی دولت بر روند مصرف بنزین پس از افزایش نرخ سوم گفت: رشد سالانه مصرف بنزین که پیش از این حدود ۶ درصد بود، با اقدامات مدیریتی دولت به نزدیک صفر رسیده و در شهریور منفی شده است.
وی افزود: در بخش تولید، با افزایش خوراک، اجرای طرح‌ها و تعمیرات اساسی، میانگین تولید بنزین حدود ۱۷ درصد افزایش یافت، همچنین چهار طرح کیفی‌سازی به بهره‌برداری رسید و حدود ۳ درصد به تولید فرآورده‌ها افزوده شد. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت نیز از کاهش ۷ درصدی مصرف بنزین خبر داد. محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهوری، نیز روز پنجشنبه هفته گذشته، در نشست هیات‌مدیره مجمع وزیران ادوار، درباره سیاست دولت در حوزه بنزین گفت: دولت با ایجاد اجماع در حاکمیت و اقناع مردم توانست تصمیم‌های خود را به مرحله اجرا درآورد.
درنتیجه اجرای این سیاست، امسال واردات بنزین نخواهیم داشت.پایان سوخت‌گیری بی‌هویتیکی از محور‌های تازه مدیریت مصرف بنزین، شناسه‌دار کردن تراکنش‌های کارت‌های اضطراری جایگاه‌هاست؛ اقدامی که قرار است به‌تدریج در سراسر کشور اجرا شود. کارت‌های اضطراری سال‌هاست برای مواقعی مورد استفاده قرار می‌گیرند که رانندگان به کارت سوخت شخصی خود دسترسی ندارند، اما استفاده گسترده از این کارت‌ها، فاصله‌ای میان میزان سوخت‌گیری و اطلاعات هویتی مصرف‌کنندگان ایجاد کرده است.
بر اساس آمارها، در شهریور امسال حدود ۴۰ درصد سوخت‌گیری بنزین کشور از طریق کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها انجام شده است. این در حالی است که بر اساس قانون بودجه سنواتی سه سال اخیر، می‌بایست سهم کارت‌های جایگاه حداکثر به ۵ درصد می‌رسید و ۹۵ درصد سوخت‌گیری‌ها باید از طریق کارت هوشمند سوخت شخصی انجام شود. به این ترتیب، کارتی که برای شرایط استثنایی مانند فراموشی، مفقودی یا خرابی کارت شخصی در نظر گرفته شده بود، در عمل به یکی از مسیر‌های اصلی دریافت بنزین تبدیل شد.
این وضعیت زمینه عرضه خارج از شبکه و سوءاستفاده از کارت‌های آزاد را فراهم کرد، زیرا وقتی سهم این کارت‌ها به حدود ۴۰ تا ۴۵ درصد می‌رسد، شناسایی مصرف غیرمتعارف و تفکیک نیاز واقعی از تقاضای انحرافی دشوارتر می‌شود. از سوی دیگر، محدودیت‌های عملیاتی کارت‌های جایگاه نیز مشکلاتی برای مردم ایجاد کرده بود. هر کارت اضطراری پیش‌تر با محدودیت ۲۵۵ تراکنش در شبانه‌روز روبه‌رو بود و پس از تکمیل ظرفیت، استفاده از آن تا شارژ مجدد در ساعت ۲۴ امکان‌پذیر نبود. در برخی موارد نیز گزارش‌هایی از اعلام اتمام کارت یا دریافت مبالغ اضافی در قبال در اختیار گذاشتن آن مطرح شده است.
طبق گفته مسوولان، این مشکلات در برخی مناطق مرزی، از جمله سیستان و بلوچستان و کرمان، شدت بیشتری داشت و تقاضا برای عرضه خارج از شبکه باعث تخلیه ظرفیت کارت‌های اضطراری در فاصله ساعت ۲۴ تا ۸ صبح می‌شد و از سوی دیگر دسترسی شهروندان به سوخت مورد نیازشان را دشوار کند.اکنون شناسه‌دار کردن کارت‌های اضطراری با هدف رفع این مشکلات اجرایی شده است؛ به‌گونه‌ای که ضمن حفظ امکان استفاده از کارت جایگاه، هویت فرد استفاده‌کننده از طریق یک فرایند مشخص احراز می‌شود و اطلاعات مربوط به سوخت‌گیری در سامانه ثبت خواهد شد.
رضا سپهوند، سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس می‌گوید: اجرای مرحله نخست این فرایند از کارت‌های آزاد جایگاه‌ها آغاز شده و قرار است به‌تدریج به سراسر کشور گسترش یابد. در این مدل، صاحب خودرو با استفاده از کارت بانکی خود در جایگاه، فرایند سوخت‌گیری را انجام می‌دهد. وی افزود: در این فرایند، ۱۰۰۰ تومان بابت تراکنش‌های سیستمی و مدیریت سوئیچ تعریف‌شده در وزارت اقتصاد دریافت می‌شود که منجر به شفافیت کامل تراکنش‌ها و جلوگیری از سوءاستفاده از کارت‌های آزاد جایگاه‌داران می‌شود.
سخنگوی کمیسیون انرژی مجلس درباره زمان‌بندی اجرای طرح نیز اعلام کرد: تا پایان مهرماه در ۵ استان (از جمله تهران) اجرا می‌شود و بر اساس برنامه‌ریزی صورت‌گرفته، تا پایان سال جاری، انتقال سهمیه‌ها به کارت بانکی در سراسر کشور عملیاتی خواهد شد.گسترش شناسه‌دار کردن کارت‌های جایگاه در کشورعباس باصفا، مدیر سامانه هوشمند سوخت شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، از برنامه‌ریزی برای گسترش طرح شناسه‌دار کردن تراکنش‌های کارت‌های اضطراری سوخت به سراسر کشور خبر داد و اجرای آن را در چارچوب الزامات قانونی مدیریت مصرف انرژی دانست.
باصفا بیان کرد: بر اساس جزء «۱» بند «ب» ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم و همسو با راهبرد ششم برنامه جامع تأمین و تخصیص حامل‌های انرژی در شبکه حمل‌ونقل کشور، ایجاد امکان شناسه‌دار کردن هر نوع سوخت‌گیری برای خودرو‌ها و موتورسیکلت‌های شخصی یک تکلیف قانونی صریح است. همچنین طبق جزء ۳ قانون بودجه سال ۱۴۰۳، شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران مکلف شده شرایطی را فراهم کند که ۹۵ درصد سوخت‌گیری‌ها از طریق کارت هوشمند سوخت شخصی و حداکثر ۵ درصد از طریق کارت اضطراری جایگاه‌ها انجام شود.
وی افزود: متأسفانه به دلیل بی‌توجهی به این سقف قانونی در گذشته، سهم سوخت‌گیری با کارت‌های اضطراری به ۴۰ تا ۴۵ درصد رسیده است که این موضوع افزون‌بر ایجاد زمینه برای عرضه خارج از شبکه، چالش عدم شفافیت را به همراه داشت و مشخص نبود چه کسی، در چه مکانی و به چه میزانی سوخت‌گیری می‌کند.باصفا گفت: در روش پیشین، متقاضی کارت اضطراری را از اپراتور جایگاه دریافت و با واردکردن رمز پیش‌فرض (۱۱۱۱) سوخت‌گیری می‌کرد، اما در سازوکار جدید، یک گام «احراز هویت» پیش از سوخت‌گیری اضافه شده است.
مدیر سامانه هوشمند سوخت شرکت پخش فرآورده‌های نفتی با اشاره به آغاز اجرای آزمایشی طرح در تهران اظهار کرد: هم‌اکنون در ۱۰۰ جایگاه عرضه سوخت شهر تهران، دستگاه‌های جدیدی نصب و راه‌اندازی شده که ۱۰۰ درصد سوخت‌گیری با کارت اضطراری در آنها از طریق طرح شناسه‌دار کردن انجام می‌شود. او توضیح داد: در این روش، فرد ابتدا کارت بانکی خود را در دستگاه می‌کشد و پس از احراز هویت، میزان لیتر درخواستی خود را از ۱۰ لیتر تا سقف مجاز ۲۵ لیتر در تهران انتخاب و رمز کارت بانکی را وارد می‌کند.
پس از آن، دستگاه یک رسید حاوی رمز (توکن/ووچر) صادر می‌کند و متقاضی با دریافت کارت اضطراری از جایگاه‌دار و واردکردن رمز چهاررقمی درج‌شده روی رسید در نازل، سوخت‌گیری را انجام می‌دهد.
کل فرایند احراز هویت و دریافت توکن بیش از ۱۰ ثانیه زمان نمی‌برد و گزارش‌های دریافتی از ۱۰۰ جایگاه شهر تهران نشان می‌دهد که این فرایند بدون هیچ‌گونه وقفه‌ای در حال انجام است.باصفا اعلام کرد: ۸۴۵ هزار و ۳۸۶ استعلام توکن طی یک هفته پس از اجرای این طرح در سامانه ثبت شده که از این تعداد، ۷۳۵ هزار تراکنش به پرداخت و سوخت‌گیری قطعی منجر شده و درمجموع حدود ۱۷ میلیون و ۵۰۰ هزار لیتر بنزین از طریق این ووچر‌ها به فروش رسیده و ۵۸۰ هزار و ۳۳۹ کد ملی یکتا نیز استعلام شده است.
به گفته وی، در سازوکار جدید می‌توان بر اساس میزان پیمایش یا نیاز خدماتی، سهمیه گروه‌هایی مانند خودرو‌های امدادی، خدماتی و رانندگان سکو‌های اینترنتی را به‌صورت برخط مدیریت کرد. مدیر سامانه هوشمند سوخت شرکت پخش فرآورده‌های نفتی با تأکید بر ضرورت گسترش طرح اظهار کرد: پس از تکمیل پوشش در شهر تهران، استان تهران در اولویت بعدی قرار دارد و برخی مناطق و استان‌ها نیز برای اجرای سریع‌تر طرح اعلام آمادگی کرده‌اند. در آینده نزدیک و با آشنایی بیشتر مردم با فرایند جدید، دریافت توکن می‌تواند بدون دخالت اپراتور و مستقیماً از سوی راننده انجام شود.
منبع: جام جم آنلاین
