رویداد۲۴| سفر کاظم غریب‌آبادی، معاون امور حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه ایران، به باکو برای شرکت در هفتمین اجلاس سران کنفرانس تعامل و اقدامات اعتمادسازی در آسیا (سیکا)، در شرایطی انجام می‌شود که تحولات امنیتی منطقه و فشارهای نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، اهمیت دیپلماسی همسایگی و تقویت مسیرهای ارتباطی کشور را بیش از پیش برجسته کرده است. این سفر، علاوه بر فرصت تشریح مواضع جمهوری اسلامی ایران در یک مجمع چندجانبه آسیایی، از منظر روابط تهران و باکو و اهمیت راهبردی مرزهای شمالی ایران نیز قابل‌توجه است.
به گزارش دنیای اقتصاد، غریب‌آبادی قرار است در این اجلاس، مواضع ایران را درباره زمینه‌های ناامنی در منطقه، تجاوزات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی و جنایات ارتکابی علیه ملت ایران تشریح کند. حضور نماینده ایران در این نشست، فرصتی برای طرح دیدگاه‌های تهران درباره امنیت منطقه‌ای، ضرورت احترام به حاکمیت کشورها و تقویت سازوکارهای همکاری میان دولت‌های آسیایی به شمار می‌رود. اهمیت این سفر زمانی روشن‌تر می‌شود که در کنار آن، روند رو به گسترش تماس‌های سیاسی میان تهران و باکو نیز مورد توجه قرار گیرد.
مسعود پزشکیان و الهام علی‌اف، روسای جمهور ایران و جمهوری آذربایجان، طی ماه‌های گذشته دیدارها و گفت‌وگوهای تلفنی متعددی داشته‌اند. دیدار دو رئیس‌جمهور در بیشکک در ۳۱ اوت ۲۰۲۶ و تماس تلفنی در ۲۹ سپتامبر، از جمله نمونه‌های تازه این روند است. در این گفت‌وگوها، توسعه مناسبات دوجانبه، همکاری‌های اقتصادی و حمل‌ونقلی و تحولات منطقه‌ای مورد بحث قرار گرفته است. در همین چارچوب، سفر اسکندر مومنی، وزیر کشور ایران، به باکو در ۲۰ مهر نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.
مومنی در دیدار با الهام علی‌اف درباره گسترش همکاری‌های امنیتی و انتظامی، مدیریت مرزها و اجرای توافقات دوجانبه گفت‌وگو کرد. بر اساس گزارش‌ها، تدوین دو سند همکاری میان وزارت کشور ایران و وزارت کشور جمهوری آذربایجان و نیز وزارت شرایط اضطراری این کشور در دستور کار قرار گرفته است. این توافقات می‌تواند همکاری‌های اجرایی میان دو همسایه را تقویت کند و زمینه را برای پیگیری عملی تفاهمات سیاسی در سطوح بالاتر فراهم آورد.
در شرایطی که ایران با تهدیدها و فشارهای مرتبط با محدودسازی دسترسی دریایی روبه‌روست، اهمیت مرزهای شمالی کشور از ابعاد اقتصادی، تجاری، ترانزیتی و امنیتی قابل بررسی است. دسترسی به جمهوری آذربایجان و مسیرهای ارتباطی قفقاز می‌تواند در حفظ پیوندهای منطقه‌ای، تسهیل مبادلات تجاری و متنوع‌سازی مسیرهای حمل‌ونقل نقش‌آفرین باشد. البته مسیرهای شمالی جایگزین کامل ظرفیت‌های دریایی ایران نیستند و میزان اثرگذاری آن‌ها به زیرساخت‌ها، توافقات گمرکی، ظرفیت گذرگاه‌ها و شرایط سیاسی و امنیتی منطقه بستگی دارد.
در چنین وضعیتی، حفظ ارتباطات پایدار با همسایگان شمالی و تقویت همکاری‌های مرزی، بخشی از ضرورت‌های سیاست خارجی ایران محسوب می‌شود. گذرگاه آستارا و ارتباطات جاده‌ای و ریلی میان دو کشور، در کنار ظرفیت‌های ترانزیتی قفقاز، می‌توانند در افزایش انعطاف‌پذیری شبکه تجاری ایران موثر باشند. از این منظر، عبور غریب‌آبادی از مرز آستارا برای سفر به باکو نیز، فارغ از جنبه اجرایی آن، توجه را به اهمیت عملی گذرگاه‌های زمینی در دیپلماسی همسایگی جلب می‌کند. در کنار موضوع مرزهای زمینی، دریای خزر نیز از محورهای مهم روابط ایران و جمهوری آذربایجان است.
امنیت دریایی، همکاری‌های اقتصادی، حمل‌ونقل، محیط زیست و بهره‌برداری از منابع این پهنه آبی، از موضوعاتی هستند که به گفت‌وگو و هماهنگی مستمر میان کشورهای ساحلی نیاز دارند. تاکید مقام‌های دو کشور بر اهمیت امنیت منطقه خزر در گفت‌وگوی تلفنی وزیران امور خارجه ایران و جمهوری آذربایجان در مارس ۲۰۲۶ نیز نشان می‌دهد که این حوزه در دستور کار دوجانبه قرار دارد. برای تهران، حفظ امنیت و ثبات خزر اهمیت مضاعفی دارد؛ زیرا این دریا علاوه بر ظرفیت‌های اقتصادی و ترانزیتی، بخشی از محیط راهبردی شمال کشور است.
تقویت همکاری با باکو در این زمینه می‌تواند به مدیریت بهتر مسائل مشترک و جلوگیری از تبدیل اختلافات احتمالی به تنش‌های گسترده‌تر کمک کند. از این منظر؛ سفر معاون وزیر امور خارجه ایران به باکو را باید در پیوند با دو روند مکمل ارزیابی کرد: نخست، تلاش برای بیان مواضع تهران در مجامع بین‌المللی درباره تحولات امنیتی و فشارهای نظامی و دوم، ضرورت تقویت مناسبات با همسایگان در شرایطی که تنوع‌بخشی به مسیرهای ارتباطی و حفظ ظرفیت‌های اقتصادی و ترانزیتی اهمیت بیشتری یافته است.
در این میان، مرزهای شمالی، گذرگاه‌های زمینی و دریای خزر، هر یک بخشی از معادله‌ای گسترده‌تر هستند که در آن، دیپلماسی فعال با همسایگان می‌تواند به تقویت تاب‌آوری اقتصادی و امنیتی ایران کمک کند.
منبع: رویداد 24
