به گزارش خبرگزاری صدا و سیما و براساس گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز ملی فضای مجازی، ستاد رسانه‌ای مرکز ملی فضای مجازی در گزارشی به بررسی کمی و کیفی اخبار جعلی و تکذیب‌شده در بازه زمانی ۱۵ تا ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵ پرداخته است. در این بازه، از میان ۱۴۷ خبر جعلی شناسایی‌شده، ۴۷ مورد به‌طور رسمی تکذیب شد و در اتاق رصد اخبار جعلی مورد واکاوی و داده‌کاوی قرار گرفت. بررسی ۱۰ شایعه پربازدید این بازه نشان می‌دهد مجموع بازدید تکذیبیه‌ها و اصلاحیه‌های مرتبط، از مجموع بازدید خبر‌های جعلی بیشتر بوده است.
این شایعه‌ها موضوعاتی از سیاست و روابط بین‌الملل تا سلامت، ورزش و زندگی چهره‌های شناخته‌شده را دربر می‌گرفتند. تکذیبیه‌ها بیشتر از خبر‌های جعلی دیده شدند بر اساس این گزارش، ۱۰ خبر جعلی در مجموع حدود ۸۲ میلیون و ۳۸۵ هزار بازدید داشته‌اند. مجموع بازدید تکذیبیه‌ها و اصلاحیه‌های مرتبط به حدود ۱۱۵ میلیون و ۶۶۸ هزار رسیده است؛ یعنی حدود ۳۳ میلیون و ۲۸۳ هزار بازدید بیشتر، یا نزدیک به ۴۰ درصد بالاتر از بازدید خبر‌های جعلی. میانگین بازدید هر خبر جعلی حدود ۸ میلیون و ۲۳۹ هزار و میانگین بازدید هر تکذیبیه یا اصلاحیه حدود ۱۱ میلیون و ۵۶۷ هزار بوده است.
در هر ۱۰ مورد، بازدید ثبت‌شده برای تکذیبیه یا اصلاحیه از بازدید خبر جعلی بیشتر بوده است. تکذیب سریع، اما ماندگاری چندروزه برخی شایعه‌ها در ۸ مورد از ۱۰ شایعه، تکذیب یا اصلاحیه ظرف یک تا پنج ساعت منتشر شد؛ میانه زمان انتشار تکذیبیه سه ساعت بود. در دو مورد دیگر، اصلاح یا تکذیب یک روز پس از انتشار خبر جعلی انجام شد. با این حال، خبر‌های جعلی بین یک تا چهار روز در گردش بودند و میانگین ماندگاری آنها به ۲٫۷ روز رسید. چهار شایعه چهار روز در گردش بود؛ از جمله ادعا‌های مربوط به واگذاری اراضی چابهار، بازگشت شریفی زارچی به ایران و مهاجرت زینب ابوطالبی.
چهره‌های شناخته‌شده و موضوعات سیاسی و بین‌المللی در کانون شایعه‌ها در میان موضوعات پرتکرار، شایعه‌های مربوط به چهره‌های شناخته‌شده سهم قابل‌توجهی داشتند؛ از بازگشت یک استاد دانشگاه و مهاجرت یک مجری تا درگذشت میرحسین موسوی. مسائل سیاسی و بین‌المللی نیز در چند مورد مطرح شدند؛ از ادعای واگذاری زمین به افغانستان و تعطیلی جلسات مجلس تا سخنان منتسب به وزیر خارجه آمریکا درباره تاریخ ایران و یونان و ادعای عبور کامل نفت از تنگه هرمز. شایعه شیوع طاعون در روسیه، پلمب دو مجموعه ورزشی و تحریف سخنان شهید علی لاریجانی نیز در این فهرست قرار داشتند.
ادعای شیوع طاعون در روسیه با بیش از ۱۳ میلیون و ۱۶۴ هزار بازدید، پربازدیدترین خبر جعلی بود. در میان تکذیبیه‌ها نیز تکذیب خبر واگذاری اراضی چابهار با بیش از ۱۵ میلیون و ۴۲۸ هزار بازدید در جایگاه نخست قرار گرفت. خبرگزاری‌ها و نهاد‌های دولتی در تکذیب شایعه‌ها فعال بودند در میان ۴۳ خبر تکذیب‌شده از سوی خبرگزاری‌های رسمی کشور، خبرگزاری‌های تسنیم، فارس، مهر و صداوسیما به ترتیب بیشترین سهم را در منبع تکذیبیه‌ها داشتند. وزارت امور خارجه و سپاه پاسداران نیز از نهاد‌های فعال در پاسخ به شایعات و اخبار جعلی مرتبط با حوزه کاری خود بودند.
منبع: خبرگزاری صدا و سیما
