جوان آنلاین: صد‌ها میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، دیتاسنتر‌هایی که ستون فقرات اقتصاد دیجیتال و رؤیای تبدیل خلیج فارس به قطب فناوری جهان شدند، این رؤیایی است که حالا در سایه تنش‌های نظامی منطقه، با چالش امنیت زیرساخت‌های حیاتی روبه‌رو شده است. در شرایطی که اقتصاد کشور‌های حاشیه خلیج فارس بیش از گذشته به خدمات ابری، مراکز داده و فناوری‌های پیشرفته گره خورده، احتمال گسترش دامنه پاسخ نظامی ایران به زیرساخت‌های فناوری شرکت‌های امریکایی در منطقه، ابعاد تازه‌ای از پیوند میان جنگ، بازدارندگی و امنیت اقتصادی را پیش روی این کشور‌ها قرار داده است؛
پیوندی که البته می‌تواند فراتر از میدان نبرد، بر آینده سرمایه‌گذاری‌های کلان دیجیتال و چشم‌انداز توسعه فناوری در منطقه سایه بیندازد. به همین منظور «جوان» درباره تأثیر جنگ بر وضعیت منطقه‌ای هوش مصنوعی با دکتر محمدرضا قاسمی، مشاور فراکسیون هوش مصنوعی مجلس شورای اسلامی، گفت‌و‌گو کرده‌است. پاسخ ایران در جنگ احتمالی آتی می‌تواند دامنه اهدافی شامل دیتاسنتر‌ها و شرکت‌های هوش مصنوعی منطقه را شامل شود، حال به نظر شما این پاسخ چقدر می‌تواند بازدارندگی ایجاد کند؟
اول باید توجه کنیم این جنگ اخیری که امریکا و رژیم اشغالگر رسماً علیه کشور عزیزمان آغاز کردند، یک نبرد «وجودی» است. این مطلب را سران خود این کشور‌ها علنی و آشکار مطرح کرده‌اند؛ یعنی هدف آنها نابودی کشور و نابودی تمام زیرساخت‌های آن است. بنابراین دفاع مشروع ایران قطعاً می‌تواند و مجاز است و چه بسا از منظر نظامی ضرورت دارد تا شامل زیرساخت‌های دشمن و کشور‌های هم‌دست او در این حملات شود. این مطلب اولی که نباید از نظر دور بماند. اما درباره حمله مشروع به دیتاسنتر‌های منطقه، این فقط یک احتمال نیست و در برخی حملات اخیر اتفاق افتاده است.
بر اساس گزارش‌های رسمی، دو مرکز داده شرکت آمازون (AWS) در امارات مستقیماً هدف قرار گرفته و یک دیتاسنتر دیگر در بحرین آسیب دیده است. از کار افتادن موقتی اپلیکیشن‌های بانکی در سرتاسر این کشور‌ها یکی از آثار این آسیب‌ها بوده‌است. همچنین پس از گذشت هفت ماه از این حملات، هنوز حدود ۹۶ درصد سرویس‌های رایانشی این مراکز کار نمی‌کند و بخشی از داده‌های کاربران برای همیشه از بین رفته‌است. اینها خبر‌ها و گزارش‌هایی است که خود این کشور‌ها منتشر و اعتراف هم کرده‌اند از این تجهیزات ابری استفاده‌های نظامی می‌شده‌است. از منظر بازدارندگی، دو اتفاق در حال روی دادن است.
اول همین آسیب اقتصادی با هدف قرار دادن دارایی‌های شرکت‌های فناوری امریکایی و شرکای منطقه‌ای آنها. این آسیب‌ها محاسبات امریکا را تغییر داده و آنها را نسبت به تشدید حملات و افزایش تنش در منطقه حساس‌تر خواهد کرد، اما یک نوع بازدارندگی دیگر نیز اتفاق افتاده است. این‌که شرکت‌های بزرگ و سرمایه‌گذاران دچار تردید می‌شوند، برای این‌که سرمایه‌های خود را به کشور‌های حاشیه جنوبی خلیج فارس بیاورند. هدف قرار گرفتن دیتاسنتر‌ها و مراکز داده، سیگنالی روشن به بازار‌های مالی و شرکت‌های فناوری ارسال می‌کند که منطقه دیگر محیطی امن برای سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های حیاتی نیست.
این تردید می‌تواند پروژه‌های چند صد میلیارد دلاری هوش مصنوعی را به خطر بیندازد. این خطری که بدان اشاره و در دو سطح مشخص کردید، چقدر می‌تواند به این کشور‌ها آسیب اقتصادی وارد کند، در واقع کشور‌های منطقه تا چه میزان به هوش مصنوعی و دیتاسنتر‌ها وابسته هستند؟ کشور‌های عربی خلیج فارس بیش از ۲۵۰ میلیارد دلار طی دو دهه گذشته در هوش مصنوعی، دیتاسنتر‌های پیشرفته و اکوسیستم‌های دیجیتال سرمایه‌گذاری کرده‌اند و برنامه‌هایی دارند برای استقرار ۸ تا ۱۰ گیگاوات ظرفیت محاسباتی هوش مصنوعی.
به‌عنوان بخشی از استراتژی بلندمدت‌شان در جهت تنوع اقتصادی و کاهش وابستگی به فروش نفت. بنابراین از نظر اقتصادی به‌شدت به هوش مصنوعی وابسته شده‌اند. از سوی دیگر، بانکداری آنلاین و پلتفرم‌های حمل‌ونقل و تجارت الکترونیک نیز بر دیتاسنتر‌های محلی متکی هستند. اما از همه مهم‌تر وابستگی خارجی این کشورهاست. یعنی از منظر اقتصادی این کشور‌ها تابع امپراتوری‌های بزرگ شرکت‌های چندملیتی در دنیا هستند. شرکت‌هایی که تمام واردات اینها را در دست دارند. در همه مصارف خود وابسته هستند.
آن شرکت‌های بزرگ هم در یک تقسیم کار جهانی، این کشور‌ها را مقصد زیرساخت‌های تجارت دیجیتال و صنعت هوش مصنوعی در نظر گرفته و برای آن سرمایه‌گذاری‌های کلان و غیرمتعارف کرده‌اند. مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی (IISS) گزارش داده کشور‌های خلیج فارس در حال ساختن جاه‌طلبانه‌ترین زیرساخت هوش مصنوعی خارج از امریکا هستند. با توجه به این حساسیت‌ها و وابستگی‌ها، آیا می‌توان گفت که حمله به این دیتاسنتر‌ها و شرکت‌های هوش مصنوعی، به منزله قطع اینترنت و مختل شدن امور روزمره در کشور‌های منطقه است؟
امروز تقریباً تمامی خدماتی که بر بستر اینترنت عرضه می‌شود به‌صورت ابری است. این یعنی صد‌ها سرور همزمان یک خدمت مشخص را عرضه می‌کنند. سرور‌هایی که در نقاط مختلف مستقر شده‌اند و همواره نزدیک‌ترین به کاربر و خلوت‌ترین آنها مورد ارجاع خودکار قرار می‌گیرد. با توجه به این نکته می‌توان پیش‌بینی کرد که حمله محدود به چند دیتاسنتر تأثیر عمده‌ای بر کاربری نخواهد گذاشت، مگر تا حدودی کندتر شدن دسترسی به داده‌ها و خدمات. در شدیدترین حالت زمان کوتاهی این سرویس‌ها از دسترس خارج می‌شوند و فوری قابل جایگزینی هستند.
اینترنت به‌دلیل ماهیت توزیع‌شده و مسیر‌های جایگزین، به‌طور کامل قطع نمی‌شود و شرکت‌های ابری در مناطق مختلف دیتاسنتر دارند و می‌توانند کاربری را به مراکز دیگر منتقل کنند. اما اگر دایره و وسعت درگیری و حمله را وسیع‌تر در نظر بگیریم، قطعاً می‌توان حدس زد که حمله هماهنگ به دیتاسنتر‌ها و فیبر‌های نوری که در عمق خلیج فارس کشیده شده‌اند سناریوی بسیار خطرناک‌تری است. این دیگر می‌تواند قطع گسترده اینترنت بین‌المللی و اختلال عمیق در امور روزمره را به همراه داشته باشد؛ از تراکنش‌های مالی و تجارت الکترونیک تا خدمات دولتی و همچنین ارتباطات.
به‌طور مشخص کشور امارات چه قابلیت‌هایی از قبیل دیتاسنتر‌ها و زیرساخت‌های هوش مصنوعی برای پاسخ نظامی ایران دارد؟ اطلاعات آشکاری که به‌راحتی می‌توان در بستر فضای مجازی به آن دسترسی داشت نشان می‌دهد پروژه‌های بزرگی در امارات به انجام رسیده‌است؛ در عرصه زیرساخت ابری و تجارت الکترونیک و همچنین هوش مصنوعی. آمازون رسماً اعلام کرده که شش مرکز داده و دیتاسنتر در بحرین و امارات دارد. یکی از این مراکز در حومه ابوظبی و مستقیماً روبه‌روی سواحل ایران قرار دارد که هم خدمات ابری تجاری ارائه می‌دهد و هم زیرساخت پشتیبان برای عملیات نظامی امریکاست.
مدل هوش مصنوعی Claude شرکت Anthropic در همین زیرساخت AWS این مرکز اجرا می‌شود و کار آن ارزیابی‌های اطلاعاتی و شناسایی اهداف در عملیات نظامی است. پروژه Stargate UAE هم بزرگ‌ترین پارک داده هوش مصنوعی جهان در امارات است، با ظرفیت ۵ گیگاوات در نزدیکی پایگاه هوایی الظفره که البته همچنان در حال توسعه است و تکمیل نشده. یک شرکت هوش مصنوعی اماراتی هم وجود دارد با عنوان G۴۲ که خاندان بن زاید مالک آن هستند. این شرکت شریک اصلی در پروژه Stargate است و با شرکت‌های بزرگی، چون OpenAI، Microsoft، Oracle و Nvidia همکاری دارد.
اینها البته اطلاعاتی است که به‌صورت عمومی منتشر شده، چه بسا مراکز بیشتری هم وجود دارد که جنبه نظامی و امنیتی داشته و محرمانه باشد. در مجموع امارات با ترکیبی از دیتاسنتر‌های تجاری امریکایی، پروژه‌های عظیم هوش مصنوعی، شرکت‌های فناوری پیشرو و همکاری‌های نظامی و اطلاعاتی با امریکا یکی از آسیب‌پذیرترین کشور‌های منطقه در برابر پاسخ نظامی ایران است.
منبع: جوان آنلاین
