جام جم آنلاین: تا بوده همین بوده است؛ اینکه هر سال و در بیست و سومین روز از مهرماه و روز عصای سفید، صفحات رسانه‌ها و تریبون‌ها، پر می‌شود از روایت مشکلات، رنج‌ها و دغدغه‌های جامعه نابینایان! اما شاید لازم باشد که برای یکبار هم که شده، در کنار ادای احترام به این قشر و پرداختن به چالش‌های زندگی آن‌ها در جامعه، زاویه دیدمان را تغییر بدهیم و پیش از آنکه تاریکی، چشم‌هایی بینا را فرا بگیرد، سراغ پیشگیری برویم و از مرور هشدارهای پزشکی و نشانه‌های پنهانی بگوییم که گاه بدون سر و صدا به پدیده نابینایی منتهی می‌شوند؛
که اگر این اتفاق بیفتد و به هر‌کدام از این زنگ‌های خطر، به موقع توجه کنیم، یعنی روز عصای سفید را نه فقط با شعار که در عمل گرامی داشته‌ایم. اما چه نشانه‌هایی می‌تواند هشداری جدی برای از بین رفتن سوی چشمان افراد باشد؟ سؤالی که متخصصان چشم در گفت‌وگو با جام جم به آن پاسخ می‌دهند. هر نشانه خطرناکی که بتواند بینایی فرد را تهدید کند، در دو دسته علایم آشکار و پنهان تقسیم می‌شوند؛
موضوعی که دکتر محمدرضا فرتوک‌زاده، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران، در گفت‌وگو با جام جم آن را تایید می‌کند و درباره نشانه‌های هشداردهنده‌ای که می‌توانند به نابینایی ختم شوند، دسته‌بندی روشنی ارائه می‌دهد: «نشانی‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند؛ دسته‌ای را بیمار به‌خوبی متوجه می‌شود و دسته دیگر پنهان هستند و فرد تا مراحل پیشرفته متوجه آن‌ها نمی‌شود.» به گفته او، نخستین و بارزترین نمونه از علائمی که بیمار متوجه آن می‌شود، آب‌مروارید است. در این عارضه، دید بیمار آرام‌آرام تار می‌شود؛
بنابراین خود فرد متوجه این افت کیفیت بینایی می‌شود و به پزشک مراجعه می‌کند. دکتر فرتوک‌زاده تاکید می‌کند: «این در حالی است که اگر بیمار برای درمان آب‌مروارید به‌موقع اقدام نکند، این روند می‌تواند در نهایت به نابینایی منجر شود.»
ضرورت بررسی مداوم چشم در نقطه مقابل، نشانه‌هایی برای تهدید بیماری و از دست رفتن آن وجود دارد که بیمار، خودش متوجه آن‌ها نمی‌شود؛ بارزترین مثال در این زمینه بیماری آب سیاه است. در واقع اینطور که دکتر فرتوک‌زاده، متخصص چشم، عضو مدعو فرهنگستان علوم پزشکی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران به جام جم می‌گوید، در این بیماری، فشار داخل چشم بالا می‌رود و به‌تدریج اطراف میدان دید، یعنی دید محیطی فرد کاهش پیدا می‌کند: «از آنجا که این افت دید از حاشیه‌ها آغاز می‌شود، بیمار متوجه آن نمی‌شود؛
بیماری بی‌سروصدا پیشروی می‌کند و آرام‌آرام دید محیطی را از بین می‌برد تا جایی که ممکن است به نابینایی مطلق ختم شود». این را دکتر فرتوک‌زاده می‌گوید و معتقد است که برای مقابله با آب سیاه و سایر بیماری‌هایی که تشخیص از عهده فرد بر نمی‌آید، تنها یک راه پیشگیری وجود دارد و آن هم چکاب سالیانه است:«افراد از ۴۰ سالگی به بعد باید هر سال چکاپ سالیانه انجام دهند، فشار چشم‌شان را بگیرند و در صورت بالا بودن، روند درمان را جدی بگیرند».
آن چیزی که فکرش را نمی‌کنیم! اما جالب است بدانید که بسیاری از آسیب‌های چشمی و حتی نابینایی‌ها، ریشه در بیماری‌هایی دارند که شاید در نگاه اول هیچ ارتباطی با چشم نداشته باشند. در واقع بخشی از خطرات تهدیدکننده بینایی، از بیماری‌های عمومی بدن سرچشمه می‌گیرد. به گفته دکتر فرتوک‌زاده، برخی بیماری‌ها در ظاهر هیچ ربطی به چشم ندارند، اما می‌توانند عامل ضعف شدید بینایی یا سکته‌های چشمی شوند:« افرادی که مشکلات قلبی، فشار خون بالا یا نقص در دریچه‌های قلب دارند، در معرض خطر آمبولی قرار دارند.
این افراد اگر به تشخیص پزشک ملزم به مصرف آسپرین یا داروهای مشابه هستند، باید حتماً داروی خود را سر وقت مصرف کنند؛ در غیر این صورت خطر سکته چشمی و نابینایی کمین کرده است.» از نظر محمدرضا فرتوک‌زاده، فلوشیپ قرنیه، قند خون بالا هم یکی دیگر از تهدیدهای جدی شبکیه است. بیماران دیابتی که دچار آسیب شبکیه شده‌اند، باید بنا بر توصیه پزشک معالج، تزریق‌ها و لیزرهای لازم را جدی بگیرند تا از بروز نابینایی جلوگیری شود.
جهش چشم‌پزشکی ایران یک مرورز گذرا بر تاریخ کافی است که بفهمیم در دهه‌های گذشته، بسیاری از بیماری‌های چشمی، نتیجه‌ای جز کم‌بینایی شدید یا تاریکی مطلق نداشتند. اما امروز به کمک دانش روز و فناوری‌های نوین، معادلات درمان تغییر کرده است و ایران هم در این تغییرات حوزه سلامت و درمان چشم، جایگاه درخشانی به دست آورده است. آنقدر که به گفته، دکتر مسیح هاشمی، متخصص چشم‌پزشکی، فلوشیپ جراحی شبکیه و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ایران، کشور ما در میان کشورهای در حال توسعه، یکی از پیشروترین‌ها در حوزه کنترل نابینایی و درمان بیماری‌های تهدیدکننده چشم به شمار می‌رود.
دکتر هاشمی معتقد است:« بسیاری از عارضه‌هایی که در گذشته به‌سادگی بینایی انسان را می‌گرفتند، امروزه به‌طور کامل مهارپذیر شده‌اند و حتی در بسیاری از موارد به درمان قطعی می‌رسند. سرآمد این بیماری‌ها، آب‌سیاه، آب‌مروارید و آسیب‌های عروقی شبکیه و عوار ناشی از بیماری دیابت هستند.»
مسیح هاشمی، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ایران، به دستاوردهای کشور در مدیریت و درمان بیماری آب‌سیاه، توضیح می‌دهد:« امروز به لطف دستگاه‌های پیشرفته میدان بینایی‌سنجی و تصویربرداری‌های اپتیکال از عصب بینایی، کنترل فشار چشم و پایش لحظه‌به‌لحظه بیمار با دقت بسیار بالایی انجام می‌شود.
در کنار داروهای خط اول درمان، انجام جراحی‌های پیشرفته نظیر جراحی‌های فیلترینگ هم موجب شده تا سیر تخریبی بیماری مهار شود.» البته که به گفته او، با وجود این روند صعودی درمان بیماری که می‌تواند بینایی را تهدید کند، پایداری این موفقیت تنها در گرو چکاپ‌های ادواری و پیگیری مستمر خود بیمار است. اما از نظر این متخصص چشم، این موفقیت‌های در زمینه درمان بیماری تهدیدکننده آب مروارید هم صدق می‌کند:«اگر در سال‌های نه‌چندان دور، جراحی آب‌مروارید نیازمند برش‌های عمیق، بخیه‌های متعدد و دوران نقاهتی دشوار بود، امروز داستان به کلی متفاوت است.
امروز، این عمل جراحی، با ظریف‌ترین تکنیک‌ها و تنها از طریق برش‌های میکروسکوپی حدود ۲ میلی‌متری و بدون نیاز به حتی یک بخیه انجام می‌شود. همچنین با به‌کارگیری و کارگذاری نسل جدید لنزهای داخل چشمی، بیمار می‌تواند بلافاصله دیدی شفاف، پایدار و کم‌نظیر به دست آورد.» و این معنای حقیقی همان پیشرفتی است که ایران را به جاگاه درخانی در این زمینه رسانده است.
تراز درخشان سلامت بینایی اما یکی از مخرب‌ترین آسیب‌ها برای بینایی، خونریزی‌ها و پارگی‌های شبکیه ناشی از عوارض دیابت است که در گذشته بیمار را مستقیما به سمت آب‌سیاه ثانویه و نابینایی می‌برد.
اما دکتر مسیح هاشمی، با اشاره به توانمندی متخصصان ایرانی در این حوزه می‌گوید:« امروز به کمک پروتکل‌های درمانی مدرن شامل تزریقات داخل چشمی، لیزردرمانی‌های هدفمند شبکیه و جراحی‌های پیشرفته، این آسیب‌ها در کشور با بالاترین استانداردهای جهانی قابل درمان و ترمیم هستند و از نابودی بافت حساس شبکیه پیشگیری می‌شود.» در این میان، نزدیک‌بینی‌های شدید که نمره چشم در آن‌ها از ۱۰ بالاتر می‌رود، همواره خطر پاره‌شدگی یا جداشدگی شبکیه را به همراه دارند؛
موضوعی که دکتر هاشمی، درباره آن، اینطور به جام جم توضیح می‌دهد:«یکی از نشانه‌های پیشرفت درمان بیماری‌های چشمی در کشور، در این گروه از بیماران خودش را نشان می‌دهد. متخصصان با لیزردرمانی‌های پیشگیرانه در نواحی پرخطر شبکیه، این ریسک را به‌خوبی مهار می‌کنند. علاوه بر آن، با روش‌های متنوع جراحی عیوب انکساری، امکان صفر کردن این نمره‌های بالا فراهم شده است. برای نمره‌های کمتر از ۱۰ نیز روش‌های تثبیت‌شده‌ای همچون لیزیک، لازک و…، سال‌هاست افراد را به‌طور کامل از وابستگی به عینک رها کرده است.» همه این دستاوردها، نشان از جایگاه چجشم‌پزشکی ایران دارند.
چنانچه دکتر مسیح هاشمی، فلوشیپ جاحی و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ایران هم آن را تایید و اضافه می‌کند:« آنچه روشن است این است که ایران در میان کشورهای در حال توسعه، بدون شک جزو سرآمدترین‌هاست؛ چرا که ما، هم در شبکه کنترل نابینایی‌های قابل پیشگیری و هم در مداخلات پیچیده درمانی و جراحی، در تراز بسیار بالایی ایستاده‌ایم.» موفقیتی که نشان می‌دهد زیرساخت علمی و بالینی چشم‌پزشکی ایران فاصله‌ای با مرزهای دانش دنیا ندارد.
منبع: جام جم آنلاین
