چت‌بات‌های هوش مصنوعی برای بعضی کاربران دیگر فقط ابزار پاسخ‌گویی نیستند؛ آنها به هم‌صحبت‌هایی برای بیان ترس‌ها، تنهایی‌ها و مشکلات شخصی تبدیل شده‌اند. اما آیا این گفت‌وگوها به آرامش انسان کمک می‌کنند یا ممکن است به وابستگی عاطفی و فاصله‌گرفتن از دیگران بینجامند؟
همشهری آنلاین – یکتا فراهانی: فیلم «Her» در سال ۲۰۱۳ رابطه عاطفی مردی با یک دستیار هوشمند را به تصویر کشید؛ ایده‌ای که امروز با گسترش چت‌بات‌ها شکل واقعی‌تری پیدا کرده است. سامانه‌هایی که همیشه در دسترس‌اند و با لحنی همدلانه پاسخ می‌دهند، می‌توانند احساس شنیده‌شدن ایجاد کنند. اما پشت این صمیمیت ظاهری چت‌بات‌ها، پرسش مهمی وجود دارد: آیا هوش مصنوعی به ما کمک می‌کند با احساساتمان کنار بیاییم یا جای رابطه‌های انسانی را می‌گیرد؟
چرا درد دل باهوش مصنوعی آسان است؟
امیرمحمد کلاته، کارشناس و پژوهشگر هوش مصنوعی، در بررسی این موضوع به تفاوت میان توانایی گفت‌وگویی ماشین و درک واقعی احساسات انسان می‌پردازد. چت‌بات‌ها می‌توانند به حرف‌های کاربران واکنش نشان دهند، پاسخ‌هایی همدلانه تولید کنند و در برخی موارد اطلاعات گفت‌وگوهای قبلی را به‌خاطر بسپارند. همین ویژگی‌ها ممکن است حس صمیمیت ایجاد کنند.
اما پاسخ همدلانه لزوماً به معنای تجربه همدلی نیست. هوش مصنوعی می‌تواند درباره عشق، اندوه و ترس صحبت کند، بی‌آنکه شواهدی داشته باشیم که این احساسات را مانند انسان تجربه می‌کند.
مدل جعلی ChatGPT در سایت رسمی OpenAI | این نسخه شما را به نصب بدافزار هدایت می‌کند
انقلاب هوش مصنوعی و کیف پول‌های دیجیتال
آرامش موقت یا وابستگی عاطفی؟
پژوهش‌ها نشان می‌دهند تعامل با چت‌بات‌ها در برخی شرایط می‌تواند احساس تنهایی را کاهش دهد؛ اما هنوز روشن نیست این اثر تا چه اندازه پایدار می‌ماند. پژوهشی مشترک میان مؤسسه فناوری ماساچوست و OpenAI نیز نشان داد پیامدهای عاطفی استفاده از چت‌بات‌ها به نوع تعامل و میزان استفاده بستگی دارد. استفاده طولانی‌مدت و نگاه‌کردن به چت‌بات به‌عنوان یک دوست ممکن است با پیامدهای نامطلوب‌تری همراه باشد.
بنابراین، مسئله صرفاً استفاده از هوش مصنوعی نیست؛ مهم این است که چه جایگاهی در زندگی فرد پیدا می‌کند. اگر گفت‌وگو با چت‌بات به مرتب‌کردن افکار و آماده‌شدن برای حل مشکلات کمک کند، می‌تواند مفید باشد. اما اگر فرد به‌تدریج از دوستان و خانواده فاصله بگیرد و تنها به هوش مصنوعی تکیه کند، باید درباره این وابستگی تأمل کرد.
نوجوانان و رازهایی که با ماشین در میان می‌گذارند
به گفته این کارشناس هوش مصنوعی، نگرانی درباره نوجوانان جدی‌تر است. در یک پیمایش آمریکایی، بخش بزرگی از نوجوانان شرکت‌کننده گفته بودند از همراه‌های هوش مصنوعی استفاده کرده‌اند؛ برخی نیز برای گفت‌وگوهای جدی به آنها مراجعه می‌کردند.
این یافته‌ها را نمی‌توان مستقیماً به نوجوانان ایرانی تعمیم داد، اما یک نکته مهم را روشن می‌کنند: پاسخ روان و مطمئن یک چت‌بات الزاماً درست یا ایمن نیست. نوجوانان باید بدانند که این سامانه‌ها ممکن است اشتباه کنند و نمی‌توانند جای حمایت یک فرد قابل‌اعتماد یا متخصص را بگیرند.
محرم اسرار یا محصول یک شرکت؟
کلاته می‌گوید وجه کمتر دیده‌شده این رابطه، حریم خصوصی است. کاربران ممکن است اطلاعاتی درباره روابط، ترس‌ها و مشکلات شخصی خود را با چت‌بات در میان بگذارند؛ درحالی‌که این سامانه‌ها ممکن است داده‌های تعامل را طبق سیاست‌های شرکت ارائه‌دهنده ذخیره یا پردازش کنند.
به همین دلیل، بررسی تنظیمات حریم خصوصی و خودداری از واردکردن اطلاعات بسیار حساس اهمیت دارد. احساس صحبت‌کردن در یک فضای خصوصی، به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که اطلاعات محرمانه باقی می‌مانند.
هوش مصنوعی جای دوست را می‌گیرد؟
هوش مصنوعی می‌تواند هم‌صحبتی در دسترس باشد، اما رابطه انسانی چیزی فراتر از پاسخ‌های آرام و موافق است؛ رابطه‌ای که در آن تفاوت نظر، مسئولیت متقابل و تجربه مشترک نیز وجود دارد.
شاید پرسش اصلی این باشد: آیا پس از گفت‌وگو باهوش مصنوعی، برای ارتباط با دنیای واقعی آماده‌تر می‌شویم یا بیشتر از آدم‌ها فاصله می‌گیریم؟ فناوری زمانی به ما کمک می‌کند که توانایی زندگی و ارتباط انسانی را تقویت کند، نه اینکه به تنها پناهگاه عاطفی ما تبدیل شود.
منبع: همشهری
