باشگاه خبرنگاران جوان؛ آرزو رئوفی‌راد – عبدالله رحیم‌لو، تحلیلگر مسائل سیاسی در گفت‌وگو با باشگاه خبرنگاران جوان اظهار داشت: یکی از مسائل اساسی در شرایط کنونی این است که مشخص شود آیا آمریکا در روند رفت‌وبرگشت‌های مذاکراتی، ایران را به عنوان یک قدرت هسته‌ای یا دست‌کم به عنوان یک واقعیت حقوقی در حوزه هسته‌ای خواهد پذیرفت یا خیر. وی افزود: ایران از سال ۱۹۷۰ عضو معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) است و جایگاه حقوقی خود را در موضوع هسته‌ای بر اساس این معاهده دارد و جامعه جهانی نیز این جایگاه را به رسمیت می‌شناسد.
این تحلیلگر مسائل سیاسی بیان کرد: آنچه محل مذاکره و مناقشه است، سطح غنی‌سازی در ایران و نحوه راستی‌آزمایی فعالیت‌های هسته‌ای است که میان ایران، آمریکا و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی محل اختلاف بوده است. رحیم‌لو خاطرنشان کرد: به نظر می‌رسد یکی از دلایل اصلی مذاکرات و حتی تنش‌ها، موضوع سطح غنی‌سازی و راستی‌آزمایی فعالیت‌های هسته‌ای ایران است؛ موضوعی که در سال‌های اخیر تا حدودی با چالش مواجه شده است.
وی افزود: اگر مذاکرات به‌درستی پیش برود و درباره بازرسی‌ها، راستی‌آزمایی و سطح غنی‌سازی توافقی حاصل شود و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و جامعه جهانی این توافق را در چارچوب NPT بپذیرند، جایگاه حقوقی ایران به عنوان کشوری دارای ظرفیت هسته‌ای تثبیت خواهد شد. مذاکرات غیرمستقیم؛ مسیر جایگزین برای کاهش تنش رحیم‌لو درباره نوع دیپلماسی مورد استفاده در مذاکرات ایران و آمریکا اظهار داشت: یکی دیگر از موضوعات مهم، این است که آیا مذاکرات غیرمستقیم می‌تواند برای حل اختلافات عمیق و چندبعدی میان ایران و آمریکا مؤثر و کارآمد باشد یا خیر.
در شرایطی که فضای لازم برای مذاکرات مستقیم وجود ندارد، مذاکرات غیرمستقیم می‌تواند یک مسیر جایگزین باشد. رحیم‌لو یادآور شد: در سال‌های گذشته مذاکراتی در عمان و همچنین میانجی‌گری‌هایی از سوی کشور‌هایی مانند پاکستان و قطر انجام شده که در کاهش تنش مؤثر بوده است؛ توافق اسلام‌آباد نیز یکی از نمونه‌هایی است که در این زمینه می‌توان به آن اشاره کرد. وی تأکید کرد: با این حال، این‌که مذاکرات غیرمستقیم بتواند به الگوی حل اختلافات تبدیل شود، محل تردید است و به نظر من مذاکرات جامع، شفاف و به دور از حواشی می‌تواند الگوی مناسب‌تری برای حل اختلافات باشد.
این تحلیلگر مسائل سیاسی بیان کرد: آنچه امروز با حضور میانجی‌ها و با تعدد آن‌ها در جریان است، می‌تواند نقش کاهش یا مدیریت تنش را ایفا کند، اما به نظر نمی‌رسد به‌تنهایی بتواند الگوی مناسبی برای حل اختلافات اساسی میان ایران و آمریکا باشد. امنیت تنگه هرمز بدون نقش ایران قابل تعریف نیست رحیم‌لو درباره امنیت تنگه هرمز در فضای مذاکرات، به‌ویژه مذاکرات هسته‌ای، گفت: تنگه هرمز موقعیتی است که امنیت آن بدون نقش ایران قابل تعریف نیست.
تنگه هرمز یک واقعیت ژئوپلیتیکی است و هیچ کشور، ابرقدرت، جنگ یا تنشی نمی‌تواند موقعیت جغرافیایی ایران در این منطقه را از کشور سلب کند؛ این‌که قدرتی غیر از ایران بتواند امنیت تنگه هرمز را تأمین و تضمین کند، محل مناقشه جدی است. این تحلیلگر مسائل سیاسی بیان کرد: راهکار مناسب، شکل‌گیری مشارکت‌های منطقی، همکاری‌های منطقه‌ای و تدوین یک برنامه امنیت جمعی در منطقه است. نقش محوری ایران در این حوزه قطعی است و هیچ کشوری، چه آمریکا و چه هر کشور دیگری، نمی‌تواند این نقش را خدشه‌دار کند.
وی افزود: آنچه می‌تواند بر میزان و شدت تأثیرگذاری ایران اثر بگذارد، نحوه مذاکره و نحوه تعامل ایران با کشور‌های پیرامون این موضوع است. قدرت هسته‌ای ایران باید به‌درستی تعریف شود رحیم‌لو در ادامه درباره مفهوم قدرت هسته‌ای اظهار داشت: اگر منظور، ایران به عنوان کشوری با ظرفیت انرژی هسته‌ای و ظرفیت غنی‌سازی در چارچوب عرف بین‌الملل و آنچه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تجویز و تأیید می‌کند باشد، این ظرفیت به هر حال یکی از مؤلفه‌های قدرت ایران محسوب می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: ظرفیت هسته‌ای در کنار ظرفیت اقتصادی، توان فناوری و سایر مؤلفه‌های قدرت می‌تواند به ایران کمک کند تا منافع خود را حداکثر کند و تنش‌ها را به صورت مدیریت‌شده و معطوف به هدف سامان دهد. یک الگوی مذاکراتی هدفمند، با رویکردی روشن و معطوف به منافع ملی کشور، می‌تواند چنین مسیری را فراهم کند. تعدد میانجی‌ها می‌تواند مسیر مذاکرات را پیچیده کند رحیم‌لو درباره نقش میانجی‌ها در مذاکرات اظهار داشت: مذاکرات با میانجی و به‌ویژه تعدد میانجی‌ها می‌تواند خطر بازگشت به تنش و جنگ را افزایش دهد.
تعدد برداشت‌ها، گفتمان‌ها و نقل‌قول‌ها و همچنین منافع متعارض و متنوع طرف‌های درگیر در موضوع، چه میانجی باشند و چه طرف‌های دیگر، می‌تواند جهت مذاکرات را تحت تأثیر قرار دهد. رحیم‌لو خاطرنشان کرد: حتی اگر این عوامل به میزان اندکی مذاکرات را از مسیر اصلی منحرف کنند، در گذر زمان می‌توانند مسیر گفت‌و‌گو‌ها را مسدود کنند. میانجی‌ها می‌توانند نقش مکمل داشته باشند، اما این نقش باید در نهایت به طراحی و هدف‌گذاری یک مسیر مذاکراتی مستقیم میان ایران و آمریکا منتهی شود.
احتمال بازگشت به میز مذاکره همچنان وجود دارد رحیم‌لو با تأکید بر وجود فرصت برای بازگشت به مسیر دیپلماسی اظهار داشت: همچنان معتقدم شانس رفع تنش و بازگشت به میز مذاکره امروز بسیار بیشتر از هر روز دیگری است. شرایط اقتصادی آمریکا، وضعیت اقتصاد جهانی و شرایط اقتصادی ایران، هر دو طرف را در موقعیتی قرار داده است که باید تصمیمی بزرگ اتخاذ کنند. این تحلیلگر مسائل سیاسی بیان کرد: از نظر من، جنگ برای هر دو طرف هزینه بسیار بیشتری نسبت به توافق خواهد داشت و این هزینه برای آمریکا به‌ویژه قابل توجه است.
ایران در حوزه اقتصادی بخش قابل توجهی از هزینه‌های ناشی از این شرایط را پرداخت کرده است و ممکن است در ادامه نیز هزینه‌های بیشتری بپردازد. وی خاطرنشان کرد: در حوزه اقتصادی، افزایش نرخ ارز، تورم و وضعیت رشد اقتصادی، هزینه‌های سنگینی به ایران تحمیل کرده و کشور در این زمینه هزینه قابل توجهی پرداخت کرده است. در مقابل، آمریکا نیز ظرفیت تحمل خسارت‌های بیشتری را دارد، اما تداوم جنگ و درگیری برای این کشور نیز هزینه‌های قابل توجهی خواهد داشت.
دیپلماسی ایران باید فعال، مبتکر و خلاقانه باشد وی در پایان تأکید کرد: دیپلماسی ایران در شرایط کنونی باید فعال، مبتکر و خلاقانه وارد میدان شود و برای رفع این تنش تلاش کند. ادامه تنش، شرایط را برای مردم و اقتصاد کشور دشوار کرده است و تداوم این وضعیت، به‌ویژه برای مردم ایران که طی سال‌های تحریم و دشواری اقتصادی با فشار زیادی مواجه بوده‌اند، هزینه‌زا خواهد بود. رحیم‌لو افزود: تاب‌آوری مردم ایران پس از سال‌ها تحریم و دشواری اقتصادی با فشار زیادی مواجه شده است و به همین دلیل باید تلاش شود فضای کشور به سمت امیدواری و نگاه مثبت حرکت کند.
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
