کرج- رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی گفت: سیل در عظیمیه کرج آسیب‌پذیری شهرهای متصل به ارتفاعات را آشکار کرد.
علی بیت‌اللهی در گفتگو با خبرنگار مهر در خصوص علل وقوع سیل در ۱۱ مهرماه در عظیمیه کرج، اظهار کرد: بارش حدود ۱۲ میلی‌متر در حدود ۲۰ دقیقه در حوضه شیب‌دار عظیمیه رواناب را با دبی تقریبی ۱۰ مترمکعب بر ثانیه به بلوار طالقانی رساند و علت اصلی سیلاب شهری، مسدود شدن خروجی طبیعی حوضه و اتصال مستقیم آن به معابر است. وی افزود: این سیلاب ناگهانی شهری خسارت وسیع جانی نداشت اما شاخص آسیب‌پذیری شهرهای متصل به ارتفاعات را آشکار کرد.
رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با بیان اینکه بارش ثبت‌شده عظیمیه تا صبح ۱۲ مهر حدود ۱۲.۲ میلی‌متر و در کرج ۷.۵ میلی‌متر اعلام شده؛ خاطرنشان کرد: در ارتفاعات البرز ارقام بالاتر مانند ناریان طالقان ۳۰.۴ میلی‌متر نیز ثبت شده است. بیت‌الهی ادامه داد: سیل ماسه‌ای از سمت کوه نورالشهدا و بام کرج به میدان کوهنورد و بلوار طالقانی شمالی رسید، خودرو و موتورسیکلت جابه‌جا شد و نهشته‌های گل و لای ریز تا دانه‌متوسط معابر را پوشاند.
وی افزود: مساحت حوضه آبریز عظیمیه حدود ۱۷۰ هکتار (۱.۷ کیلومترمربع)، طول طویل‌ترین آبراهه حدود ۲ هزار و ۳۰۰ متر و شیب متوسط در امتداد آن حدود ۲۵ درصد است؛ ارتفاع از حدود یکهزار و ۵۹۰ تا ۲ هزار و ۲۲۰ متر متغیر است و زمان تمرکز حدود ۱۴ دقیقه برآورد شده است. حوضه به طور عمده سنگی و کم‌نفوذ با پوشش ماسه‌سنگ توف‌دار و میکروکنگلومراست و رسوبات سیلابی بیشتر ریز تا متوسط‌دانه‌اند.
رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی اضافه کرد: بر اساس فرض بارش ۱۲ میلی‌متر در ۲۰ دقیقه و ضریب رواناب ۶ دهم، حجم کل بارش روی حوضه حدود ۲۰ هزار مترمکعب، حجم رواناب حدود ۱۲ هزار مترمکعب، دبی بیشینه حدود ۱۰ مترمکعب بر ثانیه و سرعت جریان حدود ۲.۵ تا سه متر بر ثانیه تخمین زده شده و در معابر ارتفاع آب تا حدود ۲۰ سانتی‌متر و سرعت حدود سه متر بر ثانیه گزارش شد که توان حمل خودرو دارد. در آبراهه اصلی، اثر سیل روی تنه درختان تا حدود سه متر نیز مشاهده شده است.
چک‌دم‌ها سرعت سیلاب را کم کردند بیت‌اللهی با اشاره به اینکه در حوضه ۲۹ بند (چک‌دم) شناسایی شده، خاطرنشان کرد: ۲۴ بند سالم بوده، سه مورد آسیب جزئی و دو مورد آسیب بیشتر بدون تخریب کامل داشتند و تقریباً همه پیش از سیل پر از رسوب بودند.وی اضافه کرد: نقش اصلی این بندها، کاهش سرعت روان آب و افزایش زمان تمرکز است و رسوب‌گیری دائمی نیست. محاسبه اولیه روی قطعه‌ای با ۱۴ چک‌دم نشان داد سرعت بدون بند حدود ۵.۱ و با بند حدود ۴.۲ متر بر ثانیه است؛
یعنی ۱۷.۵ درصد به کاهش سرعت سیلاب کمک کرده است.تراکم ساخت و سازها در مسیر خروجی حوضه وی تأکید کرد: علت سیلاب در معابر شهری، نه صرفا بارش بالادست که انسداد کامل ادامه آبراهه در خروجی جنوبی حوضه و اتصال مستقیم به بلوار طالقانی است. مقایسه تصاویر حدود ۲۷ سال پیش با وضع کنونی نشان می‌دهد تراکم ساخت‌وساز بیشتر و مسیر خروجی بسته‌تر شده؛
روند انسداد از حدود چهار دهه پیش قابل ردیابی است.به گفته بیت الهی، اگر مسیر طبیعی حفظ شده بود، با حجم به نسبت محدود رواناب، هجوم مخرب به خیابان کمتر محتمل بود.لزوم ایجاد کانال برای هدایت سیل به سمت رود جرئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی تصریح کرد: پیشنهاد ما این است که مسئولان در انتهای حوضه حوض و استخر آرامش بسازند تا امکان لایروبی مرتب فراهم شود؛ همچنین باید امکان انتقال سیلاب با ظرفیت دست‌کم ۱۰ مترمکعب بر ثانیه به سمت رود کرج یا مسیر غربی باغستان و گوهردشت بررسی شود؛
دو مسیر حدود ۳.۵ کیلومتری موازی آزادراه تهران–شمال و امتداد بلوار زنبق برای این کانال قابل مطالعه است.بیت الهی افزود: اگر احداث کانال ممکن نباشد، باید در سطح بلوار طالقانی کانال‌های اریب برای رسوب‌گیری و کاهش سرعت آب ساخته شود و پس از جدا کردن گل و لای، رواناب به چاه تزریق شود. در بارش‌های رگباری نیز لازم است معابر پرخطر مانند بلوار طالقانی مسدود و تردد ممنوع اعلام شود.وی تأکید کرد: سامانه هشدار میدانی سیل بر اساس اندازه‌گیری واقعی بارش و رواناب همان حوضه نصب شود؛ این سامانه با هشدارهای کلی هواشناسی فرق دارد.
آموزش مداوم رفتار صحیح عابران و رانندگان در زمان سیل نیز باید در رسانه‌ها پیگیری شود.رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی تصریح کرد: سال ۱۴۰۵ با احتمال ال‌نینو، تکرار سیلاب ناگهانی شهری در کرج و شهرهای مشابه از جمله تهران که آبراهه‌های طبیعی را قطع کردند، جدی است.بیت‌الهی افزود: آبراهه با آسفالت حذف نمی‌شود؛ در بارش شدید همان مسیر کم‌ارتفاع دوباره فعال می‌شود. درس سیلاب عظیمیه این است که توسعه بدون انطباق با زهکشی طبیعی، خیابان را به مسیل موقت تبدیل می‌کند.
منبع: خبرگزرای مهر
