محمود خاقانی، مدیرکل پیشین وزارت نفت و کارشناس حوزه انرژی، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی برنا با اشاره به اختلال در تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز اظهار کرد: تحولات اخیر نشان داد امنیت تنگه هرمز چه جایگاه مهمی در بازار جهانی انرژی دارد. پس از این بحران، بسیاری از کشورهای جهان به‌ویژه کشورهای اروپایی توجه بیشتری به توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی نشان داده‌اند. این روند بیانگر آن است که وابستگی به مسیرهای محدود انتقال انرژی می‌تواند امنیت اقتصادی و انرژی کشورها را با مخاطره مواجه کند.
وی افزود: اهمیت تنگه هرمز برای ایران تنها به عبور نفتکش‌ها محدود نمی‌شود بلکه این آبراه در معادلات سیاسی، اقتصادی و امنیت انرژی جهان نیز نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. با این حال باید توجه داشت که تحولات بازار انرژی می‌تواند در بلندمدت به تغییر مسیرهای تأمین نفت و گاز و کاهش وابستگی برخی کشورها به سوخت‌های فسیلی منجر شود. خاقانی با اشاره به آینده بازار نفت گفت: حتی اگر جنگ پایان یابد و صلح برقرار شود مشکلات بازار انرژی به‌سرعت برطرف نخواهد شد.
آسیب‌های واردشده به تأسیسات تولید نفت، پالایشگاه‌ها و زیرساخت‌های انتقال انرژی روند بازگشت بازار به شرایط عادی را طولانی می‌کند. به نظر می‌رسد جبران خسارت‌ها در برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس دست‌کم به یک سال زمان نیاز داشته باشد در حالی که بازسازی ظرفیت‌های آسیب‌دیده در ایران ممکن است پنج تا ۱۰ سال طول بکشد. وی ادامه داد: پایان درگیری‌های نظامی لزوماً به معنای بازگشت فوری عرضه نفت، کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل و عادی شدن بازار نیست.
حتی در صورت برقراری صلح محدودیت‌های مربوط به تولید، پالایش، حمل‌ونقل دریایی، بیمه نفتکش‌ها و ارزیابی خطرات امنیتی همچنان بر بازار تأثیر خواهد گذاشت. این کارشناس حوزه انرژی با اشاره به دشواری‌های صادرات نفت ایران تصریح کرد: ایران برای بازگشت به شرایط پیشین صادرات نفت با چالش‌های جدی روبه‌رو است. در دوره اختلال در عرضه بخشی از سهم بازار ممکن است به تولیدکنندگان و صادرکنندگان دیگر منتقل شود و بازپس‌گیری این سهم به‌سادگی امکان‌پذیر نیست. بنابراین حتی در صورت رفع محدودیت‌های موجود نمی‌توان فرض کرد که صادرات نفت ایران بلافاصله به سطح قبلی بازمی‌گردد.
خاقانی تأکید کرد: برنامه‌ریزی اقتصادی کشور باید بر پایه درآمدهای قابل اتکا و چشم‌انداز روشن انجام شود. در شرایطی که میزان درآمدهای نفتی در بلندمدت با عدم قطعیت همراه است دولت باید برای کوتاه‌مدت برنامه‌های واقع‌بینانه داشته باشد و هم‌زمان برای آینده نیز سیاست‌گذاری کند. وی با انتقاد از وضعیت تصمیم‌گیری در بخش انرژی گفت: بخشی از مشکلات ساختاری کشور به نحوه اداره امور و عملکرد نهادهای تصمیم‌گیر بازمی‌گردد.
مجلس و نمایندگان آن در شکل‌گیری برخی از مشکلات نقش داشته‌اند و دخالت نمایندگان در امور اجرایی به‌ویژه در صنعت نفت می‌تواند روند مدیریت تخصصی این صنعت را مختل کند. صنعت‌نفت به تصمیم‌گیری کارشناسی و ثبات مدیریتی و برنامه‌ریزی بلندمدت نیاز دارد و نباید تحت تأثیر مداخلات غیرتخصصی قرار گیرد. خاقانی با اشاره به تحولات دیپلماتیک هم‌زمان با تهدیدهای نظامی آمریکا اظهار کرد: برای ارزیابی سیاست واشنگتن باید مجموعه تحرکات دیپلماتیک و اظهارات مقام‌های آمریکایی را در کنار یکدیگر بررسی کرد.
از جمله موضوعاتی که نیازمند بررسی دقیق است ارتباط میان مواضع اعلام‌شده از سوی ترامپ و تحرکات مخالفت آمیز مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا در مقاطع مختلف است. هرگونه نتیجه‌گیری درباره هماهنگی یا ناهماهنگی میان این مقام‌ها باید بر اساس شواهد و اطلاعات قابل اتکا صورت گیرد.
این کارشناس حوزه انرژی افزود: در بازار نفت انتظارات و ارزیابی معامله‌گران از تحولات سیاسی و امنیتی اهمیت زیادی دارد. با این حال صرف انتشار یک خبر سیاسی الزاماً به افزایش قیمت نفت منجر نمی‌شود و میزان اثرگذاری آن به وضعیت عرضه و تقاضا، شرایط حمل‌ونقل، هزینه بیمه و ارزیابی فعالان بازار از احتمال تداوم بحران بستگی دارد. وی ادامه داد: روابط قدرت‌های بزرگ با کشورهای تولیدکننده نفت، از جمله ونزوئلا نیز بر مسیر تجارت جهانی انرژی تأثیر می‌گذارد. چین به‌عنوان یکی از مصرف‌کنندگان بزرگ انرژی جهان به تنوع‌بخشی منابع تأمین نفت خود توجه دارد و تغییر در روابط سیاسی و تجاری میان کشورها می‌تواند مسیر جریان نفت را تغییر دهد.
خاقانی با اشاره به موضوع خرید گازوئیل آمریکا از روسیه اظهار کرد: این اقدام را می‌توان بخشی از بازی روانی برای مدیریت انتظارات و کنترل بازار انرژی ارزیابی کرد، هرچند این تحرک تا این لحظه تأثیر محسوسی بر قیمت‌ها نداشته است.
خاقانی در بخش دیگری از این گفتوگو با اشاره به وضعیت بازار نفت در سال ۲۰۲۶ گفت: ارزیابی قیمت نفت برای سه‌ماهه‌های آینده، به‌ویژه در شرایط اختلال در تردد نفتکش‌ها، تنها با توجه به میزان تولید نفت خام امکان‌پذیر نیست. باید دید چه مقدار نفت در دسترس بازار قرار دارد و چه میزان از آن از مسیرهای جایگزین منتقل می‌شود و هزینه رساندن محموله‌ها به مقصد نهایی چقدر افزایش یافته است. وی ادامه داد: در شرایط کنونی مسئله اصلی لزوماً کمبود مطلق نفت خام در جهان نیست بلکه انتقال نفت به بازارهای مصرف با محدودیت‌ها و هزینه‌های بیشتری مواجه شده است.
بخشی از نفت همچنان از مسیرهای مختلف به مقصد می‌رسد اما تغییر مسیر کشتی‌ها، افزایش زمان حمل‌ونقل و بالا رفتن هزینه بیمه بخصوص بعد از موضوع تنگه هرمز می‌تواند قیمت نهایی نفت تحویلی را افزایش دهد. این کارشناس انرژی با اشاره به اهمیت ظرفیت ناوگان نفتکش‌ها تصریح کرد: تعداد نفتکش‌های آماده به کار و میزان دسترسی به آنها در شرایط بحران اهمیت ویژه‌ای دارد. هنگامی که خطر عبور از یک مسیر دریایی افزایش پیدا می‌کند، مالکان کشتی‌ها هزینه بیشتری برای اجاره نفتکش مطالبه می‌کنند.
در چنین شرایطی گزارش‌هایی درباره درخواست کرایه‌های روزانه بسیار بالا حتی در حدود یک میلیون دلار برای برخی کشتی‌ها مطرح می‌شود.
خاقانی با اشاره به کمبود نفتکش در سطح جهان و افزایش هزینه‌های بیمه حمل‌ونقل دریایی اظهار کرد: قیمت نفت تحت تأثیر این عوامل قرار دارد و تداوم این شرایط می‌تواند به افزایش بیشتر قیمت‌ها در بازار جهانی منجر شود.
منبع: خبرگزرای برنا
