گروه سیاسی و بین الملل برنا/ سفر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، به ترکمنستان برای شرکت در اجلاس سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع و نشست محیط‌زیستی دریای خزر، در شرایطی انجام شد که تداوم تنش‌های منطقه‌ای، تحریم‌ها و محدودیت‌های دریایی در جنوب ایران، اهمیت گسترش روابط با همسایگان شمالی را بیش از گذشته برجسته کرده است.
رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در سخنرانی خود در نشست سران کشورهای مشترک‌المنافع تاکید کرد:« منطقه ما بیش از هر زمان دیگری به تاب‌آوری در برابر جنگ، بحران، فشار خارجی و اختلال در مسیرهای اقتصادی و ارتباطی نیاز دارد و موفقیت در این مسیر، بیش از هر چیز مستلزم اتصال ظرفیت‌های منطقه به یکدیگر است.» پزشکیان در ادامه با اشاره به اهمیت آسیای مرکزی برای ایران گفت:« منافع مشترک ما، نه در رقابت میان مسیرها بلکه در اتصال مسیرهاست؛ برای آسیای مرکزی، جمهوری اسلامی ایران صرفاً یک شریک نیست؛ بلکه یک مسیر طبیعی برای اتصال آسیای مرکزی و اوراسیا به آب‌های آزاد است.
بنادر جنوبی ایران در خلیج‌فارس و دریای عمان به‌ویژه چابهار می‌توانند این منطقه را به آسیای جنوبی، آفریقا و سپس اروپا متصل کنند.» همچنین عصر روز جمعه رؤسای جمهور ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان در نشستی سه‌جانبه ضمن بررسی مهم‌ترین مسائل و موضوعات مشترک، بر ضرورت گسترش همکاری‌های سه‌جانبه، بهره‌گیری از ظرفیت‌های مشترک و تقویت تعاملات منطقه‌ای با اشاره به همکاری در حوزه دریای خزر تأکید کردند. پزشکیان عصر پنجشنبه شانزدهم مهرماه برای شرکت و سخنرانی در اجلاس سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع و نشست محیط‌زیستی دریای خزر عازم ترکمنستان شد.
این سفر علاوه بر فراهم کردن زمینه گفت‌وگوهای چندجانبه، فرصتی برای دیدارهای دوجانبه با سران کشورهای حاضر در اجلاس‌ها بود. از جمله دیدارهای پزشکیان می‌توان به رایزنی با همتایان وی از روسیه، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان اشاره کرد. دیدار پوتین و پزشکیان مهم‌ترین دیدار رئیس‌جمهور ایران در حاشیه این نشست‌ها، ملاقات با ولادیمیر پوتین بود.
رئیس‌جمهور در این دیدار با ابراز خرسندی از تعاملات در حال شکل‌گیری، بر گسترش روابط دوجانبه در زمینه‌های تجاری، اقتصادی و انسانی، پایبندی به برنامه راهبردی مشترک، مخالفت با یک‌جانبه‌گرایی و ضرورت حرکت جهان و منطقه به سمت چندجانبه‌گرایی تاکید کرد. رئیس‌جمهور روسیه نیز با اشاره به گسترش روابط تهران و مسکو اظهار کرد که دو کشور برنامه‌ها و سیاست‌های راهبردی متعددی دارند و تعاملات میان آنها روزبه‌روز افزایش می‌یابد. پوتین، حل بحران منطقه‌ای را مسئله کلیدی دانست و گفت ایران در ایجاد بحران موجود نقشی نداشته است.
به گفته او، کشورهای مختلف در تلاش‌اند از مسیر دیپلماسی به جنگ پایان دهند و ایران نیز پیشنهادهای جدیدی برای خاتمه درگیری‌ها ارائه کرده است. رئیس‌جمهور روسیه همچنین تصریح کرد که مسکو تمام تلاش خود را برای حل‌وفصل بحران از مسیر دیپلماتیک به کار خواهد گرفت. گسترش مبادلات تجاری با روسیه پوتین در بخش دیگری از این دیدار، از روند مثبت روابط اقتصادی دو کشور خبر داد و گفت مبادلات تجاری ایران و روسیه تا پایان سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۱ درصد افزایش یافته و این روند در هفت ماه نخست سال جاری میلادی نیز ادامه داشته است.
گسترش همکاری‌های اقتصادی با روسیه، در کنار توسعه مناسبات با دیگر همسایگان شمالی، می‌تواند بخشی از ظرفیت‌های ایران برای تنوع‌بخشی به تجارت خارجی را فعال کند. در بخش دیگری از این سفر، پزشکیان با دبیرکل سازمان همکاری شانگهای دیدار و گفت‌وگو کرد. رئیس‌جمهور در این دیدار بر ضرورت تقویت همکاری‌های چندجانبه تاکید کرد.
پزشکیان هدف از شکل‌گیری سازوکارهایی مانند سازمان همکاری شانگهای و گروه بریکس را دستیابی به چارچوب‌های مشترک اجرایی در حوزه‌های مالی، اقتصادی، تجاری، امنیتی و سیاسی دانست و هشدار داد که تأثیرپذیری تصمیم‌های این مجموعه‌ها از سیاست‌های داخلی آمریکا می‌تواند قدرت و انسجام آنها را تضعیف کند. اهمیت مرزهای شمالی سفر پزشکیان به ترکمنستان و دیدار با سران این منطقه را می‌توان در چارچوب تلاش تهران برای گسترش همکاری با همسایگان و تقویت ظرفیت‌های منطقه‌ای بررسی کرد.
کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز و همچنین روسیه، به دلیل موقعیت جغرافیایی و توانمندی‌های اقتصادی، می‌توانند در شرایط تحریم و محدودیت‌های دریایی در جنوب، نقش مهم‌تری در تنوع‌بخشی به روابط تجاری ایران ایفا کنند. این کشورها در حوزه‌هایی مانند تأمین غلات، نهاده‌های کشاورزی و دامی و برخی کالاهای مورد نیاز ایران ظرفیت‌هایی دارند. توسعه روابط با آنها همچنین می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای ترانزیت، گسترش مبادلات زمینی و ریلی و دسترسی به بازارهای منطقه‌ای ایجاد کند. بااین‌حال، مسیرهای شمالی جایگزین کامل بنادر جنوبی ایران نیستند.
بخش مهمی از تجارت خارجی کشور، به‌ویژه صادرات انرژی و واردات برخی کالاهای اساسی، همچنان به مسیرهای دریایی جنوب وابسته است. محدودیت زیرساخت‌ها، هزینه حمل‌ونقل و موانع مبادلات مالی نیز بهره‌برداری از ظرفیت‌های شمالی را با چالش‌هایی مواجه می‌کند. ازاین‌رو، اهمیت راهبردی همسایگان شمالی نه در جایگزینی کامل مسیرهای جنوبی، بلکه در افزایش گزینه‌های تجاری و کاهش آسیب‌پذیری اقتصاد ایران در برابر بحران‌های احتمالی است. توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل، تسهیل مبادلات و تقویت دیپلماسی اقتصادی می‌تواند زمینه بهره‌برداری مؤثرتر از این ظرفیت‌ها را فراهم کند؛
مسیری که تحقق آن به تبدیل رایزنی‌های سیاسی به توافق‌های اجرایی و پایدار وابسته است. انتهای پبام/
منبع: خبرگزرای برنا
