سیدمحمدکاظم سجادپور، استاد روابط بین‌الملل و عضو هیأت علمی دانشکده روابط بین‌الملل، روز شنبه ۱۸ مهرماه در نشست رونمایی از سه کتاب تألیفی محمدجواد ظریف، وزیر پیشین امور خارجه، با تأکید بر اهمیت پیوند میان دانش آکادمیک و تجربه دیپلماتیک، این آثار را نمونه‌ای از تلاش برای نزدیک کردن این دو حوزه دانست. وی با اشاره به تفاوت منطق و کارکرد دنیای دانشگاه و دیپلماسی، اظهار کرد: شناخت علمی از واقعیت‌های بین‌المللی، درک دقیق از جایگاه و هویت ایران و برخورداری از اعتمادبه‌نفس ملی، از مؤلفه‌های مهم در پیشبرد منافع کشور است؛
مؤلفه‌هایی که به باور او، در اندیشه و نوشته‌های ظریف برجستگی دارند. سجادپور بنیادهای فکری ظریف را در سه مفهوم «ادراک، اعتمادبه‌نفس و اقدام» صورت‌بندی کرد و با تأکید بر ضرورت تبدیل شناخت به عمل، منفعت ایران را جهت‌گیری اصلی در آثار و منظومه فکری و رفتاری وزیر پیشین امور خارجه دانست. مشروح سخنان وی را در زیر می‌خوانید: کتاب‌های ظریف پیوند میان دانش آکادمیک و تجربه دیپلماتیک را نشان می‌دهد دنیای دیپلماسی و دنیای آکادمی، از نظر منطق، فرهنگ و منظومه رفتاری تفاوت‌هایی اساسی دارند.
دنیای آکادمی در پی تولید دانش و فهم علمی است، در حالی که دنیای دیپلماسی بر پیشبرد منافع یک نظام سیاسی متمرکز است. البته فعالیت دیپلماتیک در ذات خود به شناخت علمی نیاز دارد؛ زیرا بدون شناخت و فهم علمی، نمی‌توان منافع کشور را به‌درستی پیش برد. با این حال، افرادی که توانسته‌اند این دو دنیای مرتبط را به یکدیگر پیوند دهند، چندان پرشمار نیستند. در زبان انگلیسی، به این افراد Scholar-Diplomat گفته می‌شود؛ یعنی کسانی که هم دانشمندند و هم دیپلمات. در تاریخ نسبتاً طولانی وزارت امور خارجه ایران، که بیش از دو قرن قدمت دارد، با شماری از دیپلمات‌های دانشور مواجه هستیم؛
اما این افراد در اقلیت بوده‌اند. بسیاری از دیپلمات‌ها تحصیلات دانشگاهی داشته‌اند، اما پیوند زدن این دو حوزه به یکدیگر و درک ارتباط میان آن‌ها، مسئله‌ای اساسی است. به نظر من، کتاب‌های آقای دکتر ظریف توانسته‌اند این دو دنیا را به یکدیگر پیوند دهند. از یک سو، با چارچوب‌های آکادمیک و نظری مواجه هستیم و از سوی دیگر، تجربه‌ها، واقعیت‌ها و داده‌های دیپلماتیک در این آثار مورد توجه قرار گرفته‌اند. دیپلماسی، به‌عنوان یکی از کهن‌ترین نهادهای زندگی بشر، از آغاز شکل‌گیری جوامع انسانی وجود داشته و همچنان نیز وجود خواهد داشت.
با این حال، در شرایط کنونی، در نقاط مختلف جهان، از جمله در ایالات متحده، شاهد شکل‌گیری نوعی دیپلماسی‌ستیزی هستیم؛ رویکردی که از سوی برخی افراد و جریان‌های مخالف دیپلماسی دنبال می‌شود. از این منظر، پیوند میان دانش آکادمیک و تجربه دیپلماتیک که در کتاب‌های ظریف برجسته است، اهمیت ویژه‌ای دارد. به نظر من، بنیادهای اصلی اندیشه آقای دکتر ظریف را، با اتکا به این کتاب‌ها و مجموعه نوشته‌ها و رفتارهای ایشان، می‌توان در سه مفهوم کلیدی خلاصه کرد: ادراک، اعتمادبه‌نفس و اقدام. مفهوم نخست، ادراک است که در آثار آقای دکتر ظریف نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.
ادراک یعنی ما خودمان را چگونه می‌بینیم، دیگران را چگونه ارزیابی می‌کنیم و تحولات پیرامونی را چگونه می‌فهمیم. هرچه این نگاه فنی‌تر، آکادمیک‌تر و دقیق‌تر باشد، امکان شناخت واقعیت نیز افزایش می‌یابد. من در کلاس‌هایم در دانشگاه، برای توضیح این مسئله می‌گویم که بحث بر سر دو واژه با حرف «F» آغاز می‌شود: Fiction و Fact. گاهی ما جهان را آن‌گونه که تصور می‌کنیم، می‌بینیم؛ اما مسئله اساسی این است که واقعیت چیست. بنابراین، درک واقعیت اهمیت بنیادینی دارد.
به نظر من، تلاش‌های چند دهه‌ای آقای دکتر ظریف را می‌توان کوششی برای دستیابی به ادراکی دقیق‌تر از واقعیت، از خود، از جهان و از جایگاه و هویت ایران دانست. همان‌طور که اشاره شد، مسئله هویت نیز در همین چارچوب ادراک قرار می‌گیرد. مفهوم دوم، اعتمادبه‌نفس است. اعتمادبه‌نفس در هر عرصه‌ای اهمیت دارد و می‌توان از انواع مختلف آن، از جمله اعتمادبه‌نفس فردی و ملی، سخن گفت. افراد در فعالیت‌های خود به اعتمادبه‌نفس نیاز دارند و ملت‌ها نیز از این قاعده مستثنا نیستند.
به نظر من، یکی از مفاهیم کلیدی در مجموعه سخنان و نوشته‌های آقای دکتر ظریف، تأکید بر نوعی اعتمادبه‌نفس ملی است که اهمیت ویژه‌ای دارد. اما ادراک و اعتمادبه‌نفس به‌تنهایی کافی نیستند؛ مفهوم سوم، اقدام است. ما باید بر مبنای ادراک دقیق از واقعیت و برخورداری از اعتمادبه‌نفس، دست به اقدام بزنیم. البته اقدام در بسیاری از موارد به شجاعت و گذشتن از برخی ملاحظات نیاز دارد؛ حتی ملاحظاتی که ممکن است خودمان برای خود ایجاد کرده باشیم. در نهایت، باید بر اساس شناختی که به دست آورده‌ایم، تصمیم بگیریم و عمل کنیم. این کار به شجاعت نیاز دارد.
به نظر من، آقای دکتر ظریف در کتاب‌های خود به اقداماتی نیز اشاره می‌کنند که انجام آن‌ها آسان نبوده و با فشارها و دشواری‌های قابل‌توجهی همراه بوده است؛ با این حال، باید انجام می شده است. منفعت ایران، محور اصلی اندیشه و رفتار ظریف است در کتاب‌ها و در مجموعه رفتارها و منظومه فکری و عملی آقای ظریف جهت‌گیری بسیار روشنی می‌بینند؛ آن هم در یک کلمه: منفعت ایران. در نهایت، هدف از همه این برداشت‌ها، کتاب‌ها، کلاس‌ها و بحث‌ها چیست؟ اینکه کشور ما پیشرفت کند و منافع ایران تأمین شود.
من دیده ام که در برخی موارد ایشان اشاره کرده اند که فلان اقدام به نفع ایران نبوده است و این مهم است. مسئله این است که ممکن است کتاب‌های بسیاری درباره مباحث شیک بین‌المللی، نظریه‌های جدید و موضوعات تازه بنویسیم، اما این مباحث هیچ ارتباطی با منافع ایران نداشته باشند. در حالی که ارتباط با منافع ایران بسیار حائز اهمیت است. منبع: ایرنا
منبع: آوش
