شهرکرد- دشواری تردد در مسیرهای سنتی و افزایش هزینه‌های جابه‌جایی، ضرورت ساماندهی ایلراه‌ها و ایجاد میان‌بندهای مناسب را بیش از گذشته نمایان کرده است.
خبرگزاری مهر-گروه استان‌ها؛ کوچ عشایر از چهارمحال و بختیاری به مناطق گرمسیری استان خوزستان، یکی از مهم‌ترین جابه‌جایی‌های فصلی جمعیت عشایری در این منطقه به شمار می‌رود؛ جابه‌جایی‌ای که بر اساس شرایط اقلیمی، وضعیت مراتع، دسترسی به منابع آب و تقویم کوچ انجام می‌شود و هرگونه اختلال در زمان‌بندی آن می‌تواند زندگی و معیشت خانوارهای عشایری را تحت تأثیر قرار دهد. جامعه عشایری برای انجام این جابه‌جایی به برنامه‌ریزی دقیق نیاز دارد.
انتخاب زمان حرکت، تأمین وسیله نقلیه، انتقال دام و تجهیزات زندگی و هماهنگی برای ورود به مناطق قشلاقی، از جمله مراحلی است که باید متناسب با شرایط محیطی و محدودیت‌های مسیر انجام شود. از این رو، هماهنگی میان استان مبدأ و مقصد، نقش مهمی در کاهش مشکلات کوچ ایفا می‌کند. با این حال، تعیین زمان‌های متفاوت برای خروج عشایر از چهارمحال و بختیاری و ورود آن‌ها به خوزستان، می‌تواند برنامه‌ریزی خانوارهای عشایری را با دشواری مواجه کند.
هنگامی که زمان حرکت بر اساس تقویم یک استان تعیین می‌شود، اما استان مقصد تاریخ دیگری را برای پذیرش عشایر اعلام می‌کند، امکان بروز سردرگمی در مسیر کوچ افزایش می‌یابد. این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که هشدارهای هواشناسی درباره تغییرات شرایط جوی و احتمال بارندگی نیز مطرح است. تأخیر در حرکت یا توقف اجباری در مسیر می‌تواند برنامه زمانی کوچ را تغییر دهد و ضرورت اتخاذ تصمیم‌های هماهنگ و متناسب با شرایط واقعی آب‌وهوا را افزایش دهد.
از سوی دیگر، محدودیت‌های ایجادشده در ایلراه‌های سنتی و افزایش وابستگی به حمل‌ونقل ماشینی، هزینه‌های جابه‌جایی را برای عشایر بالا برده است. مجموعه این عوامل نشان می‌دهد که مدیریت کوچ تنها به تعیین تاریخ حرکت محدود نمی‌شود، بلکه به همکاری دستگاه‌های اجرایی، ساماندهی مسیرهای تردد، کنترل هزینه‌های حمل‌ونقل و فراهم‌کردن امکانات مورد نیاز عشایر نیز وابسته است.
نمی‌دانیم چه زمانی باید به خوزستان برویم الیاس محمدی یکی از عشایر چهارمحال و بختیاری در گفتگو با خبرنگار مهر، اظهار کرد: هر سال در زمان مشخصی کوچ می‌کنیم و زندگی ما به همین جابه‌جایی فصلی وابسته است، اما امسال به دلیل تفاوت تاریخ اعلام‌شده برای خروج از چهارمحال و بختیاری و ورود به خوزستان، با سردرگمی مواجه شده‌ایم. از یک طرف باید طبق تقویم کوچ حرکت کنیم و از طرف دیگر، تاریخ دیگری برای ورود به مقصد اعلام شده است. وی افزود: کوچ برای ما فقط جابه‌جایی از یک منطقه به منطقه دیگر نیست؛
دام، خانواده و تمام وسایل زندگی‌مان همراه ماست و باید همه‌چیز را از قبل هماهنگ کنیم. وقتی زمان ورود مشخص نباشد یا با برنامه حرکت ما هماهنگی نداشته باشد، نمی‌دانیم چگونه برای ادامه مسیر تصمیم بگیریم. این وضعیت نگرانی ما را بیشتر کرده است. محمدی با اشاره به افزایش هزینه‌های جابه‌جایی تصریح کرد: در گذشته از مسیرهای عشایری حرکت می‌کردیم و به‌تدریج به مقصد می‌رسیدیم، اما حالا به دلیل مشکلات مسیر، ناچاریم از خودرو برای انتقال دام و وسایل زندگی استفاده کنیم.
هزینه حمل‌ونقل برای خانواده‌های عشایری سنگین است و وقتی مشکلات زمان‌بندی هم به آن اضافه می‌شود، شرایط کوچ دشوارتر می‌شود.
اختلاف در زمان‌بندی کوچ؛ ۲۰ درصد عشایر پیش از موعد حرکت کرده‌اند نوید غریب‌شاهی، مسئول روابط‌عمومی اداره‌کل امور عشایر چهارمحال و بختیاری در گفتگو با خبرنگار مهر، در تشریح وضعیت کوچ عشایر استان اظهار کرد: بر اساس تقویم کوچ، عشایر باید تا ۳۱ شهریورماه استان را به مقصد خوزستان ترک کنند، اما استان خوزستان هشتم آبان‌ماه را به‌عنوان تاریخ ورود عشایر اعلام کرده است.
وی با اشاره به اینکه حدود ۲۰ درصد عشایر پیش از تاریخ تعیین‌شده استان را ترک کرده‌اند، افزود: تفاوت در زمان‌بندی خروج از استان مبدأ و ورود به استان مقصد، موجب سردرگمی عشایر شده و شرایط برنامه‌ریزی برای ادامه مسیر را دشوار کرده است. این اختلاف زمانی در حالی مطرح می‌شود که کوچ عشایر تابع مجموعه‌ای از ملاحظات اقلیمی، اقتصادی و اجتماعی است. خانوارهای عشایری باید زمان حرکت خود را با وضعیت مراتع، شرایط آب‌وهوایی، امکان تردد در مسیر و ضوابط ورود به مناطق قشلاقی هماهنگ کنند؛
بنابراین، نبود هماهنگی میان استان‌های مبدأ و مقصد می‌تواند بر روند این جابه‌جایی تأثیر بگذارد. مسئول روابط‌عمومی اداره‌کل امور عشایر چهارمحال و بختیاری با اشاره به هشدارهای سازمان هواشناسی درباره پدیده ال‌نینو گفت: بر اساس هشدارهای مطرح‌شده، مقرر بود عشایر مطابق برنامه زمان‌بندی استان را ترک کنند، اما اختلاف در زمان پذیرش آن‌ها در خوزستان، مشکلاتی را در این زمینه ایجاد کرده است.
غریب‌شاهی با تأکید بر اینکه بارندگی ممکن است هم در چهارمحال و بختیاری و هم در خوزستان رخ دهد، ضرورت توجه به شرایط واقعی جوی را مورد اشاره قرار داد و خواستار پرهیز از سخت‌گیری بیش از اندازه در این حوزه شد. تغییرات احتمالی شرایط جوی، یکی از عواملی است که می‌تواند بر زمان حرکت عشایر و وضعیت مسیرهای کوچ اثر بگذارد، از این منظر، تصمیم‌گیری درباره زمان خروج، عبور و ورود به مناطق قشلاقی باید با در نظر گرفتن هشدارهای رسمی، شرایط مسیر و امکانات موجود صورت گیرد.
در چنین شرایطی، هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول در دو استان می‌تواند به کاهش بلاتکلیفی خانوارهای عشایری کمک کند. تعیین سازوکار مشخص برای پذیرش تدریجی عشایر، اطلاع‌رسانی به‌موقع درباره وضعیت مسیرها و ایجاد امکان تصمیم‌گیری متناسب با شرایط جوی، از جمله موضوعاتی است که می‌تواند در مدیریت بهتر کوچ مورد توجه قرار گیرد.
محدودیت ایلراه‌ها؛ عاملی برای افزایش هزینه‌های کوچ احسان ظفری سرپرست امور عشایر چهارمحال و بختیاری در گفتگو با خبرنگار مهر، اظهار کرد: یکی از چالش‌های مطرح‌شده در روند کوچ عشایر چهارمحال و بختیاری، تغییر شیوه جابه‌جایی از کوچ سنتی به حمل‌ونقل ماشینی است.
به گفته وی، در گذشته عشایر از طریق ایلراه‌های سنتی حرکت می‌کردند و رسیدن آن‌ها به خوزستان حدود یک ماه یا بیشتر زمان می‌برد. ظفری بیان داشت: مزاحمت‌های ایجادشده در ایلراه‌ها از سوی برخی جوامع محلی، روستاییان و شهرها را از عوامل دشوارشدن کوچ سنتی دانست و توضیح داد که عشایر به دلیل محدودیت‌های موجود، ناچار به استفاده از حمل‌ونقل ماشینی شده‌اند. وی عنوان کرد: تغییر شیوه کوچ، علاوه بر کاهش زمان جابه‌جایی، هزینه‌های تازه‌ای را به خانوارهای عشایری تحمیل می‌کند.
انتقال دام، وسایل زندگی و تجهیزات مورد نیاز از مناطق ییلاقی به قشلاق، مستلزم استفاده از خودروهای مناسب و پرداخت هزینه‌های حمل‌ونقل است؛ هزینه‌ای که با تغییر نرخ‌ها و افزایش مسافت جابه‌جایی می‌تواند فشار اقتصادی بیشتری بر خانوارها وارد کند. ظفری خاطر نشان کرد: از سوی دیگر، وقتی زمان ورود به مقصد با زمان خروج از مبدأ هماهنگ نباشد، احتمال افزایش مدت انتظار و دشواری‌های مرتبط با توقف در مسیر نیز وجود دارد. از این رو، حل مسئله ایلراه‌ها و ایجاد مسیرهای مناسب برای عبور تدریجی عشایر، می‌تواند در کنار هماهنگی زمانی استان‌ها، به کاهش بخشی از مشکلات کوچ کمک کند.
وی با اشاره به ضرورت ایجاد میان‌بندها در مسیر کوچ اظهار کرد: برای تسهیل تردد عشایر میان‌بندهایی باید در مسیر ایجاد شود تا امکان ساماندهی بهتر جابه‌جایی آن‌ها فراهم شود. ظفری خاطر نشان کرد: میان‌بندها می‌توانند در صورت مکان‌یابی مناسب و برخورداری از امکانات لازم، به‌عنوان نقاطی برای توقف موقت و مدیریت عبور عشایر مورد استفاده قرار گیرند. فراهم‌کردن دسترسی به آب، خدمات مورد نیاز، اطلاع‌رسانی درباره وضعیت مسیر و امکانات ضروری برای خانوارها، از جمله موضوعاتی است که در برنامه‌ریزی این نقاط اهمیت دارد.
وی ادامه داد: همچنین از پیگیری برای ایجاد ایستگاه‌های خدماتی در گردنه تاراز و دزپارت خبر داد. این اقدام، در صورت اجرا و تأمین امکانات مورد نیاز، می‌تواند بخشی از نیازهای عشایر در مسیر کوچ را پوشش دهد. ظفری اضافه کرد: البته ایجاد ایستگاه خدماتی به‌تنهایی برای حل تمام مشکلات کافی نیست و باید در کنار آن، وضعیت راه‌های دسترسی، نحوه عبور خودروهای حامل دام، امکانات امدادی و هماهنگی با دستگاه‌های مرتبط نیز مورد توجه قرار گیرد. برنامه‌ریزی برای ارائه خدمات در مسیر باید بر اساس نیازهای واقعی عشایر و شرایط جغرافیایی منطقه انجام شود.
مسئولیت ۵۰ دستگاه در قبال عشایر؛ ضرورت هماهنگی اجرایی سرپرست امور عشایر چهارمحال و بختیاری اذعان داشت: با اشاره به اینکه حدود ۵۰ دستگاه در ارائه خدمات به عشایر مسئولیت دارند، بر ضرورت همکاری این دستگاه‌ها در فرآیند کوچ تأکید کرد. وی یادآور شد: تعدد دستگاه‌های مسئول، اهمیت تقسیم وظایف و هماهنگی میان نهادهای اجرایی را افزایش می‌دهد. مدیریت مسیرهای کوچ، تأمین خدمات مورد نیاز، رسیدگی به مشکلات حمل‌ونقل و رفع موانع موجود در ایلراه‌ها، موضوعاتی هستند که ممکن است به مشارکت چند دستگاه نیاز داشته باشند.
ظفری بیان داشت: در صورت نبود هماهنگی کافی، ممکن است اقدامات دستگاه‌ها به‌صورت پراکنده انجام شود و مشکلات موجود همچنان پابرجا بماند. در مقابل، تعیین مسئولیت‌های روشن، ایجاد مسیر ارتباطی مشخص میان دستگاه‌ها و اطلاع‌رسانی منظم به عشایر می‌تواند روند رسیدگی به مسائل را تسهیل کند. از این منظر، کوچ عشایر باید به‌عنوان فرآیندی مشترک میان استان‌های مبدأ و مقصد و دستگاه‌های مسئول دیده شود؛ فرآیندی که موفقیت آن به هماهنگی اجرایی، تصمیم‌گیری به‌موقع و توجه به شرایط میدانی وابسته است.
ساماندهی نرخ حمل‌ونقل؛ تلاش برای جلوگیری از تحمیل هزینه‌های اضافی ظفری یادآور شد: یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده از سوی مسئول روابط‌عمومی اداره‌کل امور عشایر چهارمحال و بختیاری، هزینه‌های حمل‌ونقل ماشینی عشایر است. غریب‌شاهی در این باره اعلام کرد که نشستی با انجمن رانندگان و اداره‌کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای استان برگزار خواهد شد تا نرخ حمل‌ونقل پس از تصویب به عشایر ابلاغ شود. تعیین نرخ مشخص برای حمل‌ونقل می‌تواند به افزایش شفافیت در هزینه‌های جابه‌جایی کمک کند.
عشایر در زمان کوچ باید هزینه انتقال دام و وسایل زندگی خود را مدیریت کنند و اطلاع از نرخ‌های مصوب، امکان برنامه‌ریزی دقیق‌تری را برای آن‌ها فراهم می‌کند. وی افزود: در عین حال، اجرای مؤثر این اقدام به اطلاع‌رسانی گسترده درباره نرخ‌های مصوب، نظارت بر رعایت آن‌ها و مشخص‌بودن ضوابط حمل‌ونقل وابسته است. همچنین لازم است شرایط مختلف مسیر، نوع وسیله نقلیه و حجم بار در تعیین نرخ‌ها مورد توجه قرار گیرد تا ضوابط تعیین‌شده با نیازهای عملیاتی کوچ متناسب باشد.
ظفری بیان داشت: برگزاری نشست مشترک میان دستگاه‌های مرتبط و نمایندگان حوزه حمل‌ونقل، فرصتی برای بررسی مشکلات موجود و دستیابی به راهکارهای اجرایی است؛ با این حال، نتیجه نهایی این اقدام به تصمیمات اتخاذشده و نحوه اجرای آن‌ها در میدان بستگی خواهد داشت.
به گزارش خبرنگار مهر، وضعیت کوچ عشایر چهارمحال و بختیاری به خوزستان نشان می‌دهد که تعیین تقویم زمانی، هرچند یکی از الزامات ساماندهی جابه‌جایی فصلی است، به‌تنهایی نمی‌تواند پاسخ‌گوی همه نیازهای این فرآیند باشد. تفاوت میان زمان خروج عشایر از استان مبدأ و تاریخ اعلام‌شده برای ورود به استان مقصد، ضرورت هماهنگی بیشتر میان دستگاه‌های مسئول را برجسته کرده است. از سوی دیگر، محدودیت ایلراه‌ها و افزایش وابستگی به حمل‌ونقل ماشینی، هزینه‌های بیشتری را به خانوارهای عشایری تحمیل می‌کند.
در چنین شرایطی، رسیدگی به موانع تردد، بررسی امکان استفاده از مسیرهای سنتی و ایجاد میان‌بندهای مناسب می‌تواند بخشی از مشکلات موجود را کاهش دهد؛ مشروط بر آنکه این اقدامات با بررسی‌های کارشناسی و متناسب با شرایط واقعی منطقه انجام شوند.
تعیین و اعلام شفاف نرخ حمل‌ونقل، نظارت بر اجرای نرخ‌های مصوب، ایجاد ایستگاه‌های خدماتی در نقاطی مانند گردنه تاراز و دزپارت و تقسیم وظایف میان دستگاه‌های مسئول، از دیگر اقداماتی است که می‌تواند به ساماندهی بهتر کوچ کمک کند. تحقق این اهداف به همکاری نهادهای اجرایی، مشارکت نمایندگان جامعه عشایری و پیگیری مستمر برنامه‌های اعلام‌شده وابسته است.
در نهایت، مدیریت موفق کوچ مستلزم ایجاد تعادل میان ضوابط اجرایی، شرایط اقلیمی، ظرفیت‌های مسیر و نیازهای معیشتی عشایر است. هماهنگی میان چهارمحال و بختیاری و خوزستان، توجه به هشدارهای هواشناسی و فراهم‌کردن امکان تردد ایمن و قابل برنامه‌ریزی، می‌تواند زمینه کاهش سردرگمی و هزینه‌های اضافی را فراهم کند. نتیجه عملی این اقدامات، میزان تحقق برنامه‌ها و اثر آن‌ها بر شرایط واقعی خانوارهای عشایری خواهد بود.
منبع: خبرگزرای مهر
