باشگاه خبرنگاران جوان؛ آرزو رئوفی‌راد – سید عبدالامیر نبوی، پژوهشگر و کارشناس سیاسی در گفت‌و‌گو با باشگاه خبرنگاران جوان با اشاره به فراز و نشیب‌های روابط سیاسی ایران و مصر در چند دهه اخیر اظهار داشت: روابط دو کشور تحت تأثیر عوامل مختلف داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی قرار داشته و همین مسئله مانع از آن شده است که تهران و قاهره تعاملات در سطح بالایی را تجربه کنند؛ این در حالی است که میان دو کشور وجوه مشترک و همچنین مسائل و نگرانی‌هایی وجود دارد که می‌تواند زمینه‌ساز بهبود و ارتقای روابط و تبادل تجربیات باشد.
اشتراکات تاریخی و فرهنگی ایران و مصر نبوی با اشاره به پیشینه تاریخی و فرهنگی دو کشور گفت: نخستین موضوعی که باید مورد توجه قرار گیرد، تاریخ، هویت و فرهنگ مشترک و اثرگذار ایران و مصر است. ایران و مصر از قدیمی‌ترین تمدن‌ها و فرهنگ‌های منطقه به شمار می‌روند و هر دو دارای تاریخ پرباری هستند و تأثیر قابل‌توجهی بر رشد و گسترش مسائل فرهنگی و فکری منطقه داشته‌اند.
وی افزود: ایران و مصر ارزش‌های علمی و فرهنگی بسیاری را به جامعه علمی و فرهنگی خاورمیانه عرضه کرده‌اند و موجد جریان‌های عقیدتی، مذهبی، فکری و سیاسی متعددی بوده‌اند که در خلال تحولات، به‌ویژه در یک قرن اخیر، زمینه‌ساز حرکت‌های مهم و ارزشمندی شده‌اند. این پژوهشگر و کارشناس سیاسی خاطرنشان کرد: بر این اساس، تعاملات ایران و مصر صرفاً جنبه سیاسی یا اقتصادی ندارد، بلکه می‌تواند گفت‌وگوی دو فرهنگ قدیمی و پربار منطقه تلقی شود.
کافی است به آثار علمی و فرهنگی برآمده از این دو کشور توجه کنیم که همواره از سوی متفکران، نویسندگان و تحلیلگران طرف مقابل جدی گرفته شده و مورد مطالعه قرار گرفته است. آموزش زبان فارسی نیز از قدیم‌الایام در دانشگاه‌های مصر جایگاه قابل‌توجهی داشته است. ایران و مصر؛ دو بازیگر مهم منطقه‌ای نبوی با اشاره به وزن و جایگاه سیاسی ایران و مصر اظهار داشت: نکته دوم به جایگاه سیاسی دو کشور بازمی‌گردد. ایران و مصر همواره از بازیگران مهم منطقه محسوب شده‌اند و کمتر تحولی را در منطقه می‌توان یافت که نشانی از اثرگذاری این دو بازیگر مهم در آن وجود نداشته باشد.
وی افزود: هر دو کشور در پرونده‌های مهم منطقه‌ای حضور و اثرگذاری داشته‌اند و نمی‌توان وزن و جایگاه آنها را از معادلات خاورمیانه حذف کرد. کافی است به رویداد‌ها و تحولات مهم چند دهه اخیر، چه در دوره جنگ‌ها و چه در دوره‌های صلح، توجه کنیم تا مشخص شود این دو بازیگر همواره نقش‌آفرین بوده‌اند و رویکرد آنها از سوی سایر بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی جدی گرفته شده است. این کارشناس سیاسی با اشاره به نقش دستگاه دیپلماسی مصر تصریح کرد: دستگاه دیپلماسی مصر همواره فعال و پویا بوده و تلاش کرده است در عموم پرونده‌های مهم منطقه‌ای نقش‌آفرینی کند.
البته مصر به دلایلی در دوره حسنی مبارک و پس از آن با کاهش جایگاه منطقه‌ای خود روبه‌رو شد، اما در دوره حکومت عبدالفتاح السیسی تلاش کرده است این مشکل را برطرف کند و همچنان به عنوان یک بازیگر فعال سیاسی ایفای نقش کند. جایگاه ژئوپلیتیک؛ عاملی برای افزایش قدرت بازیگری نبوی یادآور شد: کنشگری و بازیگری دو کشور، جایگاه یگانه جغرافیایی و ژئوپلیتیکی ایران و مصر را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
اهمیت ژئوپلیتیک و جایگاه راهبردی این دو کشور، قدرت بازیگری و کنشگری آنها را افزایش داده و در کنار ویژگی‌های تاریخی و هویتی، توانایی آنها برای اثرگذاری بر رویداد‌های منطقه‌ای را بیشتر کرده است. توان نظامی؛ یکی دیگر از ظرفیت‌های مشترک پژوهشگر و کارشناس سیاسیبا اشاره به توان نظامی دو کشور گفت: از جمله نکاتی که باید بر آن تأکید کرد، توان نظامی ایران و مصر است. ایران در دو جنگ اخیر توانایی‌های نظامی بالایی از خود نشان داد و تاب‌آوری قابل‌توجهی در برابر حملات گسترده آمریکا و اسرائیل داشت.
نبوی ادامه داد: در شرایطی که تصور می‌شد نظام سیاسی ایران ظرف چند روز فلج شود، عملکرد ایران نشان داد که می‌تواند در برابر امواج حملات دو ارتش قدرتمند مقاومت کند. ارتش مصر نیز ارتشی نیرومند است که از آن به عنوان یکی از قوی‌ترین ارتش‌های جهان عرب یاد می‌شود و از تجربیات قابل‌توجهی برخوردار است. وی تأکید کرد: این موضوع نیز می‌تواند یکی از وجوه مشترک و زمینه‌ساز همکاری‌های مهم میان دو کشور باشد.
نگرانی مشترک درباره تروریسم و ناامنی این پژوهشگر و کارشناس سیاسی با اشاره به نگرانی‌های مشترک ایران و مصر اظهار داشت: دو کشور از برخی نگرانی‌های مشترک برخوردارند که در صورت توجه به آنها، می‌توان این مسائل را به عوامل مهمی برای همکاری نزدیک‌تر تبدیل کرد. یکی از این موارد، نگرانی از تروریسم است. وی افزود: هم ایران و هم مصر نسبت به گسترش تروریسم در برخی مناطق پیرامونی خود نگرانی دارند و اتفاقاً هر دو کشور تجربیات مهمی در مبارزه با گروه‌های تروریستی در اختیار دارند.
بنابراین، این نگرانی مشترک در منطقه پرآشوب خاورمیانه و شمال آفریقا می‌تواند زمینه‌ساز همکاری‌های امنیتی در مبارزه با تروریسم باشد. نبوی خاطرنشان کرد: مصر از جهات گوناگون در مرز‌های جنوبی، شرقی و غربی خود با نگرانی‌های امنیتی مواجه است. در غزه، لیبی و سودان هم‌اکنون تحولات مهم و پرآشوبی در جریان است که سیاستمداران مصری را نگران کرده است. ایران نیز نسبت به برخی تحولات در مرز‌های خود نگرانی‌هایی دارد و تلاش می‌کند امنیت مرزهایش را تأمین کند.
وی گفت: تجربیات دو کشور در مبارزه با ناامنی و مدیریت بحران‌های امنیتی می‌تواند زمینه‌ساز همکاری‌های جدی میان ایران و مصر باشد. بحران آب؛ زمینه‌ای برای تبادل تجربه نبوی بحران آب را یکی دیگر از زمینه‌های قابل‌توجه برای همکاری دو کشور دانست و اظهار داشت: ایران در سال‌های گذشته با مشکلات جدی ناشی از کمبود آب روبه‌رو بوده و پیش‌بینی می‌شود این مسئله همچنان نگرانی‌برانگیز باشد. فلات ایران طی سال‌ها و دهه‌های گذشته از کمبود آب رنج برده است.
وی افزود: مصر نیز به آب نیل وابسته است و به دلایل گوناگون، به‌ویژه احداث سد النهضه در اتیوپی، با نگرانی درباره کاهش ورودی آب نیل مواجه است؛ مسئله‌ای که زندگی میلیون‌ها مصری را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این کارشناس سیاسی خاطرنشان کرد: هر دو کشور برای مقابله با کمبود آب، طرح‌هایی را در حوزه‌هایی مانند کشاورزی و تأمین آب آشامیدنی دنبال کرده‌اند و همین نگرانی مشترک می‌تواند زمینه‌ساز همکاری‌های مختلف برای مقابله با کمبود آب و اشتراک تجربیات باشد. گردشگری و اقتصاد؛
ظرفیت مغفول همکاری نبوی با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی ایران و مصر اظهار داشت: تعاملات اقتصادی، تبادل کالا و سرمایه‌گذاری در حوزه گردشگری نیز از جمله موضوعاتی است که می‌تواند در زمره علایق مشترک دو کشور قرار گیرد. وی افزود: بهره‌گیری از آثار باستانی و فرهنگی متعدد و همچنین ظرفیت‌های مهم اقتصادی دو کشور می‌تواند به شکل‌گیری تبادلات جدی اقتصادی و سرمایه‌گذاری در حوزه گردشگری کمک کند. دیپلماسی علمی؛
مسیری برای کاهش حساسیت‌ها وی همچنین بر ظرفیت دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی دو کشور تأکید کرد و گفت: با توجه به جایگاه ارزشمند دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی ایران و مصر که برخی از آنها سابقه‌ای یک‌قرنی یا حتی بیشتر دارند، تبادل استاد و دانشجو و تعاملات علمی که امروزه از آن با عنوان دیپلماسی علمی یاد می‌شود، موضوع مهم دیگری است که می‌تواند برای گسترش روابط مورد توجه قرار گیرد. نبوی خاطرنشان کرد: توسعه تعاملات علمی می‌تواند به کاهش حساسیت‌ها و کاهش ادراک تهدید میان دو طرف کمک کند.
به نظر می‌رسد به‌ویژه ایران در این زمینه‌ها اشتیاق و آمادگی بیشتری برای همکاری دارد. رفع موانع بانکی و اجرای تفاهم‌نامه‌ها ضروری است این پژوهشگر و کارشناس سیاسی در ادامه با اشاره به الزامات توسعه روابط ایران و مصر اظهار داشت: پیگیری موضوعات مطرح‌شده منوط به رعایت دو نکته است؛ نخست، آمادگی سیاستمداران و اراده آنها برای پشت سر گذاشتن موانع یا کنار گذاشتن برخی بهانه‌ها. به نظر می‌رسد نزد سیاستمداران دو کشور تا حدودی این اراده و آمادگی وجود دارد و کنار زدن برخی موانع و بهانه‌ها، با صرف زمان نسبتاً اندکی امکان‌پذیر است.
نبوی تصریح کرد: در عین حال، بخشی از این مشکلات برای آنکه به نقطه قوت و فرصت مثبت تبدیل شود، نیازمند توجه بیشتر، سرمایه‌گذاری و انرژی مضاعف است. همچنین باید برخی موانع، از جمله مشکلات روابط بانکی دو کشور و اجرای تفاهم‌نامه‌ها، برطرف شود. وی در پایان تأکید کرد: چنانچه برخی مشکلات اقتصادی و بانکی حل شود، به نظر می‌رسد روابط ایران و مصر در زمینه‌های اقتصادی، تجاری، فرهنگی و علمی با سرعت قابل‌توجهی قابل افزایش خواهد بود.
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
