اعطای جایزه صلح نوبل سال ۲۰۲۶ به قاضی سرشناس اهل آفریقای جنوبی، پاسداشتی معنادار از حاکمیت قانون در دورانی است که ارکان عدالت بین‌المللی زیر تیغ شدیدترین حملات و تحریم‌های سیاسی قرار دارند؛ حقوقدانی که مسیر حرفه‌ای خود را از دفاع از مبارزان ضدآپارتاید در جزیره روبن آغاز کرد، با دگرگون ساختن حقوق کیفری جهان تجاوز جنسی را به عنوان سلاح نسل‌کشی در دادگاه رواندا تثبیت نمود، و در واپسین سال‌های عمر کاری خود با هدایت تحقیقات پرونده غزه و متهم ساختن رهبران تل‌آویو به ارتکاب جنایت نسل‌کشی، نشان داد که قطب‌نمای اخلاقی‌اش در برابر هیچ قدرتی متزلزل نخواهد شد.
به گزارش خبرآنلاین، کمیته نروژی نوبل در اسلو نام ناوانیتم پیلای، حقوقدان و قاضی دیوان بین‌المللی دادگستری (مشهور به ناوی پیلای) را به عنوان برنده جایزه صلح نوبل سال ۲۰۲۶ اعلام کرد.
این جایزه در شرایطی به این حقوقدان ۸۵ ساله اهدا شد که سازوکارهای حقوق بین‌الملل زیر فشار بی‌سابقه‌ای قرار دارند و دادگاه‌های فراملی با تهدیدها و تحریم‌های روزافزون مواجه هستند.
یورگن واتنه فرایدنس، رئیس کمیته نوبل نروژ در بیانیه رسمی خود تصریح کرد: «در جهانی که بیش از هر زمان دیگری درگیر جنگ و خشونت است، حمایت از نهادهایی که بار حفظ حقوق بین‌الملل را بر دوش می‌کشند و گسترش ماموریت آن‌ها، کلید دست‌یابی به جهانی باصلح و آرامش است.»
به عقیده تحلیلگران، گزینش پیلای هشداری مستقیم و نمادین به رهبران جهان به‌ویژه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا به دلیل وضع تحریم علیه قضات دیوان کیفری بین‌المللی، و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل به عنوان متهم اصلی پرونده‌های جنایات جنگی در خاورمیانه به شمار می‌رود.
از فقر دوربان تا ساختارشکنی در دادگاه عالی آپارتاید
مسیر زیستی پیلای نمادی از ایستادگی در برابر ساختارهای سرکوبگر نژادی است.
او در سال ۱۹۴۱ (۱۳۲۰ خورشیدی) در شهر دوربان آفریقای جنوبی در خانواده‌ای فقیر از تبار تامیل‌های هند چشم به جهان گشود؛ پدری که راننده اتوبوس بود و مادری که به واسطه قوانین تبعیض نژادی آپارتاید از هرگونه حق تحصیل رسمی محروم مانده بود.
پیلای در سال‌های اخیر در مصاحبه‌ای با بازخوانی دوران جوانی خود یادآور شد که صرفاً به خاطر رنگ پوستش با او رفتاری تحقیرآمیز می‌شد، اما یاد گرفت که هرگز در برابر تبعیض سر فرود نیاورد.
در سال ۱۹۶۷، پس از فارغ‌التحصیلی از رشته حقوق، هیچ دفتر وکالتی متعلق به وکلای سفیدپوست حاضر به استخدام یک زن جوان با تبار هندی نشد؛ رخدادی که او را بر آن داشت تا به عنوان نخستین زن غیرسفیدپوست، دارالوکاله مستقل خود را در استان ناتال تاسیس کند.
او سال‌ها شجاعانه وکالت فعالان سیاسی دربند در زندان مخوف جزیره روبن (از جمله یاران نلسون ماندلا) را بر عهده گرفت و صدای شکنجه‌دیدگان در بازداشتگاه‌های رژیم آپارتاید شد.
پیلای در دهه ۱۹۸۰ راهی ایالات متحده شد و در سال ۱۹۸۸ مدرک دکترای علوم قضایی خود را از دانشکده حقوق دانشگاه هاروارد دریافت کرد.
با فروپاشی رژیم آپارتاید، نلسون ماندلا در سال ۱۹۹۵ او را به عنوان نخستین زن رنگین‌پوست به عضویت دادگاه عالی آفریقای جنوبی منصوب کرد تا فصلی نوین در تاریخ دادگستری این کشور رقم بخورد.
انقلاب حقوقی در روآندا و پی‌ریزی احکام نسل‌کشی
نقطه عطف تاریخ‌ساز کارنامه پیلای در عرصه بین‌المللی، به حضور او در دادگاه کیفری بین‌المللی برای رواندا (ICTR) در سال ۱۹۹۵ و سپس ریاست بر این دیوان در سال ۱۹۹۹ بازمی‌گردد.
او در جریان محاکمه ژان پل آکایسو، شهردار پیشین تابا، حکمی پیشگامانه و تاریخی را تدوین کرد که برای نخستین بار در تاریخ حقوق کیفری بین‌المللی، تجاوز جنسی سازمان‌یافته و خشونت‌های جنسی در جریان درگیری‌ها را به عنوان مصداق بارز جنایت نسل‌کشی و جنایت علیه بشریت به رسمیت شناخت.
یاسمین سوکا، وکیل برجسته حقوق بشر در تمجید از این دستاورد گفت که حکم آکایسو تجارب رنج‌آلود قربانیان را در کانون عدالت بین‌المللی نشاند و پیلای با شجاعت نشان داد که احکام قضایی می‌توانند ابزار بازدارنده‌ای در برابر خشونت‌های جنگی باشند.
پیلای پس از آن به عنوان قاضی در دیوان کیفری بین‌المللی لاهه (ICC) خدمت کرد و از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴ سکان هدایت کمیساریای عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد (OHCHR) را به دست گرفت.
او در دوران تصدی این نهاد بین‌المللی، بدون واهمه از فشارهای دیپلماتیک قدرت‌های بزرگ، گزارش‌های متعددی درباره نقض سیستماتیک حقوق بنیادین بشر در سراسر جهان منتشر کرد.
گزارش تاریخی غزه و اثبات حقوقی نسل‌کشی
پر سر و صداترین پرونده سال‌های پایانی فعالیت پیلای، ریاست بر کمیسیون مستقل بین‌المللی تحقیق سازمان ملل پیرامون اراضی اشغالی فلسطین از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ بود.
این کمیسیون در شهریور ۱۴۰۴ (سپتامبر ۲۰۲۵) گزارشی جامع منتشر ساخت که در آن با استناد به داده‌های میدانی، اسرائیل رسماً به ارتکاب جنایت نسل‌کشی علیه ساکنان نوار غزه متهم شد.
در این گزارش تصریح شد که مقامات ارشد تل‌آویو از جمله بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور و یوآو گالانت، وزیر جنگ پیشین این رژیم، به شکل سازمان‌یافته دست به تحریک برای ارتکاب نسل‌کشی زده‌اند و اقدامات نظامی انجام‌شده انطباق کاملی با چهار بند از پنج بند کنوانسیون پیشگیری از نسل‌کشی سال ۱۹۴۸ دارد.
پیلای در واکنش به حملات سیاسی تند مقامات اسرائیلی و تمجید حامیانش از شجاعت او اظهار داشت: «بسیاری از شجاعت من تمجید کردند و من متعجب شدم؛ چرا باید برای گفتن حقیقت به شجاعت نیاز باشد؟ یک قاضی قانون را تفسیر می‌کند، فکت‌ها را می‌بیند و تصمیمی بی‌طرفانه می‌گیرد.»
او هم‌اکنون در جایگاه قاضی ویژه در دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ)، بر پرونده نسل‌کشی علیه دولت میانمار نظارت دارد.
مهم‌ترین ایستگاه‌های مدیریتی و دستاوردهای حقوقی ناوی پیلای
اعتباربخشی دوباره به نوبل پس از جنجال‌های پیشین
اعطای جایزه نوبل صلح به پیلای در صد و بیست و پنجمین سالگرد پایه‌گذاری این جایزه، گامی در راستای بازگرداندن اعتبار حرفه‌ای به این نشان افتخار ارزیابی می‌شود.
سال گذشته، اهدای این مدال به ماریا کورینا ماچادو، از چهره‌های مخالف ونزوئلا به دلیل درخواست‌های وی برای مداخله نظامی خارجی با انتقادات گسترده‌ای مواجه شد؛ جنجالی که با اهدای نمادین مدال از سوی ماچادو به ترامپ در کاخ سفید تشدید شد، هرچند کمیته نوبل تاکید کرد که جایزه صلح غیرقابل انتقال است.
پیلای در مراسم اعلام خبر که در شهر تاریخی نورنبرگ آلمان—محل برگزاری دادگاه‌های مشهور محاکمه سران نازی پس از جنگ جهانی دوم—برگزار می‌شد، با همان روحیه طنز گزنده خود گفت اگر تشویق‌ها ادامه یابد، جایزه‌اش را با ترامپ شریک خواهد شد.
سیریل رامافوسا، رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی با تبریک این افتخار تاکید کرد که پیلای دنباله‌رو سنت چهره‌های بزرگی چون آلبرت لوتولی و اسقف دزموند توتو است که صلح واقعی را با ریشه‌کنی تبعیض و تحقق عدالت پیوند زدند.
مدال طلای نوبل و پاداش ۱۲ میلیون کرونی سوئدی (معادل یک میلیون و ۲۰۰ هزار دلار) در تاریخ ۱۰ دسامبر (۲۰ آذر) در سالن شهرداری اسلو به این قاضی کهنه‌کار اهدا خواهد شد؛ پاداشی برای زنی که در تمام ادوار حیات قضایی خود یادآور شد که صلح پایدار جز از گذرگاه پاسخگویی قدرتمندان و دادرسی عادلانه برای بی‌پناهان عبور نخواهد کرد.
منبع: خبرآنلاین
