باشگاه خبرنگاران جوان؛ مریم سادات بهادر _ وقتی فراموشی دیگر یک اتفاق ساده نیست و تغییرات حافظه، رفتار و احساسات می‌توانند نشانه اختلالی عمیق‌تر در عملکرد مغز باشند، تشخیص به‌موقع اهمیت دوچندان پیدا می‌کند. افتتاح بیمارستان تخصصی و فوق‌تخصصی روان‌پزشکی مینو در کرمان، با راه‌اندازی دومین مرکز نوروسایکیاتری کشور و نخستین مرکز از این نوع در بخش خصوصی، گامی تازه برای توسعه خدمات تخصصی سلامت مغز و روان در جنوب‌شرق ایران است؛ مرکزی که در کنار خدمات روان‌پزشکی، شناسایی اختلالات حافظه و شناختی، از جمله دمانس و آلزایمر، و برنامه غربالگری افراد در معرض خطر را نیز دنبال می‌کند.
بیمارستان تخصصی و فوق‌تخصصی روان‌پزشکی مینو با حضور محمدعلی طالبی، استاندار کرمان و دانش‌آموخته دکترای علوم سیاسی، به بهره‌برداری رسید. این بیمارستان با سرمایه‌گذاری بیش از ۵۰ میلیارد تومانی بخش خصوصی و در زیربنای سه‌هزار و ۵۰۰ مترمربع آماده بهره‌برداری شده و بخش‌های روان‌پزشکی زنان، روان‌پزشکی مردان، اورژانس و نوروسایکیاتری را در بر می‌گیرد. این مجموعه طی سه سال بازسازی و آماده بهره‌برداری شده و مجوز فعالیت با ظرفیت ۱۰۰ تخت بستری را دارد که در حال حاضر ۳۰ تخت آن فعال است. راه‌اندازی بخش نوروسایکیاتری، این بیمارستان را به دومین مرکز تعریف‌شده در این حوزه در کشور و نخستین مرکز از این نوع در بخش خصوصی تبدیل کرده است.
کرمان در مسیر تبدیل شدن به قطب سلامت استاندار کرمان در آیین افتتاح این بیمارستان با اشاره به ظرفیت‌های استان برای توسعه خدمات درمانی گفت: طی دو سال گذشته بار‌ها درباره توانمندی کرمان برای ارائه خدمات برتر پزشکی و تبدیل شدن به یکی از قطب‌های سلامت کشور صحبت کرده‌ایم و بر استفاده از این ظرفیت برای ارتقای خدمات پزشکی تأکید داشته‌ایم. محمدعلی طالبی با بیان اینکه توسعه خدمات پیشرفته پزشکی باید در اولویت استان قرار گیرد، ابراز خرسندی کرد که برنامه‌ها و اهداف ترسیم‌شده برای حوزه سلامت و درمان کرمان در حال تحقق است.
وی با اشاره به طرح‌های افتتاح‌شده در حوزه سلامت، از جمله مرکز پت‌اسکن، بهره‌برداری از دومین بخش نوروسایکیاتری کشور در کرمان را نشانه تلاش و دلسوزی مجموعه‌ای دانست که برای ارتقای نام و جایگاه استان در حوزه سلامت فعالیت می‌کنند. استاندار کرمان ابراز امیدواری کرد، افتتاح این بیمارستان گامی مثبت و اثرگذار در مسیر توسعه استان باشد و به تقویت جایگاه کرمان در عرصه خدمات درمانی کمک کند.
نوروسایکیاتری؛ حلقه اتصال مغز و روان. اما اهمیت بخش نوروسایکیاتری بیمارستان مینو تنها به عنوان و جایگاه آن محدود نمی‌شود. برای درک اهمیت این رشته باید به پرسشی اساسی برگشت: تغییرات مغز چگونه می‌توانند رفتار، احساسات، حافظه و حتی درک انسان از واقعیت را دگرگون کنند؟ دکتر علیرضا فکرت، مدیر بیمارستان مینو، در توضیح این رشته تخصصی به تاریخچه ارتباط نورولوژی و روان‌پزشکی اشاره می‌کند و می‌گوید: در قرن نوزدهم، عصب‌شناسان می‌دانستند که آسیب‌های مغزی می‌توانند علائم روان‌پزشکی ایجاد کنند.
برای مثال، آسیب به لوب پیشانی مغز ممکن است به تغییرات رفتاری منجر شود و برخی بیماری‌های دستگاه عصبی نیز با علائم روان‌پزشکی بروز پیدا کنند. به گفته دکتر فکرت، در آن دوران، نورولوژی و روان‌پزشکی ارتباط نزدیکی با یکدیگر داشتند، اما از قرن بیستم این دو حوزه به‌تدریج از هم فاصله گرفتند و هرکدام مسیر تخصصی خود را دنبال کردند.
دکتر فکرت توضیح می‌دهد: نورولوژی یا عصب‌شناسی، به بررسی و درمان بیماری‌های دستگاه عصبی می‌پردازد؛ دستگاهی که مغز، نخاع، اعصاب محیطی و ارتباطات میان عصب و عضله را در بر می‌گیرد. بیماری‌هایی مانند سکته مغزی، بیماری پارکینسون و‌ای‌ال‌اس از نمونه‌های این حوزه هستند. در مقابل، روان‌پزشکی بر شناخت، تشخیص و درمان اختلالات روانی و بررسی ماهیت رفتار، عواطف و احساسات انسان تمرکز دارد؛ موضوعاتی که با عملکرد مغز و روان ارتباطی بنیادین دارند. وی می‌افزاید: در سال‌های اخیر، متخصصان نورولوژی و روان‌پزشکی بار دیگر به ارتباط عمیق این دو حوزه توجه کرده‌اند.
در واقع، این دو رشته دوباره به یکدیگر نزدیک شده‌اند، اما این بار با بهره‌گیری از روش‌های علمی، تکنیک‌های پیشرفته و شواهد مستندتر. دکتر فکرت با تأکید بر اینکه تمامی رفتارها و حالات روانی انسان با عملکرد مغز و روان ارتباط دارند، اظهار می‌کند: عواطف، احساسات، اضطراب و افسردگی را نمی‌توان جدا از عملکرد مغز بررسی کرد. هنگامی که ساختار‌ها یا مدار‌های عصبی آسیب می‌بینند یا عملکردشان تغییر می‌کند، ممکن است علائم روانی، عاطفی یا شناختی متفاوتی بروز کند.
مدیر بیمارستان مینو نوروسایکیاتری را حوزه‌ای تخصصی می‌داند که به بررسی ارتباط میان نورولوژی و روان‌پزشکی می‌پردازد. وی می‌افزاید: این رشته تلاش می‌کند مشخص کند اختلالات ایجادشده در مغز چه تأثیری بر رفتار، عواطف، احساسات و توانایی‌های شناختی انسان دارند و این حالات با کدام بخش‌ها و مدار‌های مغزی مرتبطند. سیم‌کشی مغز چگونه رفتار ما را شکل می‌دهد؟ دکتر فکرت برای توضیح عملکرد مغز، از مثالی ساده استفاده می‌کند و می‌گوید: سیستم عصبی را می‌توان به مجموعه‌ای از سیم‌کشی‌ها و مدار‌هایی تشبیه کرد که مناطق مختلف را به یکدیگر متصل می‌کنند.
همان‌طور که در یک شبکه مخابراتی، مرکز اصلی پیام‌ها را دریافت، تفکیک و به مقصد‌های مختلف منتقل می‌کند، در مغز نیز شبکه‌های عصبی با ارتباط میان بخش‌های مختلف، زمینه شکل‌گیری عملکرد‌های گوناگون را فراهم می‌کنند. به گفته دکتر فکرت، شناخت دقیق‌تر این ارتباطات به متخصصان کمک می‌کند جایگاه و نقش بخش‌های مختلف مغز را در بروز رفتارها، احساسات و اختلالات شناختی بهتر بررسی کنند.
مدیر بیمارستان مینو با اشاره به نوپا بودن این حوزه تخصصی در ایران می‌گوید: نوروسایکیتری در کشور رشته‌ای نسبتاً جوان است و طی چهار تا پنج سال اخیر، فارغ‌التحصیلان این حوزه وارد عرصه فعالیت تخصصی شده‌اند. دکتر فکرت افزود: در حال حاضر، دو مرکز نوروسایکیاتری در ایران فعالیت دارند که نخستین آنها در بیمارستان روان‌پزشکی روزبه تهران، در قالب بخش پندار، فعالیت می‌کند. کرمان نیز این افتخار را دارد که دومین مرکز تعریف‌شده در این حوزه را راه‌اندازی کرده است؛ مرکزی که در بخش خصوصی نخستین نمونه به شمار می‌رود.
دکتر فکرت راه‌اندازی این بخش را حاصل همکاری خود و همکارش، دکتر دهقانی، می‌داند و تأکید می‌کند: فعالیت این مجموعه بر کار تیمی و همکاری تخصص‌های مرتبط استوار است. به گفته وی، این مرکز با بهره‌گیری از ارتباطات علمی و همکاری با استادان برجسته داخل و خارج از کشور تلاش می‌کند خدمات خود را بر پایه دانش روز و مشورت‌های تخصصی ارائه دهد؛ رویکردی که از نقاط قوت این مجموعه به شمار می‌رود. اختلال حافظه؛ فراموشی ساده یا زنگ خطر؟ یکی از محور‌های اصلی فعالیت بخش نوروسایکیتری بیمارستان مینو، بررسی و درمان اختلالات حافظه و شناختی، از جمله دمانس و آلزایمر است؛
اختلالاتی که تشخیص دقیق آنها نیازمند شناخت تفاوت میان انواع بیماری‌ها و بررسی علل احتمالی بروز علائم است. دکتر فکرت با اشاره به تمرکز این مرکز بر اختلالات حافظه توضیح می‌دهد: آنچه در جامعه بیشتر با عنوان آلزایمر شناخته می‌شود، تنها یکی از انواع بیماری‌های مرتبط با اختلالات شناختی است. دمانس یا زوال عقل، عنوانی کلی برای مجموعه‌ای از اختلالات شناختی است که می‌توانند زیرگروه‌ها و علت‌های متفاوتی داشته باشند.
وی می‌افزاید: در این حوزه، متخصصان تلاش می‌کنند بخش‌ها، سلول‌ها و مدار‌های مغزی آسیب‌دیده را شناسایی کنند و متناسب با نوع اختلال، مسیر تشخیص، درمان و مراقبت را دنبال کنند. دکتر فکرت اختلالات حافظه و شناختی را نمونه‌ای روشن از اهمیت نوروسایکیاتری می‌داند؛ زیرا در این موارد، بررسی هم‌زمان عملکرد مغز و پیامد‌های شناختی و روانی آن می‌تواند به شناخت بهتر وضعیت بیمار و انتخاب رویکرد مناسب کمک کند.
وی همچنین با اشاره به مشاهدات خود از وضعیت بیماران تصریح می‌کند: پس از همه‌گیری کرونا، با موارد بیشتری از اختلالات حافظه و شناختی مواجه شده‌اند و به گفته او، سن برخی از افرادی که با این مشکلات مراجعه می‌کنند نیز کاهش یافته است؛ به‌گونه‌ای که مواردی در سنین کمتر از ۴۰ یا ۴۵ سال مشاهده شده‌اند. این اظهارنظر، از نگاه مدیر بیمارستان، ضرورت توجه بیشتر به اختلالات حافظه و شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر را برجسته می‌کند. البته تعیین میزان ارتباط این روند با همه‌گیری کرونا و اندازه‌گیری تغییرات شیوع بیماری‌ها، به داده‌های پژوهشی و بررسی‌های آماری نیاز دارد.
از تشخیص تا پیشگیری؛ برنامه غربالگری در کرمان اهمیت اختلالات حافظه تنها به مشکلات فردی محدود نمی‌شود. پیشرفت این بیماری‌ها می‌تواند زندگی بیمار، خانواده و اطرافیان او را تحت تأثیر قرار دهد و هزینه‌های انسانی، اجتماعی و اقتصادی قابل‌توجهی به همراه داشته باشد. دکتر فکرت با تأکید بر ضرورت تشخیص زودهنگام می‌گوید: برخی اختلالات مرتبط با دمانس، به‌ویژه در مراحل پیشرفته، درمان‌های مؤثر محدودی دارند و می‌توانند افت قابل‌توجه عملکرد فرد را به دنبال داشته باشند.
این وضعیت علاوه بر خود بیمار، فشار روانی و دشواری‌های زیادی برای خانواده او ایجاد می‌کند و ممکن است استقلال فرد و توانایی او در انجام امور روزمره را به‌شدت کاهش دهد. وی می‌افزاید: اختلالات پیشرفته حافظه می‌توانند هویت رفتاری و توانایی‌های شناختی فرد را دگرگون کنند و کیفیت زندگی او و خانواده‌اش را تحت تأثیر قرار دهند. از سوی دیگر، مراقبت طولانی‌مدت از این بیماران، منابع انسانی و اقتصادی قابل‌توجهی می‌طلبد. مدیر بیمارستان مینو با اشاره به همین پیامد‌ها اعلام می‌کند، این مرکز قصد دارد برنامه غربالگری اختلالات حافظه و شناختی را در کرمان راه‌اندازی کند.
به گفته دکتر فکرت، هدف این برنامه آن است که افراد جامعه، حتی کسانی که در ظاهر سالم به نظر می‌رسند، از نظر عوامل خطر و نشانه‌های احتمالی اختلالات شناختی بررسی شوند تا افراد نیازمند ارزیابی بیشتر شناسایی و اقدامات پیشگیرانه یا درمانی لازم در زمان مناسب آغاز شود. دکتر فکرت تأکید می‌کند، شناسایی زودهنگام می‌تواند فرصتی برای مداخله پیش از رسیدن بیماری به مراحل پیشرفته فراهم کند؛ موضوعی که با توجه به پیشرفت‌های جدید درمانی در حوزه اختلالات شناختی اهمیت بیشتری یافته است.
آکانوماب و دونانوماب انقلابی در درمان آلزایمر و برخی اختلالات شناختی ایجاد کرده‌اند که در صورت تجویز به‌موقع و مناسب، می‌توانند به درمان اساسی و حتی قطعی این بیماری منجر شوند. این برنامه غربالگری در حال حاضر به‌عنوان یکی از اهداف پیش‌روی بیمارستان مطرح شده است و اجرای آن به طراحی فرایند غربالگری، تعیین گروه‌های هدف و فراهم شدن امکانات لازم نیاز دارد. از جنوب‌شرق ایران تا چشم‌انداز یک مرکز منطقه‌ای بیمارستان مینو در حال حاضر با مجوز ۱۰۰ تخت بستری فعالیت می‌کند، اما ۳۰ تخت آن فعال است.
به گفته دکتر فکرت، این مجموعه در ساختمان بیمارستان سابق خداداد محرابی مستقر شده و فعالیت خود را در حوزه روان‌پزشکی و نوروسایکیتری دنبال می‌کند. دکتر فکرت با اشاره به برنامه‌های توسعه‌ای این مجموعه می‌گوید: چشم‌انداز ما گسترش فعالیت‌ها و تبدیل شدن به یک مرکز بزرگ منطقه‌ای در سطح خاورمیانه است. وی تصریح می‌کند: این مرکز هنوز آن‌طور که باید در سطح کشور و منطقه شناخته نشده است، اما بر اساس مشاهدات میدانی مجموعه، روند آشنایی مردم و بیماران با خدمات آن رو به افزایش است.
مدیر بیمارستان مینو همچنین از گسترش تدریجی خدمات و ارتباط با استادان و متخصصان برجسته در داخل و خارج از کشور خبر می‌دهد و می‌افزاید: تلاش می‌شود این ارتباطات در قالب فعالیت گروهی و همکاری علمی به ارتقای کیفیت خدمات و توسعه فعالیت‌های تخصصی مرکز کمک کند. وی با دعوت از علاقه‌مندان و فعالان حوزه سلامت برای آشنایی نزدیک‌تر با امکانات و فعالیت‌های بیمارستان، آمادگی خود را برای ارائه توضیحات بیشتر درباره خدمات این مجموعه اعلام می‌کند.
گامی تازه برای ارتقای خدمات سلامت کرمان افتتاح بیمارستان مینو و راه‌اندازی بخش نوروسایکیتری آن، در کنار سرمایه‌گذاری بیش از ۵۰ میلیارد تومانی بخش خصوصی، فرصتی برای توسعه خدمات تخصصی روان‌پزشکی و بررسی ارتباط میان عملکرد مغز و اختلالات روانی و شناختی در استان کرمان فراهم کرده است. این مجموعه علاوه بر پیگیری خدمات تخصصی در حوزه بیماری‌های اعصاب و روان، با توسعه فعالیت‌های نوروسایکیتری و برنامه‌ریزی برای غربالگری اختلالات حافظه و شناختی، به دنبال گسترش دامنه خدمات تشخیصی و درمانی خود است.
با این حال، اهمیت واقعی این مجموعه در ادامه مسیر، به میزان توسعه ظرفیت تخت‌های فعال، کیفیت و دسترس‌پذیری خدمات تخصصی، پیشرفت برنامه غربالگری و توانایی آن در پاسخ‌گویی به نیاز‌های بیماران جنوب‌شرق کشور وابسته خواهد بود. کرمان اکنون صاحب مرکزی شده است که می‌تواند در مسیر تشخیص و پیگیری اختلالات پیچیده مغز و روان نقش‌آفرینی کند؛ مسیری که با توسعه زیرساخت‌ها، تقویت همکاری‌های علمی و تیمی و توجه به تشخیص زودهنگام، می‌تواند جایگاه استان را در نقشه خدمات تخصصی سلامت کشور ارتقا دهد.
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
