جوان آنلاین: فاطمه نوری روز پنجشنبه به مناسبت روز جهانی کودک با اشاره به گسترش استفاده کودکان و نوجوانان از اینترنت، اظهار کرد: در شرایط کنونی نمی‌توان انتظار داشت نسل جدید به طور کامل از فضای مجازی محروم شود، چرا که اینترنت به ابزاری جهانی تبدیل شده و بخش مهمی از زندگی روزمره، آموزش، ارتباطات و کسب اطلاعات را دربر گرفته است. به گزارش ایرنا، وی افزود: در این میان، مساله مهم این است که استفاده کودک از اینترنت و تلفن همراه نباید موجب اختلال در کارکرد‌های متناسب با سن او شود؛
برای مثال یک کودک ۱۰ ساله باید بتواند تکالیف مدرسه خود را انجام دهد، خواب کافی داشته باشد، با خانواده و دوستان ارتباط برقرار کند، به بازی و تفریح بپردازد و در زمان غذا خوردن نیز بدون گوشی سر سفره بنشیند. این روانشناس ادامه داد: اگر استفاده از تلفن همراه و فضای مجازی باعث شود کودک دیر بخوابد، اُفت تحصیلی پیدا کند، از فعالیت‌های خانوادگی و اجتماعی فاصله بگیرد یا وظایف متناسب با سن خود را انجام ندهد، این وضعیت نشان می‌دهد زمان استفاده از فضای مجازی بیش از حد شده و باید مدیریت شود.
نوری، موضوع دوم را محتوا‌هایی دانست که کودک با آن مواجه می‌شود و ادامه داد: دنیای اینترنت به طور کامل قابل کنترل نیست و نمی‌توان کودک را بدون آموزش در این فضا رها کرد، والدین می‌توانند از ابزار‌های کنترل والدین و برخی نرم‌افزار‌ها برای مدیریت سایت‌ها و محتوایی که فرزندشان مشاهده می‌کند استفاده کنند، اما مهمتر از کنترل فنی، آموزش خود کودک است.
وی تاکید کرد: در مورد نوجوانان نیز بایستی گفت که تا پیش از ورود به دوران بلوغ درباره مسایل مرتبط با بلوغ، روابط جنسی و حتی محتوای پورنوگرافیک با زبان ساده، علمی و متناسب با سن وی توضیح داده شود، زیرا اگر نوجوان این اطلاعات را از اینترنت و منابع نامعتبر دریافت کند، ممکن است تصویری کاملا نادرست از واقعیت در ذهن او شکل بگیرد.
این متخصص حوزه کودک و نوجوان افزود: هنگامی که کودک یا نوجوان به طور ناخواسته با محتوای جنسی نامتناسب با سن خود مواجه می‌شود، نخستین واکنش والدین نباید خشم، ترساندن یا تنبیه باشد، والدین باید ابتدا خود را آرام کنند، اطلاعات لازم را به دست آورند و سپس متناسب با سن کودک، توضیح ساده و قابل فهمی درباره آنچه دیده است ارائه دهند. نوری اضافه کرد: لازم است به کودکان توضیح داده شود محتوای پورنوگرافیک، تصویر واقعی از زندگی و روابط انسانی نیست و افرادی که در این فیلم‌ها حضور دارند، بازیگر هستند و آنچه نمایش داده می‌شود برای تولید و فروش محتوا طراحی شده است؛
زیرا حتی در بزرگسالی نیز نبود چنین آموزشی می‌تواند باعث شکل‌گیری انتظارات غیرواقعی و بروز مشکلات در روابط زناشویی شود. وی همچنین آموزش سواد رسانه‌ای را یکی از مهمترین نیاز‌های کودکان و نوجوانان دانست و اظهار کرد: کودک باید یاد بگیرد پیش از ارسال یک عکس، فیلم، متن یا حتی لایک کردن یک محتوا، پیامد آن را در نظر بگیرد و از خود بپرسد، اگر این تصویر یا متن در فضای مجازی منتشر و دست به دست شود، آیا از این اتفاق ناراحت یا شرمنده خواهد شد یا خیر و این خیلی مهم است.
این روانشناس ادامه داد: کودکان باید بدانند هر چیزی که در فضای مجازی منتشر می‌شود ممکن است دیگر قابل بازگشت نباشد، بنابراین ارسال تصاویر خصوصی، به ویژه تصاویر مربوط به بدن، می‌تواند در آینده زمینه سوءاستفاده، تهدید، اخاذی یا مشکلات قانونی را فراهم کند. نوری با اشاره به اهمیت حفاظت از حساب‌های کاربری نیز گفت: حتی نباید حساب شخصی خود را در اختیار نزدیک‌ترین دوستان قرار داد، زیرا در مواردی مشاهده شده که افراد حساب کاربری خود را در اختیار دیگری گذاشته‌اند و پس از ارسال پیام یا انجام فعالیتی از سوی آن فرد، صاحب حساب با مشکلات قانونی مواجه شده است.
وی با تاکید بر نقش والدین در حفاظت از تلفن همراه خود بیان کرد: مراقبت فقط به گوشی کودک محدود نمی‌شود و والدین نیز باید نسبت به محتوای موجود در تلفن همراه خود حساس باشند، اگر محتوای نامناسبی در گوشی والدین وجود داشته باشد و آن دستگاه در اختیار کودک قرار گیرد، ممکن است فرزند با اطلاعاتی مواجه شود که از نظر شناختی و روانی هنوز آمادگی مواجهه با آن را ندارد.
این متخصص کودک و نوجوان با انتقاد از نبود یک نظام آموزشی منسجم در حوزه سواد رسانه‌ای و تربیت جنسی متناسب با سن، تصریح کرد: همه والدین متخصص روانشناسی، فناوری یا آموزش نیستند و نمی‌توان از یک خانواده روستایی، کم‌سواد یا حتی یک خانواده شهری انتظار داشت که به تنهایی پاسخگوی همه این مسائل باشد. نوری افزود: بخشی از این مسوولیت باید برعهده نظام آموزشی قرار گیرد و مفاهیمی مانند مهارت فکر کردن، تصمیم‌گیری، ارزیابی پیامد رفتارها، سواد رسانه‌ای و مراقبت از خود به شکل نظام‌مند و استاندارد در مدارس و مراکز آموزشی آموزش داده شود.
وی با بیان اینکه حجم سنگین محتوای درسی فرصت چندانی برای پرداختن به مهارت‌های واقعی زندگی باقی نمی‌گذارد، اظهار کرد: کودکان ما بیش از هر زمان دیگری در معرض اطلاعات مختلف قرار گرفته‌اند، اما آموزش رسمی هنوز متناسب با این واقعیت تغییر نکرده است و بخش بزرگی از مسئولیت آموزش مهارت‌های زندگی بر دوش خانواده‌ها افتاده است. این روانشناس بالینی یادآور شد: یکی از مهمترین مهارت‌هایی که باید به کودکان آموزش داده شود، «فکر کردن و انتخاب کردن» است؛
چرا که والدین نمی‌توانند همیشه مانند دوربین مداربسته فرزند خود را کنترل کنند و کودک باید از یک سنی به بعد بتواند مزایا، معایب و پیامد‌های تصمیم‌هایش را ارزیابی کند. نوری با اشاره به اهمیت تعیین قواعد سنی برای استفاده از گوشی و شبکه‌های اجتماعی، افزود: خانواده‌ها باید برای خرید گوشی، نصب شبکه‌های اجتماعی و میزان دسترسی فرزند به این فضا‌ها قواعد مشخص داشته باشند. صرف اینکه دوستان کودک تلفن همراه یا یک شبکه اجتماعی خاص دارند، نباید به معنای الزام خانواده به فراهم کردن همان شرایط باشد.
وی ادامه داد: در سنین پایین‌تر، به‌ویژه پیش از ۱۳ یا ۱۴ سالگی، باید نسبت به دسترسی آزاد کودکان به شبکه‌های اجتماعی تصویری و پرمحتوا مانند اینستاگرام و یوتیوب احتیاط بیشتری داشت و در سنین بالاتر نیز نظارت والدین باید تدریجی و متناسب با افزایش استقلال نوجوان کاهش پیدا کند.
این متخصص حوزه کودک و نوجوان با اشاره به تجربه برخی کشور‌ها در وضع محدودیت‌های سنی برای شبکه‌های اجتماعی، تاکید کرد: در برخی کشور‌ها برای سن استفاده از این پلتفرم‌ها مقررات مشخصی در نظر گرفته شده است، به عنوان مثال در استرالیا قوانین سفت و سختی برای استفاده از اینستاگرام در سنین پایین وجود دارد و خانواده‌ها نیز از قواعد روشن‌تری برخوردارند، در حالی که در ایران هنوز چارچوب منسجم و روشنی در این زمینه وجود ندارد.
نوری در پایان تاکید کرد: آموزش مهارت‌های ده‌گانه زندگی، به‌ویژه مهارت تصمیم‌گیری و تفکر، می‌تواند کودکان و نوجوانان را در برابر بسیاری از آسیب‌های روانشناختی و اجتماعی مقاوم‌تر کند، اما متاسفانه این آموزش‌ها هنوز به صورت رسمی، استاندارد و فراگیر در نظام آموزشی کشور جایگاه متناسبی ندارد و همین خلا، خانواده‌ها و کودکان را در مواجهه با پیچیدگی‌های دنیای امروز آسیب‌پذیرتر کرده است.
منبع: جوان آنلاین
