رئیس‌جمهوری در پیام تصویری به آیین افتتاح بارگاه شمس تبریزی در خوی گفت: گشایش این مجموعه پیام روشنی به جهان دارد؛ ایران در میان تهدید می‌سازد، در میانه تحریم می‌سازد و در میانه جنگ، چراغ اندیشه، معنویت و زندگی را روشن نگه می‌دارد. به گزارش جماران، بارگاه شمس تبریزی پس از دو دهه انتظار شب گذشته (چهارشنبه ۱۵ مهرماه ۱۴۰۵) با حضور چهره های فرهنگی هنری گشایش یافت. این مجموعه در وسعت ۷ هزار مترمربع شامل گنبدخانه، کتابخانه‌ای با ۸ هزار جلد کتاب و فضاهای پژوهشی ساخته شده و اخیراً در فهرست میراث ملی به ثبت رسیده است.
مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری، در پیام ویدئویی که به مناسبت رونمایی از مرمت و بازسازی مزار شمس تبریزی در خوی پخش شد، با تأکید بر جایگاه شمس تبریزی در میراث فکری و معنوی ایران گفت: امروز در خوی تنها دری به روی یک بارگاه گشوده نمی‌شود، چراغی از ایران فرهنگی در خانه همه ایرانیان و دوستداران فرهنگ ایرانی گشوده می‌شود؛ چراغی که جنگ و تحریم و تهدید توان خاموش‌کردنش را ندارد.
رئیس‌جمهوری با اشاره به جایگاه ایران در شکل‌گیری و بالندگی اندیشه و معنویت در جهان اسلامی، افزود: ایران سرزمینی بوده است که زبان ادب، حکمت و عرفان آن فراتر از مرزهای جغرافیایی و سیاسی، در شکل‌گیری و بالندگی اندیشه و معنویت در جهان اسلامی نقشی ماندگار داشته است. پزشکیان ادامه داد: در این میان، آذربایجان و به‌ویژه خوی جایگاهی ممتاز دارد؛ جایی که نام یکی از بلندترین قله‌های عرفان و اندیشه ایرانی – اسلامی، شمس تبریزی، با آن پیوندی ناگسستنی یافته است.
رئیس‌جمهوری با اشاره به جایگاه شمس تبریزی در تاریخ عرفان و پیوند او با مولانا جلال‌الدین محمد بلخی، گفت: شمس تبریزی، آن جوینده بی‌قرار حقیقت و کاشف گوهرهای نهان روح آدمی، در دیدار با مولانا یکی از سرنوشت‌سازترین پیوندهای فکری تاریخ را رقم زد؛ دیداری که تنها ملاقات دو انسان بزرگ نبود، بلکه گشایش افقی تازه در اندیشه مولانا و برافروختن آتشی از عشق، معرفت و حقیقت‌جویی بود که پس از قرن‌ها همچنان در جان جست‌وجوگران حقیقت زنده است. او تصریح کرد: شمس و مولانا دو جلوه از یک حقیقت‌اند؛
حقیقتی که انسان را از تنگنای زهد و تعصب فراتر می‌برد و به مهر، گفت‌وگو، معنویت و یگانگی فرامی‌خواند. تبریز و خوی؛ دونقطه مهم در روایت فرهنگی شمس رئیس‌جمهوری در ادامه، تبریز و خوی را دونقطه مهم در روایت فرهنگی شمس دانست و گفت: تبریز زادگاه شمس و خوی مأمن نام و خاطره اوست و این پیوند، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی را در روایتی مشترک از تاریخ عرفان و هویت ایرانی به یکدیگر پیوند می‌دهد؛ روایتی که به همه ایرانیان تعلق دارد و بخشی جدایی‌ناپذیر از میراث مشترک این سرزمین است.
پزشکیان با اشاره به جایگاه تاریخی آذربایجان در هویت ملی ایران اظهار کرد: آذربایجان در سراسر تاریخ یکی از استوارترین ستون‌های ایران و سرزمین فرهنگ، خرد، آزادی‌خواهی، ایستادگی و دفاع از تمامیت این سرزمین بوده است؛ در حاشیه تاریخ و هویت ملی ما نایستاده، بلکه در متن آن حضور داشته است. او افزود: امروز نیز نام شمس حلقه دیگری از پیوند ناگسستنی آذربایجان با ایران و ایران با معنویت، خرد و انسانیت است.
آغاز فصلی تازه برای پاسداشت میراث شمس رئیس‌جمهوری در بخش دیگری از پیام خود افزود: افتتاح مجموعه فرهنگی و بارگاه شمس تبریزی آغاز فصلی تازه در پاسداشت و بازشناسی میراث یکی از درخشان‌ترین چهره‌های اندیشه و عرفان ایرانی است. پزشکیان تأکید کرد: مجموعه نباید تنها در مقام آرامگاه شمس باقی بماند، بلکه باید به «کانونی زنده برای پژوهش، گفت‌وگو و بازخوانی میراث او و مولانا» تبدیل شود و جایگاه شایسته خود را در ایران فرهنگی به دست آورد. رئیس‌جمهوری ادامه داد: این مجموعه باید خانه‌ای برای اندیشه و پژوهش باشد؛
جایی که پژوهشگران، فرهیختگان، هنرمندان و علاقه‌مندان از ایران و دیگر نقاط جهان در آن گرد هم آیند و نسل‌های تازه با گنجینه‌ای آشنا شوند که در آن سخن از کرامت انسان، حقیقت‌جویی، معنویت، مدارا و پیوند میان انسان‌هاست. او با تأکید بر ضرورت پویایی فضاهای فرهنگی مجموعه شمس اظهار کرد: کتابخانه، پژوهشکده، نگارخانه و دیگر فضاهای این مجموعه زمانی به مقصد حقیقی خود خواهند رسید که زنده و پویا باشند و در کنار پاسداشت میراث شمس، به رونق علمی و فرهنگی خوی، توسعه گردشگری معنوی و بهبود زندگی مردم این دیار نیز یاری رسانند. افتتاح بارگاه شمس؛
فراتر از یک رویداد فرهنگی رئیس‌جمهوری افتتاح بارگاه شمس را در شرایط دشوار امروز دارای معنایی فراتر از یک رویداد فرهنگی دانست و گفت: افتتاح این مجموعه در روزگار جنگ، تحریم و تهدید، معنایی فراتر از یک رویداد فرهنگی دارد. پزشکیان افزود: دشمنان ایران ممکن است زیرساخت‌ها و زندگی مردم را هدف قرار دهند و با فشار و تحریم برای این ملت دشواری بیافرینند، اما نمی‌توانند اراده ایرانیان را در ساختن آینده، پاسداری از هویت و زنده نگه‌داشتن میراث خود در هم بشکنند.
او تصریح کرد: گشایش بارگاه شمس در چنین روزگاری نشان می‌دهد که ایران در تمامی ساحت‌های خویش، از جمله ساحت فرهنگی، زنده و پویاست و ملت ایران حتی در سخت‌ترین شرایط، ساختن، آموختن و پاسداشت سرمایه‌های معنوی خود را متوقف نمی‌کند. پزشکیان شکل‌گیری و تکمیل این مجموعه را حاصل تلاش مجموعه‌ای از مدیران، پژوهشگران، هنرمندان و مردم دانست و اظهار کرد: ساخت و تکمیل این مجموعه حاصل کوشش یک فرد، یک نهاد یا یک دولت نیست؛ این آرزو در طول سالیان با عشق و پایداری مردم خوی و تبریز، تلاش پژوهشگران و هنرمندان و همراهی مدیران ملی و محلی زنده نگه داشته شد.
رئیس‌جمهوری از همه دولت‌ها، مدیران، خیرخواهان و کسانی که از نخستین گام تا طراحی، تأمین اعتبار، ساخت و تکمیل این مجموعه نقش داشته‌اند، قدردانی کرد. او همچنین با اشاره به نقش مدیران فعلی در به سرانجام رسیدن این طرح گفت: لازم می‌دانم به طور ویژه از اهتمام و پیگیری وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، رئیس سازمان برنامه‌وبودجه کشور و استاندار آذربایجان غربی سپاسگزاری کنم که با همکاری مدیران اجرایی، مسئولان محلی و مردم فرهنگ‌دوست خوی، مسیر طولانی این پروژه را به سرانجام رساندند.
پزشکیان همچنین از فرهیختگان و پژوهشگرانی که در شناساندن مقام شمس و شکل‌گیری این مجموعه تلاش کرده‌اند، قدردانی کرد و به طور ویژه از دکتر محمدعلی موحد نام برد. شمس؛ سرچشمه‌ای برای بازگشت به محبت، عدالت، معنویت و خردورزی رئیس‌جمهوری در پایان پیام خود با اشاره به شرایط امروز جهان و گسترش خشونت، خصومت و جدایی، بر ضرورت بازگشت به سرچشمه‌های فکری و معنوی تأکید کرد و گفت: امروز که جهان گرفتار خشونت، خصومت و جدایی است، بیش از هر زمان دیگری به سرچشمه‌هایی نیاز داریم که انسان را به محبت، عدالت، معنویت و خردورزی بازگرداند.
پزشکیان شمس تبریزی را یکی از این سرچشمه‌ها دانست و افزود: شمس تبریزی یکی از این سرچشمه‌هاست؛ نامی که قرن‌ها پس از خاموشی جسم، همچنان از حقیقت سخن می‌گوید، حقیقتی که می‌تواند انسان‌ها را به یکدیگر نزدیک‌تر کند. رئیس‌جمهوری در پایان تأکید کرد: گشایش این مجموعه از همین رو پیام روشنی از ایران به جهان دارد؛ ایران در میان تهدید می‌سازد، در میانه تحریم می‌سازد و در میانه جنگ، چراغ اندیشه، معنویت و زندگی را روشن نگه می‌دارد. پزشکیان گفت: امروز در خوی تنها دری به روی یک بارگاه گشوده نمی‌شود؛
چراغی از ایران فرهنگی در خانه همه ایرانیان و دوستداران فرهنگ ایرانی گشوده می‌شود؛ چراغی که جنگ و تحریم و تهدید توان خاموش‌کردنش را ندارد. صالحی امیری: «نوار گردشگری عرفان» طراحی می‌شود وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی از طراحی «نوار گردشگری عرفان» خبر داد؛ مسیری که از عطار آغاز می‌شود و با عبور از سمنان، خرقان، بسطام و سهرورد، به خوی و شمس تبریزی می‌رسد و در ادامه به ارومیه و قونیه پیوند می‌خورد.
سید رضا صالحی امیری در آیین افتتاح بارگاه شمس تبریزی در خوی، با اشاره به برنامه‌های وزارت میراث‌فرهنگی برای توسعه گردشگری عرفانی گفت: برای جغرافیای خوی برنامه جدیدی طراحی کرده‌ایم و این منطقه را به یک نوار گردشگری با عنوان "نوار گردشگری عرفان" متصل کرده‌ایم. صالحی امیری افزود: یکی از اهداف جدی ما در حوزه گردشگری عرفانی، طراحی و فعال‌سازی این مسیر است. در قالب طرح "ایران، آغاز هر داستان"، ۱۰ مسیر و راه گردشگری تعریف شده که یکی از آنها گردشگری عرفانی است و خوی در این مسیر، ایستگاه شمس تبریزی خواهد بود. شمس؛
از یک شخصیت فرهنگی تا نماد انسجام ملی وزیر میراث‌فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود، شمس تبریزی را از منظر جامعه‌شناختی، نماد انسجام ملی ایران توصیف کرد و گفت: امروز همه ایران مملو از فرهنگ، معرفت و معنویت است و از آستان مقدس امام رضا (ع) در مشهد تا خوی، جلوه‌های گوناگون این روح معرفت و معنویت در سراسر ایران دیده می‌شود. صالحی امیری ادامه داد: شمس در خوی، آذربایجان غربی و تبریز حضور دارد و اگرچه امشب نور شمس از خوی می‌درخشد، این نور همه آذربایجان را روشن می‌کند. ایران؛
میراثی فراتر از مرزهای جغرافیایی وزیر میراث‌فرهنگی با اشاره به حضور مهمانان داخلی و خارجی در آیین افتتاح بارگاه شمس گفت: ایرانی یک جسم دارد و یک روح؛ ما به‌خاطر ایران امروز در کنار هم قرار گرفتیم و برای ایران، ایرانیان جان خود را فدا خواهند کرد. صالحی امیری با اشاره به ظرفیت تاریخی کشور افزود: دشمنان ملت نمی‌دانند که این ملت قابل شکست نیست، چراکه فرهنگ، تمدن و تاریخ ایران سرمایه‌ای عظیم است و بیش از یک میلیون اثر تاریخی را در خود جای‌داده است.
او تصریح کرد: شما می‌توانید به مراکز صنعتی ما تهاجم کنید، ولی نمی‌توانید به فرهنگ و هنر و تمدن ایران‌زمین نزدیک شوید و حتماً مغلوب خواهید شد. صالحی امیری همچنین با اشاره به گستره میراث تاریخی ایران گفت: مردم آذربایجان غربی و شرقی و همه مردم ایران باید به میراث تمدنی بزرگی که به آنان به‌ارث‌رسیده است، افتخار کنند؛ چراکه در هر جغرافیای ایران که قدم می‌گذاریم، نشانی از یک اثر تاریخی و یک‌لایه از تمدن این سرزمین مشاهده می‌شود.
او با اشاره به بازدیدهای اخیر خود از بناها و محوطه‌های تاریخی در بوشهر، بندر سیراف و اصفهان گفت: ایران در تاریخ و تبار خود به‌مثابه خورشیدی است که می‌درخشد و به جهانیان هم حرارت می‌دهد و هم نور. آموزش فرهنگ و تمدن ایران وزیر میراث‌فرهنگی بر ضرورت آموزش فرهنگ و تمدن ایران تأکید کرد و گفت: اگر قرار است فرزندان ما در فضای فرهنگی زیست کنند، باید درس فرهنگ و تمدن ایران را در مدرسه، دبیرستان و دانشگاه به آنان آموزش دهیم.
وزیر میراث‌فرهنگی بر استمرار فعالیت‌های فرهنگی در شرایط دشوار کشور تأکید کرد و گفت: دولت بر این باور است که در فضای تلخی که دشمنان برای ملت ایران ایجاد کرده‌اند، همچنان باید به تمدن ایران افتخار کنیم و به آن دل ببندیم. او افزود: هیچ‌کس نمی‌تواند این ملت را با این تاریخ، با این تمدن و با این ریشه‌های عمیق، دستخوش حوادث کند.
صالحی امیری با اشاره به برنامه دولت برای ساخت و تکمیل مجموعه‌های فرهنگی در سراسر کشور بیان کرد: با تأکید رئیس‌جمهوری، بناهای مشابهی در جغرافیای مختلف ایران در حال ساخت است و ازاین‌پس تلاش خواهیم کرد حداکثر ماهی یک بنا را افتتاح و آن را به مردم همان دیار تقدیم کنیم.
افتتاح بارگاه شمس نقطه عطف تاریخ خوی است در این مراسم نماینده مردم خوی و چایپاره در مجلس شورای اسلامی هم افتتاح بارگاه شمس تبریزی را «نقطه عطف تاریخ خوی» دانست و گفت: از امروز مسیر تازه‌ای برای توسعه فرهنگی، گردشگری و اقتصادی خوی آغاز شده و باید از ظرفیت جهانی شمس برای معرفی این شهر به ایران و جهان استفاده کنیم.
عادل نجف‌زاده با اشاره به حضور مهمانان و مسئولان در این آیین، بر اهمیت دیپلماسی فرهنگی و معرفی فرهنگ و تمدن ایران تأکید کرد و گفت: توجه به دیپلماسی فرهنگی در دولت چهاردهم و تکمیل بارگاه شمس، فرصت مهمی برای معرفی فرهنگ و تمدن ایران به مردم جهان فراهم کرده است. او با بیان اینکه «کار ما از امروز تازه شروع شده است»، بر استفاده از ظرفیت شمس برای توسعه خوی، رونق بازار، تقویت گردشگری و ایجاد مراکز پژوهشی تأکید کرد.
پیشنهاد ایجاد کریدور فرهنگی تبریز، خوی و قونیه استاندار آذربایجان غربی، نیز بارگاه شمس را ظرفیتی برای پژوهش، گفت‌وگوی فرهنگی، توسعه گردشگری و دیپلماسی فرهنگی دانست و پیشنهاد ایجاد «کریدور فرهنگی تبریز، خوی و قونیه» را مطرح کرد. رضا رحمانی بر استفاده از ظرفیت‌های تاریخی و طبیعی منطقه و پیوند آنها با بارگاه شمس برای رونق گردشگری، اقتصاد محلی و معیشت مردم تأکید کرد.
میراث گذشتگان تنها بناهای تاریخی نیست حجت‌الاسلام سید مهدی قریشی، نماینده ولی‌فقیه در آذربایجان غربی، نیز با اشاره به جایگاه شمس و تأثیر او بر مولانا، بر ضرورت حفظ میراث به‌جامانده از گذشتگان تأکید کرد. او گفت: میراث گذشتگان تنها بناهای تاریخی نیست، بلکه میراث علمی، مکتوب، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و دیگر آثار برجای‌مانده از آنان را نیز در برمی‌گیرد. قریشی تأکید کرد: متولیان میراث‌فرهنگی باید آثار گذشتگان را به‌گونه‌ای حفظ کنند که نسل‌های آینده بتوانند با مراجعه به آنها، گذشته را بشناسند، از تجربه‌های آن درس بگیرند و برای آینده بهره‌برداری کنند.
او در پایان از مسئولان و همه دست‌اندرکاران تکمیل و افتتاح بارگاه شمس تبریزی قدردانی و ابراز امیدواری کرد این مجموعه زمینه آشنایی بیشتر مردم با میراث شمس و فرهنگ و تمدن ایران را فراهم کند. از جهان بیرون به قلبی تابان و سرشار از نور در ادامه این رویداد پیام تصویری نادر اردلان، معمار طراح بارگاه شمس تبریزی پخش شد. اردلان در این پیام تصویری درباره ایده طراحی این بنا گفت که تلاش کرده است میان خرد معماری ایرانی، هندسه و طبیعت پیوند برقرار کند تا مخاطب از جهان بیرون به فضایی از سایه و آرامش و سپس به‌سوی قلبی تابان و سرشار از نور هدایت شود.
او با اشاره به تأثیر شمس بر مولانا، طراحی این مجموعه را تلاشی برای بخشیدن صورتی عینی و کالبدی به یک ساحت معنوی دانست و گفت: در نگاه عرفانی شمس و مولانا، صورت و معنا از یکدیگر جدا نیستند و فرم باید بتواند حقیقت درونی را آشکار کند. اردلان همچنین سه مؤلفه اصلی طراحی را «خرد معماری ایرانی، هندسه و طبیعت» عنوان کرد و درباره نقش نور، اقلیم، باغ و مصالح بومی در این پروژه توضیح داد.
او تأکید کرد که بارگاه تنها یک فضای یادمانی نیست و فضاهایی مانند نمایشگاه، سالن سخنرانی، کتابخانه پژوهشی، فضاهای مطالعه و محل اقامت پژوهشگران در طرح اولیه پیش‌بینی شده بود تا مجموعه بتواند حیات فرهنگی و پژوهشی داشته باشد. اردلان گفت: آرامگاه شمس در خوی است، اما سخن شمس مخاطبی به وسعت جهان دارد. پس از ۲۰ سال انتظار، بارگاه شمس تبریزی در خوی با استقبال چشمگیر مردم خوی و با حضور سیدرضا صالحی‌امیری وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، رضا رحمانی استاندار آذربایجان‌غربی و جمعی از مسئولان استانی به‌عنوان پایگاه ملی میراث فرهنگی افتتاح شد.
همزمان با این رویداد تندیس شمس تبریزی هم در یکی از میادین اصلی خوی رونمایی و این میدان به نام شمس نام‌گذاری شد. این تندیس حضور تازه‌ای از میراث معنوی شمس در چهره شهر است، شهری که نام شمس با تاریخش گره خورده و حالا با توسعه زیرساخت‌های فرهنگی و گردشگری، قدمی دیگر برای معرفی این میراث برداشته می‌شود. از نکات جالب این رویداد، اجرای هنرمندانه محمد معتمدی و اسماعیل آذر بود که مردم خوی با حضور پرشور از آن استقبال کردند.
منبع: جماران
