به گزارش اقتصادنیوز به نقل از انتخاب، آلن ایر، دیپلمات پیشین آمریکایی در نشریه آتلانتیک نوشت: حامیان جنگ با ایران، افزایش اخیر جریان نفت خام از تنگه هرمز را نشانه‌ای از موفقیت سرانجامِ راهبرد آمریکا دانسته‌اند. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، آن‌قدر به این موضوع اطمینان دارد که اخیراً طرح هفت‌روزه‌ای را که وزارت خارجه ایران برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز ارائه کرده بود، رد کرد. ترامپ با غرور گفته است: «ما به‌شدت در حال پیروز شدن هستیم.» اما دولت آمریکا میان برتری تاکتیکی و موفقیت راهبردی دچار اشتباه شده است.
هفت ماه پس از آغاز جنگی که برنامه‌ریزان آمریکایی تصور می‌کردند چهار تا پنج هفته طول بکشد، برداشت دولت ترامپ از ایران همچنان عمیقاً نادرست است و افزایش صادرات نفت از طریق تنگه هرمز به این معنا نیست که آمریکا به پایان دادن به جنگ بر اساس شرایط خودش نزدیک شده است. اعتمادبه‌نفس رئیس‌جمهور آمریکا بدون تردید تا حدی ناشی از این باور گزارش‌شده اوست که سرنوشت این جنگ در نهایت به این بستگی دارد که کدام طرف بتواند مدت بیشتری درد و فشار اقتصادی را تحمل کند. به نظر می‌رسد شمارش معکوس برای اقتصاد ایران با سرعت بیشتری در حال حرکت است.
محاصره بنادر ایران توسط نیروی دریایی آمریکا بسیار مؤثر بوده و عملیات «طرد اقتصادی» وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز، البته در سطحی کمتر، چنین اثری داشته است؛ عملیاتی که وزارت خزانه‌داری در ماه اوت آن را «کارزار بی‌سابقه برای قطع آخرین شریان‌های اقتصادی باقی‌مانده که ایران را سرپا نگه داشته‌اند» توصیف کرد. اقتصاد ایران پیش از جنگ هم وضعیت خوبی نداشت. اکنون وارد یک بحران شده است. ریال ایران با نرخ بی‌سابقه بیش از ۲.۵ میلیون ریال در برابر یک دلار معامله می‌شود؛ در حالی که نرخ ارز پیش از جنگ حدود ۱.۲ میلیون ریال بود.
طبق آمار دولت ایران، تورم سالانه مواد غذایی در اواخر ماه اوت به بیش از ۱۲۵ درصد رسیده بود. صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی می‌کند اقتصاد ایران در سال ۲۰۲۶ ۵.۴ درصد کوچک شود. دولت آمریکا نیز ارزیابی کرده است که ایران در وضعیت «مارپیچ مرگ» قرار داردچ دولت ترامپ ظاهراً بر این باور است که در همین حال، فشار اقتصادی بر آمریکا به دلیل کاهش توانایی ایران برای بستن یا حتی محدود کردن جدی رفت‌وآمد دریایی در تنگه هرمز، کاهش یافته است.
توانایی ایران برای کنترل این گلوگاه ــ از طریق مین‌های دریایی و حمله به نفتکش‌ها ــ باعث شده بود حجم عبور روزانه نفت از تنگه هرمز از ۲۰ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ به کمتر از ۳ میلیون بشکه در روز در ماه مارس کاهش یابد. اما در اواخر اوت، ارتش آمریکا اعلام کرد به یک «نقطه عطف مهم» رسیده است: نیروهای آمریکایی مسیرهای عبور از تنگه را از مین‌ها پاک‌سازی کرده‌اند. در بیانیه فرماندهی مرکزی آمریکا در اواسط سپتامبر نیز آمده بود که تنگه هرمز «برای عبور و مرور باز است.» افزایش دوباره صادرات نفت صادرات نفت منطقه در ماه سپتامبر به شکل قابل توجهی افزایش یافت.
بر اساس ارزیابی جی‌پی مورگان که اواخر ماه گذشته در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد، صادرات منطقه‌ای دوباره به سطحی رسید که تنها ۱۱ درصد پایین‌تر از سطح پیش از جنگ بود. شرکت اطلاعات دریایی کپلر میانگین روزانه عبور نفت از تنگه در ماه سپتامبر را ۱۰ میلیون بشکه اعلام کرد. علاوه بر این، ۶ میلیون بشکه دیگر نیز از طریق بنادر و خطوط لوله‌ای که از تنگه عبور نمی‌کنند، از منطقه خارج شد.
یکی از دلایل ازسرگیری جریان نفت این است که شرکت‌های نفتی عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر و کویت، با همکاری نیروی دریایی آمریکا، عملیات‌های پرریسکی را برای انتقال نفت آغاز کرده‌اند که تلاش می‌کنند از موشک‌های ضدکشتی و پهپادهای ایرانی که تنگه را تهدید می‌کنند، عبور کنند. نفتکش‌های شاتل در داخل آبراه، فرستنده‌های خود را خاموش می‌کنند، نفت را بارگیری می‌کنند و سپس در حالی که جنگنده‌ها و بالگردهای تهاجمی نیروی دریایی آمریکا از آنها مراقبت می‌کنند، با حرکت در نزدیکی ساحل عمان از تنگه خارج می‌شوند.
آنها پس از رسیدن به آب‌های امن، محموله نفت خام خود را به ابرنفتکش‌های بزرگ‌تر منتقل می‌کنند تا نفت به مقصد نهایی ارسال شود. اما این وضعیت نه پایدار است و نه قابل گسترش با این حال، وضعیت جدید در تنگه هرمز نه پایدار است و نه قابل گسترش در مقیاس بزرگ‌تر. انتقال نفت از کشتی به کشتی خطرناک و پرهزینه است و به عملیات فعال نظامی آمریکا وابسته است؛ عملیاتی که در حال حاضر شامل دو گروه رزمی ناوهای هواپیمابر آمریکا در منطقه و یک گروه سوم در راه است. در همین حال، عبور از تنگه همچنان خطرناک است.
در هفته منتهی به ۵ اکتبر، دست‌کم هشت نفتکش مورد حمله قرار گرفته‌اند و مرکز چندملیتی اطلاعات دریایی مشترک، مستقر در بحرین، همچنان سطح تهدید برای عبور از تنگه را «شدید» ارزیابی می‌کند. بر اساس گزارش سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO)، میزان تردد کشتی‌ها در تنگه همچنان ۷۵ درصد پایین‌تر از سطح پیش از جنگ است. عرضه جهانی نفت خام و فرآورده‌های نفتی همچنان کمتر از میزان تقاضاست و صادرات فرآورده‌های نفتی منطقه نیز تنها به ۵۸ درصد سطح عادی پیش از جنگ رسیده است.
آنا سوباسیچ، تحلیلگر ریسک تجارت در کپلر، اخیراً به نیویورک‌تایمز گفته است که افزایش تعداد کشتی‌ها و حجم نفت عبوری از منطقه نسبت به اوایل جنگ، «به معنای عادی شدن جریان‌ها نیست.» ایران ممکن است درد بیشتری را تحمل کند ترامپ ممکن است در این باور درست بگوید که درد اقتصادی ایران سریع‌تر از درد اقتصادی آمریکا در حال افزایش است. اما ایران درگیر جنگی است که آن را موجودیتی می‌داند و بنابراین میزان فشاری بسیار بالاتر از آنچه برای یک دولت آمریکا که درگیر جنگی نامحبوب است قابل تحمل باشد، تحمل خواهد کرد.
افزایش شدید قیمت بنزین و گازوئیل می‌تواند برای جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای ماه آینده آمریکا مشکل‌ساز شود. در مقابل، ایران، با برخورداری از زیرساخت گسترده و آزموده‌شده، نشان داده است که سیاست‌هایش را بر اساس ملاحظات انتخاباتی تنظیم نمی‌کند. به نظر می‌رسد دولت ترامپ متوجه نیست که مقامات ایران اکنون نظامی‌تر شده‌اند. بنابراین، در واکنش به تشدید فشار اقتصادی آمریکا و وخیم‌تر شدن وضعیت راهبردی، آنها بسیار بیشتر احتمال دارد که از نظر نظامی تنش را تشدید کنند تا اینکه تسلیم شوند.
درس ویتنام اندکی پس از پایان جنگ ویتنام، گفته می‌شود یک سرهنگ آمریکایی در گفت‌وگو با همتای ویتنامی خود گفته بود: «شما هرگز ما را در میدان نبرد شکست ندادید.» گفته می‌شود سرهنگ ویتنامی لحظه‌ای فکر کرد و سپس پاسخ داد: «شاید این‌طور باشد، اما این موضوع بی‌ربط است.» نویسنده می‌گوید همین مسئله ممکن است درباره ایران نیز صادق باشد. بله، آمریکا بخش‌های عظیمی از توان نظامی ایران را نابود کرده است. بله، آمریکا اقتصاد ایران را فلج کرده و زندگی شمار بیشتری از مردم ایران را به فلاکت کشانده است. و بله، آمریکا اکنون نسبت به اوایل جنگ نفت بیشتری از منطقه خارج می‌کند.
اما هیچ‌کدام از اینها آمریکا را چندان به پیروزی نزدیک‌تر نمی‌کند.
منبع: اقتصاد نیوز
