آیت الله سیدباقر سیدی بنابی، امام جمعه شهرستان بناب و نماینده مردم شریف آذربایجان شرقی در مجلس خبرگان رهبری، در گفت وگو با خبرنگار خبرگزاری رسا در تبریز، در تشریح ابعاد و پیامدهای توافقات بین‌المللی، به ویژه تفاهم نامه اسلام‌آباد، ضمن تأکید بر ضرورت عبرت آموزی از تجارب تاریخی برای صیانت از مصالح عالیه اسلام و ملت ایران، به واکاوی دقیق این توافق پرداخت.
وی با اشاره به درس‌های این تفاهم‌نامه، «بی‌اعتمادی ذاتی و اثبات‌شده به عهد و پیمان مستکبران» را نخستین عبرت بزرگ این تجربه برشمرد و اظهار داشت: تقدم تعهدات عینی بر وعده‌های کاغذی، لزوم اتکای دیپلماسی به قدرت میدانی و بازدارندگی، و هوشیاری در برابر تله‌های روانی و رسانه‌ای، از جمله درس‌های کلیدی است که نظام تصمیم‌گیری کشور باید در تمامی عرصه‌ها مدنظر قرار دهد.
آیت‌الله سیدی بنابی در بخش دیگری از این تحلیل، سازوکار راستی‌آزمایی در تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را فاقد شفافیت و کارایی دانست و تصریح کرد: بررسی متن و روندهای اجرایی نشان می‌دهد که سازوکار راستی‌آزمایی به هیچ عنوان عینی و متوازن نبوده است.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: عدم تقارن در اجرا به‌گونه‌ای بود که اقدامات جمهوری اسلامی ایران از جنسی ملموس، فوری و عینی بود، در حالی که تعهدات طرف آمریکایی مشروط، زمان‌بر و عمدتاً بر اساس اراده سیاسی خودشان تنظیم شده بود علاوه بر این، فقدان ضمانت اجرایی مستقل و نبود اهرم فشاری متناظر برای وادار کردن طرف مقابل به پایبندی، از ضعف‌های بنیادین این سند است. وی با برشمردن پیامدهای نقض عهد آمریکا برای ایران، افزود: این نقض عهد، علاوه بر استمرار فشارهای اقتصادی و اختلال در تبادلات تجاری، تلاشی برای خرید زمان و ایجاد رخنه در محاسبات راهبردی ایران بود؛
هرچند که در نهایت موجب تقویت انسجام داخلی و اجماع نخبگانی در ضرورت تکیه بر ظرفیت‌های درونی شد. عضو مجلس خبرگان رهبری با تأکید بر دیدگاه‌های فقهی در مواجهه با نقض پیمان، خاطرنشان کرد: در فقه سیاسی اسلام، وفای به عهد اصلی مسلّم است اما مشروط به دوطرفه بودن؛
لذا حاکم اسلامی بر اساس اصل «نفی سبیل» و همچنین قاعده قرآنی «وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِیَانَهً فَانْبِذْ إِلَیْهِمْ عَلَىٰ سَوَاءٍ»، در صورت اثبات خیانت یا نقض عهد، حق شرعی لغو یک‌جانبه پیمان و توقف اجرای تعهدات را دارد و می‌تواند بر اساس اصل «فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَیْکُمْ فَاعْتَدُوا عَلَیْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَیْکُمْ» از حق پاسخ مشروع و دفاعی استفاده کند.
آیت‌الله سیدی بنابی در جمع بندی نهایی، مهم‌ترین خطای راهبردی در تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را تقلیل «تضمین‌های عینی و متقارن» به «تعهدات مشروط و ناهم‌زمان» عنوان کرد و گفت: مهم‌ترین درس برای نظام تصمیم‌گیری کشور این است که حل مسائل اساسی و امنیت ملی از دالان دل‌خوش‌کردن به لبخند و امضای آمریکا نمی‌گذرد.
استاد درس خارج حوزه علمیه بناب در پایان پیشنهاد کرد: تغییر قطعی سیاست از الگوی «تعهد در برابر تعهد کاغذی» به «اقدام متناظر، گام‌به‌گام و هم‌زمان در برابر راستی‌آزمایی قطعی و ملموس» باید دستور کار قرار گیرد به این معنا که جمهوری اسلامی ایران هیچ اقدامی در حوزه میدانی، فنی یا امنیتی انجام ندهد مگر آنکه انتفاع عینی و اقتصادی متناظر با آن به طور کامل محقق، راستی‌آزمایی و تثبیت شده باشد.
منبع: رسانیوز
