با انتشار گزارشهایی توسط رسانهها به نقل از مقامهای پنتاگون مبنی بر برنامهریزی آمریکا برای پایان دادن به عملیاتهای رسمی نظامی خود در عراق، پرونده ۲ دهه حضور مستقیم و غیرمستقیم نظامیان آمریکایی در این کشور وارد گام نهایی خود میشود. اگرچه واشنگتن تلاش کرده است این حضور را تحت ادعاهای «برقراری دموکراسی» و «مبارزه با تروریسم» توجیه کند، اما دادههای مستند ارائهشده توسط اندیشکدهها، نهادهای حقوق بشری و رسانههای بینالمللی تصویر متفاوتی ارائه میدهند.
این کارنامه طولانیمدت، مملو از کشتار غیرنظامیان، شکنجههای سازمانیافته، استفاده از تسلیحات ممنوعه و آوارگی میلیونی مردم عراق است. قربانیان غیرنظامی؛ کشتار در سایه تسلیحات ممنوعه و حملههای هوایی یکی از تاریکترین ابعاد مداخله نظامی آمریکا در عراق، تلفات سنگین غیرنظامیان بود که بهطور معمول در جریان حملههای هوایی، یورش به شهرها و استفاده از سلاحهای نامتعارف رخ داد.
براساس پروژه هزینههای جنگ در موسسه واتسون دانشگاه براون، از زمان آغاز تجاوز نظامی در سال ۲۰۰۳، بیش از ۳۱۵ هزار نفر بهطور مستقیم براثر خشونت جنگی در عراق کشته شدهاند که بخش بزرگی از آنها را غیرنظامیان تشکیل میدهند. این پژوهش همچنین تاکید میکند که اگر تلفات غیرمستقیم ناشی از تخریب زیرساختهای بهداشتی، بیماری و سوءتغذیه محاسبه شود، میزان تلفات به مراتب بالاتر میرود.
سازمان دیدهبان حقوق بشر در گزارشهای متعددی از جمله گزارش جامع «خارج از هدف» افشا کرد که نیروهای آمریکایی در مناطق پرجمعیت شهری از جمله بغداد و فلوجه بهطور گسترده از مهمات خوشهای استفاده کردند. این مهمات به دلیل دامنه وسیع تخریب و عملنکردن برخی از بمبها، تا سالها بعد نیز باعث مرگ و نقص عضو کودکان و شهروندان عادی شد. همچنین، روزنامه گاردین و سازمانهای بینالمللی اسناد متعددی را از بهکارگیری فسفر سفید توسط ارتش آمریکا در نبرد فلوجه (سال ۲۰۰۴) منتشر کردند که باعث سوختگیهای شدید و عوارض ژنتیکی بلندمدت در میان ساکنان این شهر شد.
شکنجه و رفتارهای غیرانسانی؛ سیاهچاله ابوغریب و بازداشتگاههای مخفی افشای تصاویر زندان ابوغریب در سال ۲۰۰۴ توسط شبکه سیبیاس نیوز و انتشار اسناد آن توسط مجله نیویورکر، نقاب از رفتارهای سازمانیافته و شکنجه در بازداشتگاههای تحت مدیریت آمریکا برداشت. تصاویر و گزارشهای منتشرشده نشان داد که زندانیان عراقی تحت شکنجههای شدید جسمی و روحی، تحقیرهای جنسی، سوءاستفاده، تهدید با سگهای مهاجم و محرومیت از خواب قرار میگرفتند.
عفو بینالملل در گزارشهای خود تصریح کرد که رفتارهای خشونتآمیز در ابوغریب یک استثنا یا رفتار چند نظامی خاطی نبود، بلکه بخشی از یک الگوی بازجویی و بازداشت غیرقانونی بود که در سراسر عراق و در مراکزی مانند پایگاه هوایی گرام (مطار بغداد) و کمپ بوکا اعمال میشد.
گزارشهای حقوق بشری تایید میکنند که هزاران شهروند عراقی بدون هیچگونه اتهام رسمی یا دسترسی به وکیل، برای ماهها و حتی سالها در این بازداشتگاهها تحت شرایط غیرانسانی محبوس بودند. آوارگی میلیونی و فروپاشی ساختارهای اجتماعی تجاوز نظامی و اشغالگری آمریکا نه تنها به تلفات جانی منجر شد، بلکه با تخریب زیرساختهای حیاتی، جابهجایی انبوه جمعیت و آوارگی گسترده را در پی داشت. طبق گزارش پروژه هزینههای جنگ دانشگاه براون، تهاجم آمریکا و ناامنیهای درپی آن، باعث درگیریهای داخلی و پیدایش گروههای تروریستی شد که در مجموع بیش از ۹.۲ میلیون عراقی را آواره کرد.
این آوارگان شامل میلیونها غیرنظامی بودند که مجبور به ترک خانه و کاشانه خود شده و بهعنوان آواره داخلی در وضعیت اسفبار زندگی کردند یا به کشورهای همسایه پناه بردند.
بیشتر بخوانید: حضور نظامی آمریکا در عراق به ایستگاه آخر رسید؛ تداوم استقرار تفنگداران دریایی گوانتانامو تا حملههای پهپادی؛ چگونه آمریکا حقوق بینالملل را قربانی کرد؟
رسانههایی مانند الجزیره و رویترز نیز در تحلیلهای خود بارها اشاره کردهاند که انحلال ساختارهای اداری و نظامی عراق توسط حاکمیت موقت به ریاست آمریکا (CPA) به ریاست پل برمر، شیرازه جامعه عراق را از هم پاشید. این تصمیمهای نادرست، زمینهساز بروز خلاء قدرت و شکلگیری جنگهای داخلی شد که تا سالها مردم عراق را در آتش ناامنی و بیخانمانی سوزاند و میلیونها خانواده را از ابتداییترین حقوق انسانی و رفاهی محروم ساخت.
مصونیت و نادیدهگرفتن جنایتهای شرکتهای امنیتی یکی دیگر از برجستهترین مواردی که حقوق بشر و عدالت را در دوره حضور آمریکا زیر پا گذاشت، کشتار شهروندان توسط شرکتهای مجری خدمات امنیتی خصوصی بود. شاخصترین این حوادث، قتلعام در بغداد در سال ۲۰۰۷ بود که در آن نیروهای شرکت امنیتی بلکواتر (Blackwater) به شهروندان عراقی بیدفاع شلیک کردند. در این حادثه ۱۷ غیرنظامی عراقی کشته و بیش از ۲۰ نفر زخمی شدند.
روزنامه نیویورکتایمز در گزارشهای متعدد خود افشا کرد که چگونه پیمانکاران امنیتی آمریکایی به دلیل فرمان مصونیت قضایی (Order ۱۷) که توسط حاکمیت آمریکایی صادر شده بود، تا سالها از محاکمه در دادگاههای عراق معاف بودند. اگرچه برخی از عوامل بلکواتر سالها بعد به ظاهر در دادگاههای آمریکا محکوم شدند، اما صدور عفو برای آنها توسط دولت آمریکا در سالهای بعد، نشان داد که سازوکار حسابرسی و جبران خسارت برای قربانیان عراقی عملا نادیده گرفته شده است.
در نهایت، همانطور که گزارشهای والاستریت ژورنال از خروج و پایان ماموریت رسمی نیروهای آمریکایی خبر میدهند، بررسی اسناد نهادهای بینالمللی نشان میدهد که آثار زیانبار و ویرانگر این دوره از حضور نظامی آمریکا تا نسلها در ساختار اجتماعی، انسانی و زیستمحیطی عراق باقی خواهد ماند. انتهای پیام/
منبع: خبرگزاری میزان
