رویداد۲۴| فضای سیاسی و اجتماعی کشور روز به روز عجیبتر میشود. مثلا در همین روزهای اخیر شاهد هشدارهای کمسابقه و قابل تاملی بودهایم که موجی از التهاب و ابهام را جامعه ایجاد میکند. کنار هم قرار دادن مواردی مثل اظهارات علی آقامحمدی عضو مجمع تشخیص مصلحت درباره ورود گروههای مسلح به کشور، تذکرات کتبی نمایندگان مجلس برای تجهیز فوری نیروهای شبهنظامی به ادوات جنگ شهری و همچنین افزایش درگیریها در مناطق مرزی نظیر سراوان، نشان میدهد که کشور در نقطه حساسی از مواجهه با تهدیدات قرار گرفته است. در مملکت چه خبر است؟
علی آقامحمدی که همین تازگیها سمت خود در دفتر رهبری را به احسان خاندوزی واگذار کرده است، در مقابل دوربین صداوسیما صراحتا میگوید که «گروههای مسلح آموزشدیده در آلبانی، امارات و اسراییل وارد کشور شدهاند» و به گفته او «مردم در محلات باید مراقب باشند و گزارش دهند». تنها دو روز قبل از آن هم مجتبی رحماندوست نماینده تهران در تذکری کتبی به رئیسجمهور از ضرورت تجهیز فوری نیروهای بسیجی به تجهیزات دفاع و جنگ شهری سخن گفته بود. برای درک دقیق ابعاد ماجرا باید میان دو سطح از واقعیت تمایز قائل شد.
در سطح اول و میدانی، بروز ناامنیها در مناطق مرزی مانند سراوان و تحرکات گروههای مسلح، پدیدهای تازه یا غیرقابلپیشبینی نیست. تحریمها، فشارهای منطقهای و تلاش برای انحراف امنیت داخلی همواره در دستور کار رقبای منطقهای و فرامنطقهای قرار داشته است. اما در سطح دوم که همان بازنمایی رسانهای این تهدیدات است، با یک خطای محاسباتی جدی روبه رو هستیم.
بیان این موضوع که گروههای آموزشدیده وارد کشور شدهاند و صریحاً از مردم خواسته شود تا بار رصد محلات را بر دوش بکشند، غیرمستقیم این پیام نگرانکننده را القا میکند که نهادهای رسمی امنیتی دچار نفوذ یا ضعف در پوشش عملیاتی شدهاند. واقعا جای نگرانی وجود دارد؟ درگیریهای اخیر در مناطق مرزی از جمله سراوان سبب میشود که اظهارات اخیر مسئولان اهمیت بیشتری پیدا کند و نتوانیم از کنار آن ساده عبور کنیم، اما آیا واقعا شرایط خطیر است و در آستانه یک جنگ شهری قرار داریم؟ پاسخ دقیقی برای این پرسش نداریم.
در عین حال دلیلی برای نادیده گرفتن تهدیدهای امنیتی وجود ندارد، اما از اطلاعاتی که علناً منتشر شده نیز نمیتوان نتیجه گرفت که کشور در آستانه یک موج فراگیر جنگ شهری قرار دارد. وجود تهدید امنیتی یک واقعیت است؛ اما گستردگی، سازمانیافتگی و جغرافیای این تهدید نیازمند شواهد و اطلاعات بیشتری است. خالی کردن دل مردم یا مدیریت بحران؟ اگر دستگاههای امنیتی واقعاً اطلاعاتی در اختیار دارند که نشان میدهد گروههای مسلح وارد شهرها شدهاند، اطلاعرسانی به مردم میتواند بخشی از سیاست پیشگیری باشد.
اما اطلاعرسانی امنیتی هم مانند هر سیاست عمومی دیگری باید دقیق، هدفمند و مسئولانه باشد. اینکه به مردم بگوییم «مراقب باشید»، عملاً مسئولیت امنیتی را به شهروند عادی منتقل میکند؛ شهروندی که نه آموزش اطلاعاتی دارد، نه ابزار تشخیص یک فرد عادی از عضو یک گروه مسلح را دارد و نه باید در موقعیتی قرار بگیرد که نسبت به همسایه، مستأجر ساختمان، مسافر یا فرد غریبهای که در محله میبیند، دچار سوءظن شود. حتی از منظر امنیتی نیز این نوع اطلاعرسانی میتواند نتیجه معکوس داشته باشد. جامعه امن، جامعهای نیست که همه به همه مظنون باشند؛
جامعه امن جامعهای است که شهروند بداند در صورت مشاهده یک موقعیت واقعی و مشخص، از چه مسیر رسمی و قابل اعتمادی آن را گزارش کند؛ بنابراین اگر تهدیدی وجود دارد، اطلاعرسانی باید شامل هشدارهای مشخص، شمارهها و مسیرهای رسمی گزارش، مناطق در معرض خطر و توصیههای روشن برای شهروندان باشد؛ نه صرفاً استفاده از عباراتی که بیش از آنکه اطلاعات بدهند، نگرانی ایجاد میکنند. اگر هدف حاکمیت ایجاد هوشیاری در جامعه است، این نحوه طرح موضوع دقیقاً نقض غرض بوده و به جای تقویت روحیه ملی، موجب رواج احساس بی پناهی میشود. «جنگ شهری» در پیش است؟
نکته مهمتر از هشدارهای امنیتی این است که مردم بدانند آیا مسئولان در حال آمادهسازی برای بدترین سناریو هستند یا اینکه واقعاً اطلاعاتی از وقوع قریبالوقوع حوادث شهری دارند. میان این دو تفاوت بزرگی وجود دارد. بدیهی است که کشورها در شرایط بحران معمولاً برای سناریوهای مختلف آماده میشوند. تجهیز نیروهای امدادی، امنیتی و نظامی برای شرایط اضطراری به خودی خود به معنای وقوع حتمی آن شرایط نیست. اما هنگامی که چنین اقدامی همزمان با هشدار درباره ورود گروههای مسلح و گزارش درگیریهای واقعی مطرح میشود، مسئولان باید این ارتباط را برای افکار عمومی روشن کنند.
در غیر این صورت، هر خبر بعدی میتواند به شایعهای بزرگتر تبدیل شود؛ یک صدای تیراندازی، یک بسته مشکوک، یک فرد ناشناس یا حتی یک ویدئوی قدیمی در شبکههای اجتماعی ممکن است به عنوان نشانه «گروههای مسلح در شهر» دستبهدست شود.
منبع: رویداد 24
