سریال «دیوار دفاعی» به کارگردانی احمد کاوری و تهیهکنندگی مسعود دهنمکی، روایتی تاریخی از سالهای منتهی به ملی شدن صنعت نفت است؛ دورهای که مناسبات میان کارگران ایرانی، شرکت نفت و نیروهای انگلیسی، بخشی از فضای اجتماعی و سیاسی جنوب ایران را شکل میداد. این سریال در قالب یک داستان ۳۰ قسمتی، تلاش میکند بخشی از تاریخ معاصر ایران را از زاویه زندگی شخصیتهای داستانی و اتفاقاتی که در بستر جامعه آن روز رخ میدهد، روایت کند. فوتبال نیز یکی از عناصر مهم قصه است و در کنار مناسبات کارگری و اجتماعی، به بخشی از درام سریال تبدیل شده است.
یکی از شخصیتهای قابل توجه این مجموعه، رابرت جیکاک است؛ چهرهای که در روایتهای تاریخی درباره حضور انگلیسیها در ایران نامش مطرح شده است و به دلیل ارتباطش با مناطق نفتخیز جنوب و ایلام و همچنین ارتباط با شرکت نفت، شخصیتی بحثبرانگیز و چندوجهی محسوب میشود. بهرام ابراهیمی ایفاگر این نقش است؛ بازیگری که جیکاک را نه صرفاً یک جاسوس، بلکه شخصیتی پیچیده در زمینه تاریخ معاصر میداند. وی در این گفتوگو درباره ویژگیهای این کاراکتر، دشواری ایفای نقش، نسبت سریال با واقعیت تاریخی و ضرورت بازخوانی چنین وقایعی برای مخاطب امروز صحبت کرده است.
جیکاک شخصیتی بحثبرانگیز است بهرام ابراهیمی در گفتوگو با میزان درباره نقشی که در سریال «دیوار دفاعی» ایفا کرده است، بیان کرد: نقش رابرت جیکاک را در این قصه داشتم؛ شخصیتی که جاسوس بودن یا نبودنش هیچگاه به شکل قطعی مشخص نشد، با این حال ارتباط مستقیمی با شرکت نفت انگلیس داشته است. او سالها پیش بدون اینکه هویت و پیشینه واقعی خود را آشکار کند، خودش را به لالی زده و سالهای زیادی را در کوههای ایلام و خوزستان گذرانده است.
جیکاک بعد از یادگیری زبان فارسی، به ادبیات فارسی نیز مسلط شد و با نشان دادن برخی چشمهها و رفتارهایی که برای مردم منطقه قابل توجه بود، توانست میان آنها مقبولیتی به دست بیاورد. او در مقطعی به عنوان مشاور و کارمند شرکت نفت فعالیت میکرد. از جایی در تاریخ معاصر ایران، بهویژه پس از قرارداد دارسی و در دهههای ۲۰ و ۳۰، نام این فرد بیشتر مطرح شده و من نیز شناخت نسبی از او داشتم. این بازیگر ادامه داد: همین پیچیدگی و پیشینه باعث شد علاقه داشته باشم این نقش را بازی کنم. وقتی پیشنهاد حضور در سریال به من داده شد، با میل و رغبت آن را پذیرفتم و وارد پروژه شدم.
گروهی که در رأس آن احمد کاوری قرار داشت و تهیهکنندگیاش بر عهده مسعود دهنمکی بود، فضای خوبی برای کار فراهم کردند. در طول حدود ۱۰ ماه تلاش کردم حال خوبی در پروژه داشته باشم که خوشبختانه با نظارت این دو عزیز و حضور بازیگران خوب و همراه، این اتفاق رقم خورد. بازیگران نیز توسط ایرج کریمی انتخاب شده بودند و ترکیب خوبی شکل گرفته بود. ایفای نقش یک جاسوس برایم ریسک نبود ابراهیمی درباره اینکه بازی در نقش یک جاسوس انگلیسی در شرایط امروز را دارای ریسک میداند یا خیر، گفت: برای من ریسکی نداشت.
من همیشه به دنبال نقشهایی هستم که برایم چالش داشته باشند و منفی بودن یا جاسوس بودن یک شخصیت به خودی خود برایم تعیینکننده نیست. اگر قرار باشد درباره تاریخ معاصر فیلم یا سریال بسازیم، نمیتوانیم نقش جاسوسان خارجی را که به شکلهای مختلف وارد ایران شدهاند و در راستای منافع کشور خودشان فعالیت کردهاند، حذف کنیم. چنین شخصیتهایی بخشی از تاریخ هستند و باید درباره آنها صحبت شود. بنابراین از نظر من پذیرفتن چنین نقشی ریسک محسوب نمیشد و آن را یک فرصت برای تجربه یک شخصیت متفاوت میدانستم.
این بازیگر درباره برداشت خود از شخصیت رابرت جیکاک اظهار کرد: من جیکاک را یک شخصیت پیچیده تاریخی میدانم. وقتی میگوییم خائن، باید مشخص کنیم خیانت به چه کسی؟ او انگلیسی است و اگر به نفع کشور خودش رفتار نکند، از منظر منافع کشور خودش میتواند خائن تلقی شود. اگر منِ ایرانی به کشور دیگری بروم و برای جمعآوری اطلاعات فعالیت کنم و بعد این اطلاعات را در اختیار کشور خودم قرار بندهم، آن زمان است که باید درباره مفهوم خیانت صحبت کنیم. در غیر این صورت طبیعی است که هر انسانی به وطن خودش تمایل داشته باشد.
جیکاک از این منظر شخصیتی بسیار پیچیده است و نمیتوان او را با یک برچسب ساده توضیح داد. ابراهیمی درباره میزان وفاداری سریال به واقعیت تاریخی گفت: شخصیتی که مخاطب در سریال میبیند و اتفاقاتی که درباره او روایت میشود، کاملاً مستند است و حتی بسیاری از چیزهایی که درباره جیکاک وجود داشته، در سریال گفته نشده است. طبیعتاً وقتی یک اثر نمایشی درباره یک شخصیت تاریخی ساخته میشود، محدودیتهایی وجود دارد و نمیتوان تمام ابعاد زندگی او را وارد قصه کرد.
با این حال، آنچه درباره جیکاک در «دیوار دفاعی» میبینیم، ریشه در اطلاعات و روایتهای تاریخی دارد و شخصیت بر اساس یک پیشینه واقعی شکل گرفته است. بازی مقابل بازیگران خوب، خودش یک چالش است این بازیگر درباره دشوارترین بخش ایفای نقش جیکاک گفت: برای من بازی کردن مقابل بازیگران خوبی که بتوانند به تو لذت بدهند و باعث شوند خودت را یک پله بالاتر ببری، یکی از چالشهای اصلی کار است. وقتی بازیگران خوب در کنار و مقابل تو حضور دارند، تلاش میکنی بهتر بازی کنی تا بازی آنها هم به دلیل عملکرد تو آسیب نبیند.
ابراهیمی ادامه داد: به نظرم این اتفاق در نهایت به خروجی بهتر منجر میشود. بازیگر زمانی میتواند خودش را ارتقا دهد که در مقابلش بازیگری قرار داشته باشد که از او انرژی و انگیزه بگیرد. این تعامل برای من در «دیوار دفاعی» اتفاق افتاد و حضور بازیگران خوب و همراه، تجربه ارزشمندی بود. «دیوار دفاعی» تلاش کرده از شعارزدگی فاصله بگیرد ابراهیمی درباره اینکه آیا سریال توانسته تاریخ را بدون شعارزدگی روایت کند، بیان کرد: به نظرم گروه سازنده بسیار تلاش کردهاند از این موضوع فاصله بگیرند.
نویسنده و احمد کاوری با درایت، بخشهایی را که میتوانست به سمت شعارزدگی برود کنترل کردهاند و تلاش کردهاند روایت به واقعیت نزدیکتر باشد. وی افزود: «دیوار دفاعی» به نظر من کار شعاری نیست. نویسندگان هوشمندانه روی این موضوع کار کردهاند و کارگردانی نیز در کنترل این فضا مؤثر بوده است. وقتی یک اثر تاریخی بیش از اندازه به سمت شعار برود، شخصیتها و قصه تحت تأثیر قرار میگیرند، در حالی که در این سریال تلاش شده اتفاقات از مسیر داستان و شخصیتها پیش برود.
باید امیدوار باشیم تاریخ دوباره تکرار نشود این بازیگر در پاسخ به اینکه آیا مردم امروز نیز مانند دوران جیکاک در معرض فریب قرار دارند، گفت: وقتی پاندورا صندوق را باز میکند و همه بدبختیها بیرون میریزند، در انتهای آن امید باقی میماند. به نظرم باید امیدوار باشیم که همه چیز در نهایت به سمت درست پیش برود. هر آدمی را باید در موقعیت تاریخی خودش بررسی و قضاوت کرد. باید امیدوار باشیم شرایطی پیش نیاید که دوباره محتاج نظر یک کارمند یا عکاس و خبرنگار انگلیسی باشیم که طبیعی است وقایع را مطابق با مصلحت کشور خودش روایت کند.
ابراهیمی تأکید کرد: به همین دلیل معتقدم مردم ما باید بسیار هوشیار باشند تا بتوانند نیت رابرت جیکاکها را درک و دریافت کنند. شناخت تاریخ به ما کمک میکند نسبت به اتفاقاتی که در گذشته رخ داده آگاهی بیشتری داشته باشیم و اجازه ندهیم همان الگوها دوباره تکرار شوند. وی درباره نگاه شخصی خود به این کاراکتر اظهار کرد: وقتی نقشی را بازی میکنم، در زمان بازی او را قضاوت نمیکنم. تلاش میکنم شخصیت را بر اساس ویژگیها و منطق خودش بازی کنم. جیکاک آدمی بسیار زیرک و اهل منفعت است و منافع خودش را در رأس امور قرار داده بود.
او هم گذشته را به خوبی دیده بود و هم میتوانست آینده را پیشبینی کند. آدمهایی مانند او با یک پیشزمینه ذهنی وارد ایران میشدند و بر اساس شناختی که از محیط داشتند و چیزهایی که میدیدند و میفهمیدند، هوشمندانه رفتار میکردند. همین ویژگیهاست که جیکاک را به شخصیتی جذاب برای بازی کردن تبدیل میکند.
«دیوار دفاعی» میتواند زنگ خطرهایی را به صدا درآورد این بازیگر درباره ارزش تماشای سریال گفت: به نظرم «دیوار دفاعی» ارزش دیدن دارد، چون ممکن است زنگ خطرهایی را در گوش این ملت به صدا درآورد و باعث شود حواسمان جمع باشد که اتفاقاتی که در گذشته رخ داده، دوباره تکرار نشود. وی در پایان افزود: هر قصهای که ریشه در واقعیتهای تاریخی این مملکت داشته باشد، میتواند برای ما یادآور گذشته باشد.
ما ملت شریفی هستیم و امیدوارم کسانی که منافع فردی خود را بر منافع عمومی ترجیح میدهند و به این مملکت به شکلهای مختلف اقتصادی آسیب میزنند، متوجه باشند که نباید به این مردم شریف آسیب وارد شود. بازخوانی تاریخ میتواند فرصتی باشد تا نسبت به این مسائل حساستر باشیم و بدانیم تصمیمها و رفتارهای امروز، بر آینده این سرزمین اثر خواهد گذاشت. انتهای پیام/
منبع: خبرگزاری میزان
