برای هواداران هم ماجرا آشناست؛ هنوز چند روزی از شروع بازیهای ملی نگذشته که اخبار مصدومیت ستارهها را دنبال میکنند و منتظر میمانند ببینند کدام بازیکن، بازی بعدی تیم محبوبشان را از دست خواهد داد. در دنیای فوتبال، این کابوس نامش «ویروس فیفا» است؛ اصطلاحی که قرار نیست از یک بیماری واقعی حرف بزند، بلکه به مجموعه دردسرهایی اشاره دارد که وقفه بازیهای ملی برای باشگاهها به همراه میآورد. کابوسی که از اسپانیا شروع شداصطلاح «ویروس فیفا» در فوتبال اسپانیا شهرت ویژهای دارد.
این عبارت دستکم از سال ۲۰۰۱ در روزنامههای اسپانیایی دیده میشد، اما ریشه نگرانی باشگاهها به سالها قبل بازمیگردد. از دهه ۱۹۷۰، تیمهای اسپانیایی نسبت به این که بازیکنانشان پس از حضور در اردوهای ملی، بدون فرصت کافی برای استراحت و بازگشت به شرایط عادی تمرین، دوباره در اختیار باشگاهها قرار میگرفتند، اعتراض داشتند. با گسترش فوتبال بینالمللی، این مشکل ابعاد تازهای پیدا کرد.
امروز یک بازیکن ممکن است در طول یک هفته از تمرینات باشگاهی به اردوی تیم ملی برود، زیر نظر مربیانی متفاوت تمرین کند، در مسابقات ملی به میدان برود و سپس با پروازی طولانی به کشور محل فعالیت باشگاهش بازگردد. همه این اتفاقات در شرایطی رخ میدهد که مسابقه بعدی تیم باشگاهیاش نیز در راه است. برای بازیکنان شاغل در اروپا که عضو تیمهای ملی آمریکای جنوبی هستند، این شرایط دشوارتر هم میشود. سفر از اروپا به آمریکای جنوبی، اختلاف ساعت و پرواز طولانی در مسیر رفتوبرگشت، انرژی زیادی از بازیکن میگیرد.
حالا تصور کنید چنین بازیکنی پس از دو مسابقه ملی، باید به تمرینات باشگاهش برگردد و در فاصلهای کوتاه، در یک مسابقه حساس لیگ یا لیگ قهرمانان اروپا بازی کند. در چنین شرایطی، حتی اگر بازیکن بدون مصدومیت هم بازگردد، باز هم ممکن است از نظر جسمانی در وضعیت مطلوب نباشد. معضل مصدومیت بد موقعبااینحال، آنچه بیش از همه به «ویروس فیفا» شهرت داده، نه خستگی ناشی از سفرها، بلکه مصدومیتهایی است که گاهی سرنوشت یک فصل را تغییر میدهند. گاوی، ستاره جوان بارسلونا یکی از نمونههای تلخ این ماجراست.
او در نوامبر ۲۰۲۳، هنگام بازی برای تیم ملی اسپانیا، دچار پارگی کامل رباط صلیبی قدامی و آسیبدیدگی مینیسک شد. این مصدومیت عملا به فصل او پایان داد و بارسلونا یکی از مهمترین بازیکنانش را برای ماهها از دست داد. برای باشگاهها، چنین اتفاقی فقط به معنای غیبت یک بازیکن نیست. برنامههای فنی به هم میریزد، ترکیب تیم نیاز به تغییر پیدا میکند و مربی باید برای هفتهها یا حتی ماهها بدون یکی از مهرههای اصلی خود کار کند. باشگاه همچنان حقوق بازیکن مصدوم را میپردازد، اما دیگر نمیتواند از تواناییهای او در مسابقات استفاده کند.
همین مساله، اختلاف دیرینه میان باشگاهها و تیمهای ملی را زنده نگه داشته است. تیمهای ملی برای رسیدن به اهدافشان به بهترین بازیکنان نیاز دارند و بازیکنان نیز رؤیای پوشیدن پیراهن کشورشان را دنبال میکنند. در سوی دیگر، باشگاهها نگران سرمایهگذاری خود و تاثیر غیبت ستارههایشان بر نتایج رقابتهای داخلی و اروپایی هستند. با وجود این نگرانیها، یک نکته مهم وجود دارد: پژوهشها بهطور قطعی نشان نداده فوتبال ملی ذاتا از فوتبال باشگاهی خطرناکتر است. در یک مطالعه پنجفصلی، تفاوت آماری معناداری میان میزان مصدومیتها در مسابقات باشگاهی و دیدارهای ملی مشاهده نشد.
بررسیهای انجامشده در فوتبال زنان در سطح نخبگان نیز تصویری مشابه ارائه کردهاند. بنابراین، مصدومیت یک بازیکن در اردوی تیم ملی لزوما به این معنا نیست که حضور در این اردو علت آسیبدیدگی او بوده است. پارگی رباط صلیبی میتواند در یک مسابقه باشگاهی نیز اتفاق بیفتد. آنچه اصطلاح «ویروس فیفا» را شکل میدهد، بیشتر پیامد این اتفاق برای باشگاه است تا علت پزشکی مصدومیت. البته فشردگی تقویم مسابقات، سفرهای بینقارهای و فرصت محدود برای ریکاوری همچنان از نگرانیهای اصلی باشگاهها محسوب میشوند.
غرامت فیفا برای باشگاههای زیاندیدهفیفا نیز برای مدیریت بخشی از این مشکلات، در سال ۲۰۱۲ برنامه حمایت از باشگاهها را راهاندازی کرد؛ برنامهای که بر اساس شرایط و مقررات مشخص، در صورت مصدومیت بازیکنان هنگام حضور در تیمهای ملی بزرگسالان، به باشگاههای مشمول غرامت پرداخت میکند. منطق این طرح روشن است: باشگاه ممکن است برای مدتی طولانی بازیکنش را در اختیار نداشته باشد، اما همچنان موظف به پرداخت حقوق او باشد. در چنین شرایطی، حمایت مالی میتواند بخشی از خسارت باشگاه را جبران کند.
طبق گزارش فیفا، در سال ۲۰۲۵، تعداد ۱۱۳ مورد تحت پوشش این برنامه قرار گرفت و در مجموع ۳۴.۱ میلیون دلار غرامت پرداخت شد. البته این حمایت شامل تمام مصدومیتها نمیشود و محدودیتها و شرایط مشخصی دارد. از سوی دیگر، اختلاف میان باشگاهها و تیمهای ملی همیشه به موضوع مصدومیت ختم نمیشود. گاهی تیمهای ملی درباره میزان آسیبدیدگی بازیکنان که از سوی باشگاه اعلام میشود، تردید دارند؛ بهخصوص زمانی که همان بازیکن پس از مدت کوتاهی به تمرینات باشگاهی برمیگردد. چنین اتفاقاتی میتواند اعتماد میان کادرهای پزشکی دو طرف را تحت تاثیر قرار دهد.
با تمام این حرفها، وقفه بازیهای ملی همیشه هم برای باشگاهها خبر بدی به همراه ندارد. بازیکنی که در تیم باشگاهی فرصت چندانی برای بازی پیدا نکرده، ممکن است در ترکیب تیم ملی دقایق ارزشمندی به دست بیاورد و با اعتمادبهنفس و آمادگی بیشتر بازگردد. بازیکن مصدوم نیز میتواند از این فرصت برای ادامه روند درمان و ریکاوری استفاده کند. رسانههای اسپانیایی حتی برای چنین موقعیتهایی اصطلاحات طنزآمیزی مانند «ویتامین فیفا» و «آنتیویروس فیفا» ساختهاند؛ کنایهای به روزهایی که وقفه بازیهای ملی بهجای آنکه به باشگاهها آسیب بزند، به کمکشان میآید.
اما در فوتبال امروز که ستارهها باید در لیگهای داخلی، جامهای حذفی، رقابتهای اروپایی و مسابقات ملی حضور پیدا کنند، مرز میان آمادگی و فرسودگی گاهی بسیار باریک است. برای همین با شروع هر وقفه بازیهای ملی، باشگاهها چشمانتظار بازگشت سالم ستارههایشان میمانند. گاهی بازیکنان با آمادگی بیشتر برمیگردند، گاهی خستهاند و گاهی نیز یک مصدومیت، تمام برنامههای تیم را تغییر میدهد. در فوتبال، نمیتوان وقوع مصدومیت را پیشبینی کرد؛
اما برای باشگاههایی که چشم به جامها و قهرمانیها دوختهاند، یک چیز روشن است: گاهی بزرگترین نگرانی در روزهای تعطیلی فوتبال باشگاهی، هزاران کیلومتر دورتر از خانه رخ میدهد.
منبع: جام جم آنلاین
