کمیسیون آموزش مجلس در نشست خود با رئیس سازمان آموزش و پرورش استثنایی، مهمترین مسائل و چالشهای این حوزه را بررسی و بر تقویت خدمات آموزشی و توانبخشی، تأمین نیازهای تخصصی و حمایت از دانشآموزان و معلمان مدارس استثنایی تأکید کرد.
به گزارش خبرنگار خانه ملت، نشست اعضای کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس با حضور مسئولان سازمان آموزش و پرورش استثنایی برگزار شد و نمایندگان در این نشست، مجموعهای از مسائل و چالشهای این حوزه از کمبود نیروی انسانی تخصصی، تجهیزات آموزشی و توانبخشی و نامناسب بودن برخی مدارس تا وضعیت معلمان، حملونقل دانشآموزان، هزینههای خدمات توانبخشی و شناسایی دانشآموزان بازمانده از تحصیل را بررسی کردند.
علیرضا منادی سفیدان رئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، با یادآوری سابقه طولانی فعالیت آموزش و پرورش استثنایی در کشور و نقش جبار باغچهبان در پایهگذاری این حوزه، گفت: استمرار این مسیر نیازمند توسعه خدمات آموزشی و توانبخشی متناسب با دانش، فناوری و نیازهای روز دانشآموزان است.
نماینده مردم تبریز، آذرشهر و اسکو در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه دانشآموزان مدارس استثنایی با طیف متنوعی از اختلالات عصبی، جسمی و بیماریهای زمینهای مواجه هستند، افزود: بخشی از این دانشآموزان علاوه بر خدمات آموزشی، به خدمات تخصصی تشخیصی و درمانی نیاز دارند و باید امکان دسترسی آنان به این خدمات تا حد امکان در محل زندگی فراهم شود تا خانوادهها برای دریافت آن ناچار به مراجعه به استانهای دیگر نباشند.
رئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، فناوری تحریک مغناطیسی مغز یا rTMS را یکی از ظرفیتهای قابل بررسی برای توسعه خدمات تخصصی دانست و یادآور شد: این فناوری غیرتهاجمی در کشور وجود دارد و در برخی موارد برای اختلالاتی از جمله افسردگی و مشکلات تمرکز مورد استفاده قرار گرفته است. میتوان بررسی کرد که دستکم یک دستگاه rTMS در هر استان مستقر شود تا دانشآموزانی که از نظر پزشکی امکان بهرهمندی از این روش را دارند، برای دریافت خدمات تخصصی مجبور به مراجعه به استانهای دیگر نباشند.
وی با تأکید بر اینکه توسعه چنین خدماتی نیازمند تأمین منابع، شناسایی ظرفیتهای علمی و درمانی استانها و برنامهریزی دقیق است، اظهار کرد: در کنار اعتبارات دولتی میتوان از ظرفیت خیرین نیز برای تأمین تجهیزات تخصصی و توسعه مراکز ارائهدهنده خدمات توانبخشی استفاده کرد.
ماموریت معلمان استثنایی تنها آموزش نیست
منادی در ادامه به شرایط کاری معلمان مدارس استثنایی پرداخت و گفت: مأموریت این معلمان در بسیاری از موارد تنها به آموزش محدود نمیشود و آنان همزمان با شرایطی مواجه هستند که نیازمند مراقبت مستمر از دانشآموز است؛ به گونهای که بخشی از مسئولیتهای آنان در عمل به مراقبتهای شبهپرستاری شباهت پیدا میکند.
وی با اشاره به شرایط دانشآموزان مبتلا به دیابت نوع یک و سایر بیماریهای زمینهای افزود: ممکن است وضعیت جسمی این دانشآموزان در زمان حضور در مدرسه به صورت ناگهانی تغییر کند و نمیتوان بدون در نظر گرفتن آموزش، حمایت و سازوکار مشخص، مسئولیت چنین مراقبتهایی را صرفاً بر عهده معلم گذاشت.
رئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس تصریح کرد: سازمان آموزش و پرورش استثنایی باید برای دانشآموزان دارای بیماریهای خاص و زمینهای، برنامه مشخص و سازوکار عملیاتی داشته باشد تا بیماری یا نیاز مراقبتی به عاملی برای محرومیت دانشآموز از حضور در مدرسه تبدیل نشود. از سوی دیگر، معلمانی که علاوه بر وظیفه آموزشی، مسئولیت مراقبت از این دانشآموزان را نیز برعهده دارند، باید آموزش و حمایت لازم را دریافت کنند.
معلمان مدارس استثنایی در طرح تقویت آموزش و پرورش دیده میشوند
منادی همچنین از پیگیری موضوع فوقالعاده ویژه و افزایش حقالتدریس معلمان مدارس استثنایی در طرح تقویت آموزش و پرورش خبر داد و گفت: در تصمیمگیریهای حمایتی باید شرایط خاص فعالیت این نیروها و مسئولیتهای مراقبتی آنان نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی افزایش منابع مالی آموزش و پرورش استثنایی را از دیگر ضرورتهای این حوزه دانست و پیشنهاد اختصاص ۲۰۰ میلیارد تومان اعتبار بیشتر به این بخش را مطرح کرد و افزود: تأمین تجهیزات تخصصی، توسعه خدمات توانبخشی و مناسبسازی محیطهای آموزشی بدون تقویت منابع امکانپذیر نیست و در کنار اعتبارات عمومی، باید ظرفیت خیرین نیز برای تجهیز مدارس و مراکز تخصصی فعال شود.
آموزش تلفیقی باید متناسب با نوع و شدت نیاز دانشآموز باشد
سید محمد مولوی نایبرئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، با تأکید بر ضرورت ساماندهی آموزش دانشآموزان با نیازهای ویژه، گفت: مدارس تلفیقی، فراگیر و استثنایی باید متناسب با نوع و شدت معلولیت دانشآموزان، مأموریت مشخص و برنامه ریزی هدفمند داشته باشند و نمیتوان برای همه دانشآموزان یک الگوی آموزشی واحد در نظر گرفت.
وی در ادامه افزود: ثبتنام دانشآموزان دارای معلولیت یا ناشنوایی شدید در مدارس عادی، بدون توجه به سطح نیازهای تخصصی آنان، باید با دقت بیشتری بررسی شود تا هر دانشآموز در محیط آموزشی متناسب با شرایط خود از خدمات مورد نیاز برخوردار باشد.
مدرسه استثنایی باید از ابتدا متناسب با نیاز دانشآموز طراحی شود
سید ابوالحسن مصطفوی نماینده مردم رزن و درگزین و نایبرئیس دوم کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری، با اشاره به وضعیت فیزیکی برخی مدارس استثنایی، گفت: محیط آموزشی این دانشآموزان باید از ابتدا بر اساس نیازهای جسمی، حرکتی و دسترسی آنان طراحی شود و وجود فضاهای نامناسب و موانع فیزیکی در برخی مدارس قابل قبول نیست.
وی در ادامه افزود: حمایت از معلمان مدارس استثنایی تنها به مسائل حقوقی و معیشتی محدود نمیشود و کیفیت محیطی که این نیروها در آن فعالیت میکنند نیز بر خروجی آموزش اثرگذار است؛ بنابراین اصلاح و مناسبسازی مدارس باید همزمان با رسیدگی به وضعیت معلمان دنبال شود.
کمبود نیروهای توانبخشی، کیفیت خدمات تخصصی را تحت تأثیر قرار داده است
احسان عظیمیراد نماینده مردم مشهد و کلات، با اشاره به بازدیدهای انجامشده از مدارس استثنایی، گفت: برخی مدارس حتی در شهرهای بزرگی مانند مشهد در ساختمانهای قدیمی و نامناسب فعالیت میکنند و امکانات اولیهای مانند آسانسور نیز در همه مراکز برای دانشآموزان دارای معلولیت فراهم نیست.
وی خواستار تعیین تکلیف مدارس نیازمند بازسازی و پیشبینی تجهیزات تخصصی در بودجه شد و کمبود مشاور، کاردرمانگر، نیروهای توانبخشی و سایر تخصصهای مورد نیاز را از مشکلات جدی این حوزه برشمرد.
عظیمیراد همچنین بر ضرورت تأمین وسایل کمکشنوایی و امکانات ورزشی متناسب با شرایط دانشآموزان تأکید کرد و گفت: تجهیز مدارس استثنایی باید بر اساس نیاز واقعی هر مرکز و شرایط دانشآموزان آن انجام شود.
هزینه خدمات توانبخشی برای خانوادهها سنگین است
حسین حقوردی نماینده مردم شهریار، قدس و ملارد، با اشاره به هزینههای خدمات آموزشی و توانبخشی دانشآموزان استثنایی، گفت: این هزینهها برای بسیاری از خانوادهها سنگین است و سیاست حمایتی در این حوزه باید به صورت همزمان دانشآموز، خانواده و معلم را دربرگیرد.
وی با اشاره به طرح تقویت آموزش و پرورش استثنایی در کمیسیون آموزش افزود: در صورت وجود خلأهای قانونی، موارد مورد نیاز باید پیش از تصویب نهایی به طرح افزوده شود. استفاده هدفمند از آموزش غیرحضوری و ارائه تمرینهای آموزشی به خانوادهها نیز برای گروهی از دانشآموزانی که امکان بهرهگیری از این شیوه را دارند، قابل بررسی استتربیت نیروی متخصص باید از دانشگاه فرهنگیان آغاز شود
وحید کنعانی نماینده مردم خلخال و کوثر، کمبود نیروی انسانی متخصص را یکی از مسائل ساختاری آموزش و پرورش استثنایی دانست و بر تأمین نیروهایی مانند گفتاردرمانگر و متخصصان توانبخشی تأکید کرد و گفت: اجرای آموزش تلفیقی در مدارس عادی نیز بدون آمادهسازی نیروی انسانی و تأمین تخصصهای لازم نمیتواند به نتیجه مطلوب برسد؛ از این رو باید ظرفیت مشخصی برای تربیت نیروهای مورد نیاز آموزش و پرورش استثنایی در دانشگاه فرهنگیان پیشبینی شود تا تأمین نیروی تخصصی از حالت مقطعی خارج و به یک مسیر پایدار تبدیل شود.
شناسایی زودهنگام نیازهای ویژه، مسیر آموزش را اصلاح میکند
عبدالوحید فیاضی عضو کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری، بر اهمیت سنجش و شناسایی زودهنگام نیازهای ویژه دانشآموزان تأکید کرد و گفت: آموزش و پرورش استثنایی میتواند در شناسایی تفاوتهای فردی و نیازهای آموزشی، بهویژه در مراحل ابتدایی رشد کودک، نقش مهمی داشته باشد.
وی تجربه آموزش تلفیقی را نیز قابل توجه دانست و افزود: در مواردی که شرایط دانشآموز اجازه میدهد، امکان تحصیل در کنار سایر دانشآموزان باید فراهم باشد. همچنین استعدادهای این دانشآموزان دارای نیازهای ویژه نباید در فرآیند شناسایی و حمایت آموزشی نادیده گرفته شود.
نبود سرویس مدرسه میتواند دانشآموز را از چرخه آموزش خارج کند
محمدرضا احمدیسنگر نماینده مردم رشت و خمام، حملونقل را یکی از موانع دسترسی دانشآموزان استثنایی به مدرسه عنوان کرد و گفت: محدودیت منابع برخی شهرداریها موجب شده تأمین سرویس مدارس استثنایی در شماری از مناطق با دشواری مواجه شود.
وی در ادامه افزود: برای خانوادههایی که فاصله محل سکونت آنان تا مدرسه زیاد است، نبود وسیله رفتوآمد میتواند عملاً به حذف دانشآموز از فرآیند آموزش منجر شود. توسعه فضاهای ورزشی و مهارتآموزی نیز باید مورد توجه قرار گیرد و زمینه ورود دانشآموزان دارای توانمندیهای هنری و حرفهای به بازار کار فراهم شود.
مهارتآموزی باید به استقلال و اشتغال دانشآموزان منجر شود
اکبر پولادی نماینده مردم لنجان در مجلس، با تمرکز بر توانمندسازی دانشآموزان، ورزش و مهارت آموزی را بخشی جدایی ناپذیر از مأموریت مدارس استثنایی دانست و گفت: کمبود سالن و تجهیزات متناسب، فرصت رشد جسمی و اجتماعی این دانشآموزان را محدود میکند.
وی در ادامه افزود: برنامههای آموزشی باید به گونهای طراحی شود که استعدادهای هنری، فنی و حرفهای دانشآموزان از دوران مدرسه شناسایی و تقویت شود. مهارتآموزی صرفاً یک فعالیت جانبی نیست و میتواند زمینه استقلال بیشتر دانشآموز در سالهای بعد و کاهش وابستگی او به خانواده را فراهم کند.
نحوه هزینهکرد اعتبارات و توزیع تجهیزات باید شفاف باشد
علی خزایی عضو کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری، بر اجرای دقیق احکام برنامه هفتم و نظارت بر منابع اختصاصیافته به آموزش و پرورش استثنایی تأکید کرد و خواستار ارائه گزارش روشن درباره محل هزینهکرد اعتبارات و نحوه توزیع تجهیزات شد.
وی در ادامه گفت: منابع باید متناسب با نیاز واقعی مناطق اختصاص پیدا کند و برخورداری مدارس تهران و مراکز برخوردار از امکانات بیشتر نباید موجب ایجاد فاصله با مدارس شهرستانها و مناطق کمبرخوردار شود. کمیسیون نیز باید بتواند عملکرد دستگاههای مسئول را بر اساس اطلاعات دقیق و قابل سنجش ارزیابی کند.
لزوم شناسایی دانشآموزان استثنایی بازمانده از تحصیل
رمضان رحیمیدشتلویی نماینده مردم فلاورجان، با اشاره به موضوع دسترسی برابر به آموزش، گفت: باید مشخص شود چه تعداد دانشآموز استثنایی به دلیل مشکلات دسترسی، شرایط خانوادگی، حملونقل یا نبود خدمات مناسب از تحصیل بازماندهاند.
وی بر شناسایی این دانشآموزان و تدوین برنامه برای بازگرداندن آنان به مدرسه تأکید کرد و افزود: سیاستگذاری در این حوزه بدون آمار دقیق از جمعیت خارج از چرخه آموزش نمیتواند تصویر کاملی از وضعیت موجود ارائه دهد.
آموزش و پرورش استثنایی یک نظام تخصصی تعلیم، تربیت و توانبخشی است
سالار قاسمی معاون وزیر آموزش و پرورش و رئیس سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور، با تشریح مأموریتهای این سازمان گفت: آموزش و پرورش استثنایی صرفاً به آموزش دانشآموزان دارای نیازهای ویژه محدود نیست، بلکه یک نظام تخصصی تعلیم، تربیت و توانبخشی است که آموزش، تولید محتوای درسی، مهارتآموزی، توانبخشی و تربیت نیروی انسانی تخصصی را دنبال میکند. هدف این نظام تنها آموزش خواندن و نوشتن نیست و باید زمینه استقلال فردی، اجتماعی و اقتصادی دانشآموزان نیز فراهم شود؛ بنابراین مهارتآموزی متناسب با توانایی دانشآموز باید از دوره پیشدبستانی و ابتدایی مورد توجه قرار گیرد.
نتایج سنجش باید به معلم منتقل شود
قاسمی سنجش را از ظرفیتهای مهم سازمان برای شناسایی تواناییها، استعدادها و نیازهای آموزشی دانشآموزان دانست و گفت: اطلاعات ارزشمندی در فرآیند سنجش به دست میآید، اما این دادهها هنوز به شکل مطلوب در اختیار معلمان قرار نمیگیرد. انتقال نتایج سنجش به مدرسه و معلم میتواند امکان طراحی مسیر آموزشی متناسب با تواناییهای هر دانشآموز و انجام مداخلات لازم از سالهای نخست تحصیل را فراهم کند.
مدارس عادی نیز باید از خدمات پشتیبان برخوردار شوند
رئیس سازمان آموزش و پرورش استثنایی با اشاره به جمعیت تحت پوشش این سازمان گفت: حدود ۶۰ هزار دانشآموز کمتوان ذهنی و ۱۱ هزار دانشآموز دارای آسیب شنوایی تحت پوشش هستند و دانشآموزان دارای آسیب بینایی، معلولیت جسمی و حرکتی، اوتیسم و اختلالات یادگیری نیز از خدمات سازمان استفاده میکنند. بخشی از دانشآموزان دارای نیازهای ویژه در مدارس عادی و در قالب آموزش فراگیر و تلفیقی تحصیل میکنند و این مدارس نیز باید از نظر نیروی تخصصی، مناسبسازی و خدمات پشتیبان مورد حمایت قرار گیرند.
قاسمی با اشاره به وضعیت دانشآموزان دارای اوتیسم، توسعه مدارس تخصصی این گروه را ضروری دانست و گفت: با وجود اقدامات انجامشده طی دو سال گذشته، همچنان کمبود فضاهای استاندارد و تخصصی وجود دارد. در حال حاضر حدود هزار و ۹۰۰ مدرسه استثنایی، نزدیک به ۱۴ هزار کلاس درس و ۸۶۳ مرکز جامع سنجش، آموزش و توانبخشی در کشور فعال است.
اعتبارات پاسخگوی مأموریتهای سازمان نیست
وی اعتبارات فعلی آموزش و پرورش استثنایی را حدود ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیارد تومان اعلام کرد و گفت: این منابع باید نیازهای نزدیک به ۲ هزار مدرسه و صدها مرکز جامع را پوشش دهد و با گستره مأموریتهای سازمان تناسب ندارد.
قاسمی درباره وضعیت معلمان مدارس استثنایی نیز گفت: حدود ۲۵ هزار معلم در این حوزه فعالیت میکنند و مسئولیت آنان در بسیاری از موارد فراتر از تدریس است. با حمایت نمایندگان کمیسیون آموزش مقرر شده موضوع اختصاص فوقالعاده متناسب با شرایط کاری این نیروها با همکاری کمیسیون آموزش، وزارت آموزش و پرورش و سازمان اداری و استخدامی پیگیری شود.
اختصاص یک همت برای حملونقل دانشآموزان استثنایی
معاون وزیر آموزش و پرورش درباره سرویس ایابوذهاب دانشآموزان استثنایی گفت: برای سال تحصیلی جاری حدود یک همت، معادل هزار میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفته شده و در مرحله نخست حدود ۱۵۰ میلیارد تومان به مدارس اختصاص مییابد. سامانهای برای ثبت اطلاعات دانشآموزان طراحی شده تا اعتبارات حملونقل بر اساس اطلاعات ثبتشده در اختیار مدارس قرار گیرد. همچنین استفاده از منابع متمرکز معاونت عمرانی وزارت کشور و ظرفیت سازمان همیاری شهرداریها برای حمایت از شهرداریهای کمبرخوردار و تأمین بخشی از هزینه حملونقل در حال پیگیری است. /
منبع: خانه ملت
