باشگاه خبرنگاران جوان؛ زهرا نجفی – روزنامه گاردین انگلیس در گزارشی درباره توافق نفتی دولت دونالد ترامپ با ونزوئلا نوشت که جزئیات این توافق با برخی ادعاهای دولت آمریکا درباره ابعاد و پیامدهای آن همخوانی ندارد و در واقع این قرارداد برخلاف ادعاهای دولت ترامپ درباره «دسترسی به منابع عظیم نفتی ونزوئلا» با ابهامهای حقوقی و اجرایی قابلتوجهی روبهرو است. ترامپ از دههها پیش بارها درباره تصاحب نفت دیگر کشورها صحبت کرده است.
او نخستین بار در سال ۱۹۸۷ درباره تصاحب نفت ایران صحبت کرد و در گفتوگو با باربارا والترز از شبکهایبیسی، پرسید: «چرا نمیتوانیم وارد شویم و بخشی از نفت آنها را که در امتداد ساحل قرار دارد، تصاحب کنیم؟» او طی سالهای بعد نیز بارها این ایده را مطرح کرد که آمریکا پس از درگیریهای نظامی، نفت کشورهای دیگر را تصاحب کند؛ از لیبی گرفته تا عراق. پس از حمله نظامی به ونزوئلا، نوبت به توافق نفتی رسید ترامپ سرانجام اوایل سال جاری میلادی فرصتی برای اجرای این طرح پیدا کرد؛ آن هم با استفاده از حمله نظامی.
نیروهای آمریکایی در ژانویه به ونزوئلا یورش بردند و نیکلاس مادورو، رئیس جمهور قانونی این کشور را بازداشت کردند. او بهسرعت به یک مرکز نگهداری فدرال در آمریکا منتقل شد و دلسی رودریگز، معاون او که با آمریکا همکاری میکند، جایگزین شد. ترامپ چند روز پس از این عملیات به مجله آتلانتیک گفت: «اگر [رودریگز] کار درست را انجام ندهد، بهای بسیار سنگینی خواهد پرداخت؛ احتمالاً سنگینتر از بهایی که مادورو پرداخت». سپس ترامپ در ماه اوت اعلام کرد پنتاگون یکسوم سهام دومین شرکت خصوصی بزرگ نفتی ونزوئلا یعنی Nabep «نورث امریکن بلو انرژی پارتنرز» را در اختیار خواهد گرفت.
ترامپ گفت این توافق به او اجازه میدهد بهزودی ذخایر راهبردی نفت آمریکا را دوباره پر کند؛ ذخایری که پس از حمله آمریکا به ایران به پایینترین سطح خود طی سالهای اخیر رسیده است. توافق نفتی ترامپ زیر ذرهبین کارشناسان حقوقی اما به گفته کارشناسان و مقامهایی که با گاردین گفتوگو کردهاند، تقریباً همه اظهارات ترامپ و اعضای کابینهاش درباره این توافق نادرست یا گمراهکننده است. قانون ونزوئلا درباره توسعه صنعت نفت اجازه قراردادهای ۱۰۰ ساله یا هر قراردادی بیش از ۲۵ سال را نمیدهد.
افزون بر این، کارشناسان میگویند پنتاگون طبق قوانین آمریکا مجاز به مالکیت سهام شرکتها نیست. همچنین، به گفته آنها، ساختار این توافق سرمایه جدیدی وارد صنعت نفت ونزوئلا نخواهد کرد. از سوی دیگر، برخلاف ادعای ترامپ نفت ونزوئلا در آینده نزدیک به پر کردن ذخایر راهبردی نفت آمریکا کمک نخواهد کرد. ابهام درباره مالکیت و کنترل ذخایر نفت ونزوئلا کاخ سفید و وزارت دفاع آمریکا اعلام کردهاند که این کشور ۳۵ درصد مالکیت شرکت را در اختیار خواهد گرفت، اما پنتاگون در گزارشی به کنگره گفته است آمریکا در واقع «وارانت» دریافت کرده است؛
یعنی حق خرید سهام در آینده، نه مالکیت مستقیم سهام. همچنین وزارت خارجه آمریکا حق خرید ۲۰ درصد از کل نفت تولیدی این شرکت خصوصی ونزوئلایی را با قیمت تمامشده خواهد داشت و در همین حال، مشخص نیست سازوکار خرید و انتقال این نفت چگونه خواهد بود. پنتاگون این توافق را راهی برای کنترل ۶۵ میلیارد بشکه ذخایر نفت ونزوئلا، بدون هزینه برای مالیاتدهندگان آمریکایی، توصیف کرده است. با این حال، این ذخایر متعلق به خود آمریکا نیستند و ادعای «کنترل» آنها عمدتاً از طریق ساختار مالکیت و فعالیت یک شرکت خصوصی ونزوئلایی مطرح میشود. آیا پنتاگون اختیار مالکیت سهام را دارد؟
یکی از مهمترین ابهامها به اختیار قانونی پنتاگون برای مالکیت سهام شرکتهای نفتی خارجی مربوط میشود. دفتر سرمایه راهبردی پنتاگون که ابتدا بهعنوان نهاد مالک این سهم معرفی شده بود، طبق قانون اختیار سرمایهگذاری مستقیم در سهام شرکتهای خصوصی را ندارد. به همین دلیل، قرار است مالکیت Nabep از طریق دفتر دیگری در پنتاگون، موسوم به دفتر تحلیل و پشتیبانی پایگاه صنعتی، انجام شود؛ نهادی که مأموریت رسمی آن تقویت صنایع دفاعی آمریکا است و ارتباط مستقیمی با صنعت نفت ندارد. برخی کارشناسان حقوقی درباره قانونی بودن این ساختار ابراز تردید کردهاند.
اختلاف بر سر مدت قرارداد مدت توافق نیز محل اختلاف است. در حالی که ترامپ از یک توافق ۱۰۰ ساله سخن گفته، قوانین ونزوئلا قراردادهای نفتی بیش از ۲۵ سال را مجاز نمیدانند و دولت ونزوئلا نیز مدت این توافق را ۲۵ سال اعلام کرده است. گاردین همچنین گزارش داده است که ابهام درباره ساختار مالکیت، اختیارات قانونی پنتاگون و شرایط قرارداد باعث نگرانی سرمایهگذاران و شرکتهای بزرگ نفتی شده است. دولت آمریکا این توافق را قراردادی خصوصی با Nabep میداند و تأکید کرده که طرف قرارداد دولت موقت ونزوئلا نیست و مذاکرات آن روند سیاسی نداشته است؛
موضوعی که با اظهارات اولیه ترامپ مبنی بر توافق مستقیم آمریکا با «دولت ونزوئلا» تفاوت دارد. توافقی بدون سرمایهگذاری جدید؟ دولت ترامپ توافق را طوری معرفی میکند که گویی آمریکا با ورود به Nabep، سرمایه لازم برای احیای صنعت نفت ونزوئلا را فراهم میکند. اما طبق تحلیل کارشناسانی که گاردین با آنها صحبت کرده، ساختار توافق چنین چیزی را تضمین نمیکند. یعنی آمریکا صرفاً در ساختار مالکیت Nabep قرار میگیرد و حق خرید بخشی از نفت شرکت را به دست میآورد؛ اما این به خودی خود به معنای تزریق پول تازه برای توسعه چاهها، زیرساختها و افزایش تولید نفت ونزوئلا نیست.
این نکته مهم است، چون صنعت نفت ونزوئلا برای افزایش تولید به سرمایهگذاری بسیار زیادی نیاز دارد؛ بنابراین داشتن سهم یا حق خرید نفت، با «تأمین سرمایه برای احیای صنعت نفت» دو چیز متفاوت است. چرا نفت ونزوئلا بهزودی وارد ذخایر آمریکا نمیشود؟ ترامپ همچنین گفته بود توافق نفتی با ونزوئلا میتواند به پر کردن ذخایر راهبردی نفت آمریکا کمک کند. اما گاردین به فاصله میان ذخایر نفتی ونزوئلا و نفت قابلاستخراج اشاره میکند. در واقع آن ۶۵ میلیارد بشکه که پنتاگون دربارهاش صحبت میکند، ذخایر زیر زمین است؛ نه ۶۵ میلیارد بشکه نفت آماده فروش یا انتقال به آمریکا.
برای تبدیل این ذخایر به نفت قابل صادرات، باید چاهها و تأسیسات توسعه پیدا کند، تولید افزایش یابد و نفت استخراجشده نیز به آمریکا منتقل شود. از طرف دیگر، طبق همین توافق، وزارت خارجه آمریکا فقط حق خرید ۲۰ درصد از نفتی را دارد که Nabep تولید میکند؛ بنابراین حتی اگر تولید شرکت افزایش پیدا کند، این به معنای انتقال بخش بزرگی از ذخایر نفتی ونزوئلا به ذخایر راهبردی آمریکا نیست. منبع: گاردین
منبع: باشگاه خبرنگاران جوان
