رویداد۲۴| کاهش شدید تردد کشتیها در تنگه هرمز و محدودیتهای ناشی از تنشهای منطقهای، مسیر تجارت خارجی ایران را دشوارتر کرده است؛ با این حال، گزارش روزنامه همشهری نشان میدهد که ذخایر راهبردی کشور همچنان برقرار است و با فعال شدن مسیرهای جایگزین، فعلاً نشانهای از کمبود کالاهای اساسی در بازار دیده نمیشود. آخرین اظهارات مسئولان دولتی نشان میدهد ذخایر راهبردی کشور دستنخورده باقی مانده، کالا همچنان از مسیرهای مختلف وارد میشود و بخشی از ظرفیت تأمین نیز به بنادر شمالی و مرزهای زمینی منتقل شده است.
با این حال، آنچه بیش از کمبود کالا به چشم میآید، افزایش هزینه تأمین و رشد قیمت برخی کالاها تحتتأثیر نوسانات ارز و هزینه حملونقل است. مسیرهای جایگزین برای دور زدن هرمز تنگه هرمز یکی از مهمترین گلوگاههای تجارت خارجی ایران محسوب میشود و کاهش تردد کشتیها در این آبراه میتواند زمان و هزینه حمل کالا را افزایش دهد. با این حال، همشهری گزارش داده که برای تأمین کالاهای اساسی مسیرهای جایگزین وجود دارد.
ارسلان قاسمی، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق تعاون، با اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران گفته است کشور با پاکستان، افغانستان، کشورهای مستقل مشترکالمنافع، ترکیه و عراق مرز مشترک دارد و میتوان از این ظرفیت برای کاهش اثرات محدودیتهای دریایی استفاده کرد. افزایش سهم بنادر شمالی نیز یکی دیگر از نشانههای تغییر مسیر تأمین کالا عنوان شده است. بخشی از کالاها میتواند از مسیر دریای خزر و شبکه ریلی وارد کشور شود. البته این تغییر مسیر بدون هزینه نیست.
همشهری تأکید کرده است که مسیرهای جایگزین معمولا ظرفیت محدودتر یا هزینه بیشتری دارند و انتقال بار از یک مسیر به مسیر دیگر میتواند هزینه لجستیک را افزایش دهد. گرانی هست، کمبود نیست یکی از نکات مهم گزارش همشهری، تفکیک میان «کمبود» و «گرانی» کالاهای اساسی است. بر اساس این گزارش، بازار کالاهای اساسی بدون افزایش قیمت نمانده و بخشی از این افزایش قیمت را باید در نوسان نرخ ارز و افزایش هزینههای تأمین جستوجو کرد.
همشهری در توضیح این وضعیت نوشته است: «وقتی مسیر حمل دشوارتر میشود، هزینه بیمه و حمل بالا میرود و واردکننده برای انتقال کالا باید مسیرهای طولانیتر یا جایگزین را انتخاب کند، قیمت تمامشده نیز افزایش پیدا میکند.» بنابراین، اگرچه اختلال در مسیرهای تجاری هنوز به نایاب شدن کالاهای اساسی منجر نشده، اما افزایش هزینه واردات میتواند خود را در قیمت نهایی کالاها نشان دهد. ذخایر راهبردی افزایش یافته است؟ مجموع اظهارات مسئولان وزارت جهاد کشاورزی در هفتههای اخیر، به روایت همشهری، تصویر نسبتا مشابهی از وضعیت ذخایر ارائه میدهد.
علی تیموری، معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت جهاد کشاورزی، پیشتر گفته بود که در جریان جنگ ۱۲روزه و ۴۰روزه برای تأمین نیاز کشور به استفاده از ذخایر راهبردی نیازی احساس نشده است. به گفته او، از حدود ۱۴ میلیون تن واردات مورد نیاز کشور، نزدیک به ۱۰ میلیون تن از مسیرهای دریایی، ریلی و کشورهای حاشیه دریای خزر تأمین میشود و در کالاهایی مانند گندم، برنج و روغن مشکلی گزارش نشده است. غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی نیز اعلام کرده است که از آغاز جنگ در ۹ اسفند تاکنون هیچ برداشتی از ذخایر انجام نشده و میزان ذخایر افزایش یافته است.
همشهری از این اظهارات یک نتیجه مهم گرفته است: «این ارقام یک نکته مهم را روشن میکند: تأمین کالاهای اساسی فقط بر دوش ذخایر راهبردی نیست و همزمان با مصرف کالا از انبارها، محمولههای جدید نیز وارد کشور میشود.» تحریم هوایی چقدر به کالاهای اساسی ضربه میزند؟ در بخش دیگری از گزارش، تأثیر محدودیتهای هوایی بر تأمین کالاهای اساسی بررسی شده است. بر اساس گزارش همشهری، بخش اصلی واردات کالاهای اساسی ایران از طریق هوا انجام نمیشود و کالاهایی مانند گندم، برنج، روغن و نهادههای دامی عمدتاً از مسیرهای دریایی، ریلی و زمینی تأمین میشوند.
به همین دلیل، محدودیت پروازهای خارجی بهتنهایی نمیتواند جریان اصلی تأمین این کالاها را متوقف کند. در کنار مسئله حملونقل، تأمین ارز نیز یکی از حلقههای مهم زنجیره واردات کالاهای اساسی است. بانک مرکزی در ۳ شهریور دستورالعمل اعطای تسهیلات ارزی برای واردات کالاهای اساسی تا پایان سال را ابلاغ کرده است. حسین تاجیک، مدیرکل تجارت خارجی بانک مرکزی نیز پیشتر گفته بود برای تأمین ارز کالاهای اساسی و دارو تا پایان سال نگرانی وجود ندارد و پیشبینیهای لازم برای ادامه تأمین انجام شده است.
بر این اساس، گزارش همشهری نشان میدهد که در شرایط فعلی، فشار اصلی محاصره و اختلال در مسیرهای تجاری بیش از آنکه خود را در کمبود کالاهای اساسی نشان دهد، در افزایش هزینه حمل، تأمین ارز و در نهایت قیمت تمامشده کالاها نمایان شده است.
منبع: رویداد 24
