، همزمان با ادامه تلاشهای دیپلماتیک در حاشیه هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد، تهران یک نقشه راه هفتروزه را برای پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز به واشنگتن ارائه کرده است؛ طرحی که در عین گشودن مسیر برای ازسرگیری مذاکرات هستهای، یک نکته کلیدی را نیز روشن کرده است: ایران حاضر نیست بازگشایی هرمز را با امتیازدهی فوری در پرونده هستهای همراه کند. بحث در مورد اضافه شدن متغیر هسته ای مدتی قبل از سوی آمریکا و از طریق میانجی ها به ایران منتقل شد.
اما گفته می شود جمهوری اسلامی تأکید کرده در این مرحله هیچ گفتگویی با موضوع هسته ای را آغاز نخواهد کرد و مسئله کنونی متمرکز بر تنگه هرمز است. اما الجزیره در اقدامی که از آن می توان به شیطنت رسانه ای تعبیر کرد، نوشت در طرح هفت روزه عراقچی که از مسیر قطر به آمریکا منتقل شد، اقدامات اولیه طی چهار تا پنج روز انجام میشود، در روز ششم تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد و در روز هفتم مذاکرات برای توافق نهایی درباره موضوعات مورد توافق دو طرف آغاز میشود که این موضوعات می تواند شامل ازسرگیری مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران نیز باشد.
در مقابل، یک مقام ارشد ایرانی در گفتوگو با رویترز تأکید کرد حتی در صورت پذیرش طرح تهران از سوی آمریکا، ایران حاضر به دادن امتیاز هستهای نیست. بر اساس این گزارش، تهران در این مرحله درباره موضوعاتی مانند سطح غنیسازی یا انتقال ذخایر اورانیوم با غنای بالا امتیازی در ازای بازگشایی هرمز نخواهد داد. این اظهارنظر با چارچوب کلی طرح تهران همخوان است که در آن، اجرای تعهدات آمریکا مقدم بر بازگشایی کامل تنگه و سپس آغاز مذاکرات درباره مسائل باقیمانده قرار گرفته است.
شروط اعلامشده برای طرح هفتروزه نیز نشان میدهد که تهران موضوع هرمز را صرفاً یک مسئله کشتیرانی نمیداند. بر اساس گزارشهای منتشرشده از طرح، آمریکا باید محاصره دریایی بنادر ایران را بردارد، تحریمهای فروش نفت را لغو کند، حدود ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران را آزاد کند و آتشبس در جبهههای منطقه، از جمله لبنان و یمن، برقرار باشد. در مقابل، ایران بازگشایی تنگه هرمز را در جدول زمانی هفتروزه قرار داده است. به این ترتیب، اختلاف اصلی تهران و واشنگتن فقط بر سر «مذاکره یا عدم مذاکره» نیست؛ بلکه به ترتیب اجرای تعهدات مربوط میشود.
ایران میخواهد ابتدا اقداماتی از سوی آمریکا در حوزه محاصره، تحریم و توقف درگیری انجام شود و پس از آن مسیر هرمز باز شود و مذاکرات درباره مسائل مورد اختلاف ادامه پیدا کند. در مقابل، موضع آمریکا نشان میدهد واشنگتن خواهان آن است که پرونده هستهای از همان ابتدا در مرکز گفتوگو قرار گیرد و مسائل مختلف به صورت یک بسته بررسی شوند. این تفاوت در رویکرد، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تجربه تفاهم پیشین میان ایران و آمریکا نشان داده است که اختلاف بر سر تقدم اجرای تعهدات میتواند به مانع اصلی توافق تبدیل شود.
تفاهم خرداد ماه که با میانجیگری قطر و پاکستان شکل گرفته بود، چارچوبی برای پایان جنگ و ادامه مذاکرات ایجاد کرد، اما در ادامه و با تشدید اختلافات درباره وضعیت هرمز و تعهدات دو طرف، عملاً از مسیر اولیه خود خارج شد. براین اساس طرح جدید تهران تلاش میکند این مشکل را با تعیین یک جدول زمانی کوتاه و مشخص حل کند. در کنار این تحولات، مواضع کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه، نیز تصویری از چارچوب کلی موضع ایران ارائه میکند. غریبآبادی روز شنبه با تأکید بر فعال بودن ایران در عرصه دیپلماسی گفت تهران «اهل گفتگوست اما اهل تسلیم نیست».
او همچنین افزود ایران جنگطلب نیست اما از خود دفاع میکند. این موضع را میتوان در کنار اظهارات مستقیم درباره طرح هرمز قرار داد؛ به این معنا که اصل مذاکره و دیپلماسی از سوی تهران رد نشده، اما مذاکره به معنای پذیرش خواستههای طرف مقابل تلقی نمیشود. غریبآبادی همچنین در رایزنیهای روز شنبه خود در نیویورک درباره موضوعات مرتبط با پرونده هستهای نیز موضع مشخصی اتخاذ کرد.
او در نشست با نمایندگان اعضای غیردائم شورای امنیت، ضمن تأکید بر ادامه مسیر دیپلماتیک، درباره بازگشت قطعنامههای شورای امنیت هشدار داد و گفت در صورت چنین اقدامی، ایران به عنوان نخستین اقدام تفاهم قاهره میان ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی را پایان خواهد داد. این موضع نشان میدهد در کنار مذاکرات مربوط به هرمز، تهران همزمان در حال مدیریت یک پرونده جداگانه یعنی وضعیت قطعنامههای شورای امنیت و همکاری هستهای با آژانس است. از سوی دیگر، پرونده هستهای در اظهارات مسعود پزشکیان نیز همچنان جایگاه خود را حفظ کرده است.
رئیسجمهور در گفتوگو با شبکه CBS آمریکا اعلام کرد اگر آمریکا پیشنهاد ایران را بپذیرد، تهران به تعهدات خود پایبند خواهد بود. وی همچنین درباره امکان نظارت بینالمللی بر برنامه هستهای نیز سخن گفت. بنابراین میان دو موضوع باید تفکیک قائل شد: آمادگی ایران برای مذاکره درباره مسائل هستهای، با دادن امتیاز هستهای در ازای بازگشایی هرمز یکسان نیست. گزارشهای اخیر نشان میدهد تهران اصل ادامه گفتوگو درباره پرونده هستهای را کنار نگذاشته، اما میخواهد این مذاکرات پس از اجرای اقداماتی از سوی آمریکا و در شرایطی متفاوت از وضعیت فعلی انجام شود.
از سوی دیگر، واشنگتن ظاهراً تلاش دارد موضوع هستهای را از ابتدا در مذاکرات پیرامون تنگه هرمز وارد کند و آن را از سایر مسائل جدا نکند. نقش قطر در این میان اهمیت ویژهای دارد. طرح هفتروزه ایران از طریق دوحه به آمریکا منتقل شده و قطر در روزهای اخیر میزبان تماسهای غیرمستقیم تهران و واشنگتن بوده است. عمان نیز همچنان در موضوع مدیریت و بازگشایی هرمز نقش دارد. پیش از این، ایران و عمان درباره ترتیبات عبور و مرور در تنگه گفتوگو کرده بودند و تهران تأکید کرده بود هرگونه بازگشایی تنگه مستلزم اجرای تعهدات طرف مقابل است.
منبع: خبرگزاری موج
