به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت، حجتالاسلام سیدعلی موسوی، استاد دانشگاه و سطوح عالی حوزه علمیه قم در دومین نشست از سلسلهنشستهای جامعهشناسی حوزه و روحانیت با عنوان بازسازی نهاد روحانیت از نهاد اندیشه تا نهاد اقتصاد سیاسی که امروز در سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی برگزار شد، با اشاره به مبدأ این مباحث گفت: پیام رهبر معظم انقلاب زمینه مناسبی فراهم کرد تا بتوانیم میان دو ساحت تفکیک قائل شویم: پدیدهای که دارای امتداد اجتماعی، خلاقیت لحظهبهلحظه و تأثیرگذاری عینی است، با پدیدهای که صرفاً مدرسه و دیسیپلین رسمی علمی را شکل میدهد.
استاد دانشگاه و سطوح عالی حوزه علمیه قم با تشریح تفاوت اندیشه و علم افزود: نهاد اندیشه معمولاً ذیل نهاد علم فهمیده میشود و همین امر حجاب نگاه به واقعیت شده است. آنچه پیشران جامعه است، اندیشه بوده و دانش صرفاً یکی از فرآوردههای منضبط آن به شمار میرود. پیش از غلبه ساختارهای مدرن، بزرگان، متکلمان و مصلحان زنده اجتماعی بودند و فقه نیز در پیوند با این حیات عینی پدید آمد. تقلیل حوزه به یک نهاد بسته آموزشیِ فاقد امتداد اجتماعی، به انزوای تاریخی آن منجر خواهد شد.
حجتالاسلام موسوی ابزار ارتباطی، ادبیات و هنر را امتداد عینی نهاد اندیشه در جامعه خواند و با آسیبشناسی فضای رسانهای جبهه انقلاب اظهار داشت: در غرب، جریان روشنفکری پیشران تغییر اجتماعی است و هنر، ادبیات و رسانه را به دست دارد. اما پس از انقلاب، ما نتوانستیم این امتداد را ایجاد کنیم. امروز رسانههای ما بهجای اتصال به سرچشمههای فکری حوزه، زیر سلطه نهادهای رسمی و امنیتی تعریف شدهاند؛ نهادهایی که بر اساس منطق امنیتی عمل میکنند و نتیجه این وضعیت، استحاله فرهنگی است. رسانهای که ابزار کنترل امنیتی صرف شود، پس از مدتی کارکرد ضدفرهنگی پیدا میکند.
هشدار نسبت به حذف جریانهای سلوکی و رشد عرفانهای ساختگی
استاد دانشگاه و سطوح عالی حوزه علمیه قم نشست با تأکید بر اینکه معنویت و عواطف باطنی، سوخت اصلی حرکت اجتماعی و اندیشه هدایتگر آن است، از امنیتیسازی فضای سیروسلوک انتقاد کرد و گفت: تحجر سنتی در کنار خوانشهای صرفاً امنیتی، حلقههای سلوکی و معنوی اصیل را که پیونددهنده تودهها با دین بودهاند، منزوی کرده است. هنگامی که پاسخهای سلوکی اصیل با برچسبزنی و محدودیت روبهرو شوند، جامعه دچار خلأ معنوی شده و فضا برای عرفانهای انحرافی و جریانهای ساختگی باز خواهد شد.
حجتالاسلام موسوی یکی از موانع اصلی پویایی حوزه را هضمشدن در بوروکراسی دولت مدرن دانست و تصریح کرد: پیش از انقلاب، روحانیت مبارز با اتکا به زیست طبیعی، مساجد و پیوندهای مردمی توانست کارهای بزرگی چون تشکیل نهادهای انقلابی را رقم بزند. اما پس از انقلاب، با ورود به ساختارهای اداری وارداتی، این زیست ارگانیک به رابطهای کارمندی تنزل یافت. پایگاه اصلی تولید قدرت حوزه، مسجد و هیئت است؛ حضور در فضاهایی مثل دانشگاه و رسانه لازم است، اما خط پشتیبانی اصلی باید در مساجد و میان مردم احیا شود.
بحران معیشت طلاب و راهحل اقتصاد سیاسی حوزه
وی در بخش اقتصاد سیاسی با اشاره به ناکارآمدی ساختارهای مالی فعلی گفت: با ردیفهای بودجهای و کمکهای دولتی نمیتوان استقلال و رسالت نهاد دین را حفظ کرد؛ کارمندسازی طلاب با بودجههای دولتی، پویایی تبلیغی را سلب کرده است. از سوی دیگر، وضعیت معیشتی طلاب با ارقام فعلی شهریه حتی پاسخگوی نیازهای اولیه و اجارهبها هم نیست و از دستمزد یک کارگر ساده کمتر است.
حجتالاسلام موسوی افزود: در رویکرد تمدنی اسلام، مقوله انفال متعلق به امام است و باید در مسیر عدالت توزیعی و توانمندسازی آحاد جامعه به کار گرفته شود، نه اینکه دستمایهای برای رانتخواری شرکتها و حیفومیل منابع گردد. برای دوران گذار، راهکار اساسی این است که بودجههای مسئولیت اجتماعی شرکتها به صندوقهای موقوفاتی کاملاً شفاف و تحت نظارت عمومی واریز شود تا هم استقلال حوزه از نوسانات دولتها تضمین گردد و هم اعتماد اجتماعی احیا شود.
استاد دانشگاه و سطوح عالی حوزه علمیه قم در بخش پایانی نشست و در پاسخ به سؤالات پیرامون موانع تحقق این افق، خاطرنشان کرد: بزرگترین مانع پیشروی احیای نهاد روحانیت، نه عوامل بیرونی، بلکه ذهنیتهای درون خود حوزه و باور به این است که میتوان با ساختارهای خشک اداری این رسالت را پیش برد. راهحل این بحران، شکستن این انسداد ذهنی از طریق شکلگیری گفتوگوهای بنیادین و آزاد درونصنفی میان طلاب و فضلای حوزه در خصوص آینده نهاد روحانیت است.
منبع: رسانیوز
