جوان آنلاین: نویسنده و کارگردان «سفینه نجات» با اشاره به شکلگیری انیمیشن «سفینه نجات» با محوریت مفاهیم عاشورا و جستوجوی حقیقت، از چالشهای تولید، اهمیت مخاطب خارجی و ظرفیت نیروی انسانی در صنعت انیمیشن ایران گفت. هادی محمدیان، نویسنده و کارگردان انیمیشن سینمایی «سفینه نجات»، درباره ایده شکلگیری این اثر، فرایند تولید، اهمیت مخاطب ایرانی و خارجی، چالشهای صنعت انیمیشن و همچنین دغدغه خود برای روایت مفاهیم مرتبط با حقیقت سخن گفت.
انیمیشن سینمایی «سفینه نجات» به کارگردانی هادی محمدیان و تهیهکنندگی محمدامین همدانی، از چهارم شهریورماه با پخش بهمن سبز در سینماهای سراسر کشور اکران خود را آغاز کرده است. مفهوم ظلمستیزی و ظهورمحمدیان درباره شکلگیری ایده این اثر گفت: من جلساتی با حجتالاسلام حامد کاشانی داشتم و در آن جلسات درباره مفاهیم مختلف گفتوگو کردیم. در ادامه، من و تهیهکننده پروژه، محمدامین همدانی، به این فکر رسیدیم که درباره فضای آخرالزمان، ظهور و حضرت حجت (عج) اثری تولید کنیم.
او افزود: به این نتیجه رسیدیم که زمانی ظهور اتفاق میافتد که همه عالم با مفهوم قیام سیدالشهدا (ع) و خود ایشان آشنا شده باشند. حضرت حجت (عج) هنگامی که تشریف میآورند، خودشان را به نام امام حسین (ع) معرفی میکنند و به نظر میرسد همه عالم باید ایشان را شناخته باشند. بنابراین هر کاری که به شناخته شدن واقعه کربلا کمک کند، به نوعی میتواند در مسیر ظهور مؤثر باشد. این، صحبتهای اولیه ما بود. این کارگردان انیمیشن ادامه داد: از آنجا که مخاطب خارجی برای ما اهمیت داشت، به دنبال مفاهیم اصلی عاشورا رفتیم و تلاش کردیم ببینیم این واقعه چه پیامی برای عالم دارد.
ظلمستیزی، ظلمگریزی و مفهوم «هیهات من الذله» از مفاهیم اصلی قیام کربلاست و تلاش کردیم این مفاهیم را در بستر جذاب انیمیشن به مخاطب منتقل کنیم. او بیان کرد: در ادامه، در کنار نویسندگان دیگری همچون سیدعلی دانش، محمد شکوهی و حسین جمالی، این ایده پررنگتر و کاملتر شد و در نهایت به فیلمنامه «سفینه نجات» رسیدیم. محمدیان درباره فرایند تولید این انیمیشن اظهار کرد: تولید این اثر، بهجز مرحله فیلمنامه، حدود دو سال و نیم تا سه سال زمان برد. حدود یک سال و نیم نیز مرحله ایدهپردازی طول کشید و در مجموع نزدیک به پنج سال درگیر این پروژه بودیم.
او افزود: در این پروژه نزدیک به ۴۰۰ هنرمند و تکنیسین فنی انیمیشن حضور داشتند و بهصورت شبانهروزی تلاش کردند تا این اثر به نتیجه برسد. تمام مراحل تولید در ایران انجام شد، بهجز بخش کوچکی که به دلیل کمبود زمان، مجبور شدیم از یک انیماتور هندی کمک بگیریم. این کارگردان با اشاره به تلاشهای صورت گرفته در بخش صدا و موسیقی «سفینه نجات» گفت: در بخش صدا تلاش کردیم یک ورود جدی و حرفهای داشته باشیم و برای نخستینبار یک صدای کامل و درست برای چنین اثری بشنویم. او ادامه داد: بامداد افشار که تجربه زیادی در سینما دارد، به کمک ما آمد.
او ذهن فانتزی و کودکانه فعالی دارد و این ویژگی خیلی به ما کمک کرد تا موسیقی فیلم هم فضای کودکانه داشته باشد، هم بافت ایرانی خود را حفظ کند و هم موسیقی تعزیه که محور اصلی فیلمنامه است، به خدمت فیلم دربیاید. این کار بسیار دشواری بود، اما خدا را شکر توانستیم آن را به نتیجه برسانیم. محمدیان مدیریت یک پروژه انیمیشن با این حجم از نیروی انسانی را یکی از چالشهای اصلی تولید دانست و گفت: مدیریت چنین تیمی در طول سه سال کار بسیار سختی است. بچهها لحظهبهلحظه و در تمام ساعات شبانهروز کار میکنند. یکی از چالشهای اصلی تولید انیمیشن، مدیریت درست این پروژههاست؛
مدیریتی که هم به دید هنری، هم فنی، هم اقتصادی، هم انسانشناسی و هم مدیریتی نیاز دارد. او افزود: اینکه بتوانید تعداد زیادی آدم را برای سه سال در کنار یکدیگر نگه دارید و در نهایت یک محصول کامل تولید کنید، بسیار دشوار است. محمدامین همدانی هم تجربه بالایی داشت و هم نگاه فنی و درستی داشت که در نهایت کمک کرد «سفینه نجات» مسیر خودش را بهدرستی پیدا کند. او با اشاره به اهمیت مخاطبشناسی در تولید آثار انیمیشنی بیان کرد: در بحث مخاطبشناسی، هم مخاطب ایرانی و هم مخاطب خارجی برای ما اهمیت دارند.
متأسفانه فیلمهای انیمیشن در ایران اگر بخواهند صرفاً با گیشه داخلی پیش بروند، بازگشت سرمایه بسیار دشواری دارند و در نتیجه ادامه ساخت انیمیشن سخت میشود. محمدیان ادامه داد: به همین دلیل، مخاطب خارجی و گیشه خارجی برای ما بسیار مهم بود. این مسئله از طرفی با پیام اصلی فیلم نیز ارتباط داشت؛ چون ما دوست داشتیم این پیام را همه بفهمند. او درباره بازخوردهای احتمالی مخاطبان خارجی گفت: تلاش خودمان را کردیم که فیلم بازخوردهای خوبی بگیرد. البته من شخصاً هنوز بازخورد کاملی از مخاطب خارجی ندارم زیرا فیلمهای قبلی ما به آن شکلی که باید وارد بازار خارجی نشدند.
شاید بخشی از این مسئله به کمتجربگی من در حوزه روایت برمیگردد. شاید قصههایی که در آثار قبلی گفتیم، بیش از اندازه محلی بودند و با یکسری پیشفرضهای ذهنی برای مخاطب ایرانی ساخته شده بودند و شاید اهمیت مخاطب خارجی را آنطور که باید در نظر نگرفته بودیم. این کارگردان افزود: البته من ارتباط مستقیمی هم با اکرانهای خارجی نداشتم. امیدوارم این اتفاق برای «سفینه نجات» برای نخستینبار رخ دهد؛ همانطور که برای «پسر دلفینی» اتفاق افتاد و مخاطبان خارجی زیادی آن را دیدند و ارتباط خوبی با فیلم برقرار کردند.
وضعیت انیمیشن در ایرانمحمدیان درباره وضعیت تولید انیمیشن در کشور گفت: تولید انیمیشن بسیار هزینهبر است و استودیوها با سختی جلو میروند، اما الحمدلله این عَلَم تاکنون زمین نمانده است. او افزود: ما در حوزه منابع انسانی طی این سالها رشد زیادی داشتهایم. درست است که بسیاری از بچههای ما از ایران رفتهاند، اما نسل جدیدی نیز وارد این عرصه شدهاند. نسل جدید، نسل جذاب و باهوشی است؛ بهخاطر بازیهای کامپیوتری، آشنایی با فضای مجازی و ارتباط با دنیای تصویر، بچههای خوشذوقی در حوزه هنر شکل گرفتهاند.
او ادامه داد: در همین پروژه، افراد زیادی داشتیم که برای نخستینبار بهصورت جدی و حرفهای کار میکردند. نکته این است که من و محمدامین همدانی، مزیت رقابتی خودمان را در انیمیشن دنیا، نیروی انسانی میدانیم؛ و منظورم از نیروی انسانی، خود انسانهاست. این نویسنده و کارگردان اظهار کرد: به دلیل وجود تحریمها، نبود ارتباط با بازارهای بزرگ خارجی و همچنین نبود سرمایه بسیار زیاد در صنعت انیمیشن، ما متکی به دانش و هنر همین بچهها هستیم. خیلی وقتها مشکلات بزرگ تکنیکی و هنری را با نبوغ و خلاقیت همین نیروها حل میکنیم و این یک مزیت بسیار بزرگ است.
محمدیان گفت: همین حالا هم کمپانیهای خارجی از برخی از این بچهها در آثارشان استفاده میکنند. به نظر من، بزرگترین سرمایه انیمیشن ایران، بچههایی هستند که در این حوزه کار میکنند؛ از کسانی که مدلسازی میکنند گرفته تا فیلمنامهنویسان، بازیگران و تمام افرادی که در بخشهای مختلف انیمیشن فعالیت دارند. او افزود: سرمایههای انیمیشن ما در ایران همین بچهها هستند. به نظر من، بسیاری از مسائل اقتصادی که اهمیت دارند، با خلاقیت این بچهها قابل حل است. ما هم هر روز تلاش میکنیم بچههای بیشتری وارد دنیای انیمیشن شوند.
راه بسته نیست و از ورود نیروهای جدید استقبال میکنیم. محمدیان در ادامه درباره مسیر فیلمسازی خود بیان کرد: من خیلی تلاش میکنم در فضای حال و اکنون زندگی کنم. فضای جامعه روی من تأثیر زیادی میگذارد، همانطور که روی همه تأثیر میگذارد. به قول معروف، تلاش میکنیم فرزند زمان خودمان باشیم و به موقعیت و فضای حاکم بر جامعه توجه کنیم؛ البته منظورم از جامعه، جامعه جهانی است. او ادامه داد: من فیلمسازی را یک مسیر کاملاً حسابشده برای خودم نمیدانم. به این اعتقاد دارم که من انتخاب نمیکنم چه کاری را انجام دهم.
دنبال یکسری نشانهها و آیات در پیرامون خودمان هستیم تا ببینیم چه نقشی برای ما در نظر گرفته شده است. این کارگردان افزود: از آنجا که خودم از کودکی با این مفاهیم آشنا بودهام، ناخودآگاه به این سمت کشیده میشوم. یعنی جور دیگری بلد نیستم بسازم و حرف بزنم. وقتی آدم از کودکی در مفاهیمی که از اهلبیت (ع) سرچشمه میگیرد زندگی میکند، به یک جهانبینی میرسد. وقتی انسان به این مفاهیم دقت میکند، به یک حقیقت میرسد. پاسخ به سه سؤال اصلی زندگی انسانهامحمدیان سه سؤال «از کجا آمدهام؟ برای چه آمدهام؟
و به کجا میروم؟» را از پرسشهای مهم زندگی انسان دانست و گفت: اینها سؤالهایی هستند که هر انسانی باید به آنها پاسخ بدهد. در نتیجه، این سه سؤال برای هر انسانی که دارای عقل و خرد است، فارغ از اینکه چه پاسخی برای آنها داشته باشد، باید مهم باشد. او ادامه داد: وقتی در مفاهیم اهلبیت (ع) زندگی میکنید، به شیرینی و حلاوت این حقیقت میرسید و دوست دارید آن را با دیگران هم در میان بگذارید. محمدیان افزود: هر فیلمی که ساخته میشود، در همان ساختار و هرم رسیدن به حقیقت قرار میگیرد و جلو میرود.
شاید اگر بعد از اینکه از این دنیا رفتم و بخواهند من را قضاوت کنند، حرفهای دیگری هم زده شود. اما من آن حقیقت را چشیدهام و دوست دارم دیگران را هم در آن شریک کنم. او ادامه داد: آن حقیقتی که در مفهوم اهلبیت (ع) وجود دارد، کمک میکند شما به این سه سؤال بهدرستی پاسخ دهید، از زندگیای که در این دنیا دارید لذت ببرید، به آینده امیدوار باشید و به خودتان افتخار کنید که چرا به این دنیا آمدهاید و فرصت زندگی دارید. این کارگردان گفت: من تلاش میکنم این زاویه دید را به دیگران هم نشان بدهم و آنها را به فکر کردن درباره نقش و مأموریتشان در این دنیا دعوت کنم.
محمدیان با تأکید بر پرهیز از بیان مستقیم و شعاری مفاهیم مورد نظرش بیان کرد: از جایی به بعد که شما تصمیم میگیرید در این مسیر حرکت کنید، اتفاقاتی رخ میدهد. من شخصاً دوست ندارم تعهدم به این مفاهیم را به رخ افراد بکشم. دوست دارم در واقع آن زاویه دید را نشان دهم، بدون هیچ جهتگیری مستقیمی. چون من درباره حقیقت صحبت میکنم و حقیقت نیازی به جهتگیری ندارد. او قصه را زبان جذاب ارتباط با انسان دانست و گفت: من به دنبال قصه میگردم. ذهنم خیلی فعالانه و در ساعات مختلف شبانهروز، حتی هنگام خواب، به دنبال قصه است؛ قصههای خودم و آدمهای اطرافم.
چون زبان قصه، زبان جذابی برای انسان است. در قرآن هم قصه وجود دارد و هر کسی که قصهای دارد، برای ما جذاب است. اهلبیت (ع) هم قصه دارند و ذهن من خیلی درگیر قصه است و دائماً در حال قصه گفتن و قصه نوشتن است. به یک شکلی دوست دارم این زاویه دید را برای بچهها بیان کنم. او با اشاره به تجربه آثار قبلی و تغییر نگاهها نسبت به سینمای کودک و نوجوان گفت: یک زمانی به ما میگفتند که نمیشود؛ میگفتند مخاطبان ما اگر این سبک فیلمها برایشان ساخته شود، آن را نمیپسندند. در زمان «شاهزاده روم»، «فیلشاه» و بعد «بچه زرنگ» هم همین حرفها مطرح میشد.
حالا به «سفینه نجات» رسیدهایم. این کارگردان افزود:، اما این مسیر نشان داد که این مردم تشنه حقیقت هستند؛ حقیقت به معنای درست و بدون زاویه. اگر درباره حقیقت صحبت شود، آدمهایی که به دنبال حقیقت هستند به شما میپیوندند و از شما حمایت میکنند. چون وجود خود اهلبیت (ع) حقیقت محض و حقیقت خداست. او ادامه داد: از طرف دیگر، آنهایی که دنبال حقیقت هستند، اما مسائل مالی هم برایشان اهمیت دارد، به آنها ثابت شده که سینمای کودک و نوجوان در ایران، اگر درباره حقیقت صحبت کند، مخاطب آن را دوست دارد. محمدیان بیان کرد: جامعه مسلمان ایرانی به دنبال حقیقت است.
یکی از وجوه تفاوت ما با بسیاری از مردم دنیا همین جستوجوی حقیقت است. البته افراد زیادی در سراسر دنیا نیز به دنبال حقیقت هستند، اما چیزی که از آثار ما بیرون میآید و آدمهای دنیا را با خود همراه میکند، همین حقیقت است؛ حقیقتی که حاضرند برایش هزینه کنند و محصولات مرتبط با آن را خریداری کنند. او افزود: اگر این مفاهیم بهدرستی به مخاطبان خارجی گفته شود، میبینید که این جمعیت جستوجوگر حقیقت چقدر زیاد است. حتی کسانی که صرفاً به مسائل مالی فکر میکنند، بهتر است به این موضوع توجه کنند و وارد این حوزه شوند.
محمدیان در پایان گفت: پرونده فیلمسازی انیمیشن در این سالها این مسئله را نشان داده است. هم مسیر برای گفتن حقیقت باز است و هم در کنار آن، برکت وجود دارد؛ البته حرکت به معنای درست، نه فقط پول. او خاطرنشان کرد: آدمهایی که در این حوزه کار میکنند، زندگیشان پر از برکت است. به نظر من، اگر کسی با نیت گفتن حقیقت وارد این دنیا شود، هم دنیا و هم آخرتش آباد خواهد شد.
منبع: جوان آنلاین
