یک روز همه از احتمال شروع دوباره جنگ و درگیری و شدت گرفتن آن سخن میگویند و روز دیگر سیگنالها در خصوص پیگیری روند دیپلماتیک به حدی افزایش پیدا میکند که رسیدن به یک تفاهم بین ایران و آمریکا در آینده نزدیک، یکی از سناریوهای در دسترس میشود. با سفر مسعود پزشکیان، رئیسجمهور و سید عباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان به نیویورک برای شرکت در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل، بار دیگر موضوع امکان احیای مسیر دیپلماسی میان تهران و واشنگتن مورد توجه قرار گرفته است؛
آن هم در شرایطی که اگرچه دو طرف همچنان بر مواضع سخت خود تأکید دارند، نشانههایی از باز گذاشتن مسیر مذاکره نیز در اظهارات مقامهای دو کشور دیده میشود. عراقچی پس از ورود به نیویورک، هدف اصلی حضور ایران در مجمع عمومی را استفاده از این تریبون بینالمللی برای دفاع از «حقانیت، حقوق و منافع مردم ایران» عنوان کرد؛ موضعی که نشان میدهد تهران در شرایط پس از جنگ، در وهله نخست به دنبال طرح روایت و مواضع خود در سطح بینالمللی است.
در عین حال، حضور رئیسجمهور و وزیر امور خارجه در نیویورک فرصت رایزنی با مقامها و وزیران خارجه کشورهای مختلف و همچنین میانجیهای احتمالی میان ایران و آمریکا را فراهم میکند. شروط ایران در این بین خبرگزاری ژاپنی کیودو خبری منتشر کرد که همزمانی آن با حضور مقامات بلندپایه ایران در نیویورک، احتمال رسیدن به یک تفاهم حداقلی را مطرح کرده است. بر اساس این گزارش، یک مقام ارشد ایرانی گفته است تهران در صورت کاهش فشار نظامی و رفع محاصره بنادر ایران از سوی واشنگتن، آمادگی دارد تنگه هرمز را ظرف هفت روز بازگشایی کند.
این پیشنهاد، بنا بر اینگزارش، از طریق میانجیها به آمریکا منتقل شده و هدف آن فراهم کردن زمینه برای ازسرگیری مذاکرات و رسیدن به پایانی پایدار برای خصومتهاست. البته خبرگزاری فارس ساعاتی پس از انتشار این خبر به نقل از منابع ایرانی، گزارشهای مربوط به توافقهای مربوط به بازگشایی تنگههرمزرا رد کرد.
این در حالی است که پیشتر مقامات بلندپایه ایران همچون محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس از اعلام شروط ایران به آمریکا برای آغاز هرگونه مذاکره خبر داده بودند و تاکید کردند که واشنگتن برای ورود به عرصه گفتوگو راهی جز پذیرش این شروط ندارد. مقام ایرانی که با کیودو نیوز گفتوگو کرده، مشخص نکرد که آیا پیشنهاد جدید به معنای کاهش جزئییا تعدیل این شروط است یا خیر.
خبرگزاری رویترز نیز به نقل از یک مقام ارشد ایرانی گزارش داده که در صورت برداشتن گامهای ملموس از سوی آمریکا، ایران از احیای دیپلماسی استقبال خواهد کرد و هیئت ایرانی حاضر در نیویورک برای پیگیری این مسیر اختیار کامل دارد. رویترز همچنین گزارش داده که پیشنهادایران از طریق میانجیها به واشنگتن منتقل شده است. مذاکره، صحنه دیگری از جنگ همزمان، در واشنگتن نیز برخی مواضع درباره امکان گفتوگو مطرح شده است.
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، مدعی شده که دونالد ترامپ برای دیدار با پزشکیان آمادگی دارد و مسئله اصلی این است که آیا تهران حاضر است مستقیماً با واشنگتن بر سر میز مذاکره بنشیند. پیش از این نیز ترامپ در پاسخ به پرسشی درباره دیدار احتمالی با پزشکیان، از آمادگی احتمالی خود سخن گفته بود؛ با این حال، تاکنون برنامه مشخصی برای چنین دیداری اعلام نشده است. در این رابطه منبع آگاه ایرانی در گفتوگو با خبرگزاری کیودو، احتمال دیدار پزشکیان و ترامپ در حاشیه این نشست را رد کرد، اما مدعی شد همچنان امکان حرکت به سمت توافق وجود دارد.
با این حال، این سیگنالها به معنای نزدیک شدن مواضع دو طرف نیست. جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در اظهاراتیمدعی شده هدف واشنگتن جلوگیری از بازسازی برنامه هستهایایران و حفظ محدودیتها در این زمینه است. بنابراین، یکی از مهمترین موانع پیش روی هرگونه مذاکره، همچنان اختلاف بر سر مسئله هستهای، تضمینهای مورد مطالبه دو طرف و نحوه پایان دادن به فشارهای نظامی و اقتصادی است. در تهران نیز همزمان با طرح امکان دیپلماسی، بر آمادگی برای ادامه تقابل تأکید میشود.
سردار حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، مذاکره را «صحنه دیگری از جنگ» توصیف کرده و گفته است اگر مصالح ملی اقتضا کند، ایران میتواند در کنار آمادگی برای جنگ، مذاکره را نیز دنبال کند. این موضع را میتوان در کنار گزارشهای مربوط به ابتکارهای دیپلماتیک اخیر قرار داد؛ به این معنا که در شرایط فعلی، مذاکره لزوماً بهعنوان جایگزین فشار و بازدارندگی تعریف نمیشود، بلکه یکی از ابزارهای پیگیری منافع ایران در کنار سایر ابزارها تلقی میشود. همچنین سخنگوی سپاه تاکید کرده که آمادگی صددرصدی برای جنگ، به معنای نفی مذاکره نیست.
از این منظر، سفر پزشکیان و عراقچی به نیویورک در شرایطی انجام میشود که همزمانی حضور مقامهای ارشد دو کشور، فعالیت میانجیها، طرح موضوع بازگشایی هرمز و اظهارات دو طرف درباره امکان دیپلماسی، مجموعهای از فرصتهای ارتباطی را ایجاد کرده است. پزشکیان نیز قرار است علاوه بر سخنرانی در مجمع عمومی، با برخی سران و مقامهای کشورهای حاضر در این نشست دیدار و گفتوگو کند. با این حال، اینکه این فرصتها به احیای واقعی مذاکرات منجر شود، به میزان آمادگی تهران و واشنگتن برای برداشتن گامهای متقابل بستگی خواهد داشت.
نیویورک میتواند زمینه تماسهای مستقیم و غیرمستقیم و انتقال پیامها را فراهم کند، اما عبور از مرحله پیامرسانی به مذاکره، مستلزم آن است که تهران و واشنگتن درباره مجموعهای از اختلافات اساسی، از فشارهای نظامی و اقتصادی تا پرونده هستهای و ترتیبات امنیتی منطقه، دستکم بر سر یک چارچوب اولیه برای گفتوگو به تفاهم برسند. انتهای پیام/
منبع: خبرگزرای برنا
