به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، مقالهای علمی ـ پژوهشی با عنوان «گذار به تحلیل گفتمان محاسباتی در دیپلماسی فرهنگی: بسط چهارچوبی پارادایمی برای مطالعات گفتمانی در عصر دیجیتال» به قلم دکتر هاتف پوررشیدی علیبیگلو، استادیار گروه علوم ارتباطات دانشگاه ادیان و مذاهب (نویسنده مسئول) و دکتر مهران صمدی، استادیار گروه ارتباطات دانشگاه آزاد اسلامی تبریز، در شماره دهم فصلنامه علمی «پژوهشنامه دیپلماسی فرهنگی» منتشر شد.
این پژوهش با تمرکز بر تحولات ناشی از گسترش پلتفرمهای دیجیتال و انباشت کلاندادههای متنی، به بررسی چالشهای مطالعات گفتمانی در عصر دادههای عظیم پرداخته و چارچوبی جدید برای پیوند ظرفیتهای هوش مصنوعی با رویکردهای انتقادی تحلیل گفتمان ارائه کرده است.
نویسندگان مقاله با اشاره به تغییر ماهیت دیپلماسی فرهنگی از تعاملات سنتی میان نخبگان به عرصه رقابتهای گفتمانی شبکهمند، از پدیدهای با عنوان «بحران مقیاس» یاد کردهاند؛ وضعیتی که در آن روشهای کیفی سنتی، علیرغم برخورداری از عمق تفسیری، توان تحلیل حجم گسترده دادههای دیجیتال را ندارند و در مقابل، رویکردهای صرفاً کمّی و الگوریتمی نیز متون را از بافت تاریخی و فرهنگی جدا میکنند.
بر اساس یافتههای این پژوهش، عبور از این چالش نیازمند شکلگیری الگویی تلفیقی است که توان پردازش ماشین را با تحلیل انتقادی انسان پیوند دهد. در همین راستا، مقاله مدلی سهلایهای مبتنی بر منطق «هرمنوتیک معکوس» ارائه میکند؛ رویکردی که در آن کشف الگوهای آماری توسط ابزارهای محاسباتی، مبنایی برای بازخوانی انتقادی و تفسیری متن و زمینههای اجتماعی و ساختارهای قدرت قرار میگیرد.
در لایه نخست این مدل، بر طراحی زیرساختهای دادهای و شیوههای گردآوری و نمونهگیری هدفمند از کلاندادههای متنی و چندوجهی تأکید شده است. لایه دوم به بهرهگیری از ابزارهای پردازش زبان طبیعی، مدلسازی موضوعی، تحلیل شبکه و تحلیل پویای روندهای زمانی اختصاص دارد و در لایه سوم، خروجیهای محاسباتی به عنوان «فرضیههای دادهبنیاد»، از طریق تحلیل کیفی و ارزیابی عمیق خبرگان مورد بازخوانی و اعتبارسنجی قرار میگیرند.
این مقاله همچنین چهار حوزه کاربردی برای این چارچوب در دیپلماسی فرهنگی برمیشمارد که شامل رصد روندهای روایی بلندمدت و محاسبه نیمهعمر روایتها، تحلیل شبکههای تأثیرگذار و شناسایی کنشگران مرزی، طبقهبندی تکنیکهای ارتباطی در فضای دیجیتال و نیز پیشبینی و هشدار زودهنگام نسبت به بحرانهای گفتمانی است.
نویسندگان در بخش دیگری از پژوهش، به چالشهای معرفتشناختی و اخلاقی از جمله ناپیدایی سازوکار مدلهای یادگیری عمیق (جعبه سیاه)، خطر تقلیل همبستگی به علیت، سوگیریهای الگوریتمی ناشی از غلبه دادههای غربی و استعمار الگوریتمی اشاره کرده و بر ضرورت توسعه هوش مصنوعی تفسیرپذیر و تقویت زیرساختهای زبانی و مفهومی بومی تأکید کردهاند.
این پژوهش در نهایت با طرح مفهوم «هوش ترکیبی»، بر همافزایی میان توان پردازشی ماشین و قدرت تحلیل انتقادی انسان تأکید دارد و نشان میدهد که موفقیت دیپلماسی فرهنگی در عصر دیجیتال، مستلزم تلفیق مهارتهای فرهنگی، سواد داده و فهم سازوکارهای الگوریتمی در نظام سیاستگذاری و کنش دیپلماتیک است.
علاقهمندان جهت دانلود و مطالعه این مقاله، میتوانند اینجا کلیک کنند.
منبع: رسانیوز
