به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، سند «نیازهای معرفتی و معارفی دانشجویان» با هدف کمک به مدرسان معارف، مبلغان و مجموعههای فرهنگی دانشگاهها تهیه شده و در آن تلاش شده است نیازهای واقعی و پرسشهای معرفتی دانشجویان شناسایی و برای طراحی محتوای آموزشی کاربردیتر مورد توجه قرار گیرد. بر اساس مقدمه این سند، آموزش عمومی معارف اسلامی در دانشگاهها با دو هدف اصلی دنبال میشود؛ نخست، پرورش ابعاد معنوی و روحانی دانشجویان و دوم، بهرهگیری از کارکردهای اجتماعی دین بهعنوان نیرویی برای انسجام و وحدت اجتماعی.
از همین رو، سند تأکید میکند که راهبردها و روشهای آموزشی باید متناسب با این اهداف تنظیم شوند. در این گزارش همچنین تأکید شده است که مأموریت گروههای معارف اسلامی صرفاً انتقال مجموعهای از اطلاعات دینی نیست، بلکه انتقال و تقویت باورها و ارزشهای اسلامی و انقلابی در نسل جدید نیز از اهداف این آموزشها به شمار میرود؛ بنابراین سیاستگذاری آموزشی باید بر اساس نیازها و خلأهای واقعی معرفتی و دینی دانشجویان صورت گیرد. پرسشهای دانشجویان؛
مبنای شناسایی مشکلات معرفتی بر اساس روش تدوین این سند، معاونت آموزشی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها برای افزایش اثربخشی و جذابیت آموزش معارف اسلامی، پرسشهای پرتکرار دانشجویان در کلاسهای معارف و مراکز پاسخگویی را مورد بررسی قرار داده است. در این فرآیند، پرسشهای دانشجویان بهعنوان «مشکلات معرفتی و معارفی» دستهبندی شده و سپس ریشههای هر یک از این مشکلات بررسی شده است. در مرحله بعد نیز نیازهای معرفتی و معارفی دانشجویان بر اساس همین ریشهها استخراج شده است.
سند در بخش نخست، مجموعهای گسترده از مشکلات معرفتی دانشجویان را در هشت درس «اندیشه اسلامی ۱»، «اندیشه اسلامی ۲»، «تاریخ اسلام»، «تاریخ فرهنگ و تمدن»، «انقلاب اسلامی ایران»، «دانش خانواده و جمعیت»، «اخلاق اسلامی» و «تفسیر موضوعی قرآن» دستهبندی کرده است.
از خداشناسی و معنای زندگی تا علم و دین در بخش مربوط به نیازهای درس اندیشه اسلامی، موضوعاتی همچون شناخت صحیح از خدا و آثار خداشناسی در زندگی، آگاهی از فلسفه آفرینش انسان و جهان، شناخت انسان و جایگاه او، محدودیتهای علم بشری و نیاز به دین، مسئله قضا و قدر، مدیریت تمایلات و تقویت اراده، باور به معاد و شناخت عالم غیب مورد توجه قرار گرفته است.
از دیگر نیازهای مطرحشده در این بخش میتوان به فهم صحیح مفهوم جبر و اختیار، شناخت تفاوتهای موجود در آفرینش، مسئولیتپذیری در برابر گناهان و کوتاهیها، برداشت صحیح از مفهوم آزادی، شناخت رابطه عقل و دین، هماهنگی میان علم و شریعت و آگاهی از سازگاری اسلام با علم اشاره کرد. این سند همچنین بر تقویت قدرت تفکر و تعقل دانشجویان، شناخت صحیح علوم تجربی و غیرتجربی و وحیانی، توجه به ظرفیتهای عقل، شناخت آسیبهای فرهنگ لیبرالیسم، سواد رسانهای و مصونیت در برابر تبلیغات و شبهات تأکید دارد.
توجه به تاریخ اسلام و پرسشهای تاریخی دانشجویان در حوزه تاریخ اسلام، نیازهایی همچون درک اهمیت امور دینی و تاریخ زندگی پیشوایان دینی، شناخت جایگاه زن در اسلام، آشنایی با سیره پیامبر اکرم(ص) و اهلبیت(ع)، شناخت جریانهای سیاسی صدر اسلام، بررسی مسئله جنگ و بردهداری و شناخت وضعیت اجتماعی عصر پیامبر(ص) مطرح شده است.
در این بخش، بر ضرورت آموزش کاربردی تاریخ و توجه به هویت مذهبی نیز تأکید شده و موضوعاتی همچون نحوه مواجهه با برخی روایتهای تاریخی، شناخت زمینههای شکلگیری برخی رخدادهای صدر اسلام و بررسی مستند مسائل تاریخی در شمار نیازهای معرفتی دانشجویان قرار گرفته است. تمدن، هویت ملی و مواجهه با غرب در حوزه تاریخ فرهنگ و تمدن، سند بر شناخت ظرفیتهای تمدنساز ایران و اسلام، تقویت خودباوری، آشنایی با نقاط درخشان تمدن اسلامی، روحیه نقد و بررسی تمدن غرب، شناخت مفهوم صحیح تمدن و تفاوت الگوی پیشرفت اسلامی با الگوهای غربی تأکید میکند.
شناخت مفاخر ایران پیش و پس از اسلام، نسبت هویت ملی و هویت دینی، مطالعه منابع معتبر تاریخی، پرهیز از نگاه گزینشی به تاریخ و شناخت تحولات تاریخی ایران نیز از دیگر نیازهای مطرحشده در این بخش است. نیازهای معرفتی در حوزه انقلاب اسلامی در بخش مربوط به انقلاب اسلامی ایران، موضوعاتی مانند شناخت رابطه دین و سیاست، آشنایی با تاریخ معاصر ایران، شناخت اسناد و وقایع مربوط به لانه جاسوسی، افزایش سواد رسانهای، آشنایی با عملکردها و دستاوردهای نظام اسلامی و شناخت مفهوم عدالت مورد توجه قرار گرفته است.
این سند همچنین بر شناخت رابطه اسلام و دموکراسی، آشنایی با تجربه دموکراسی در جمهوری اسلامی ایران، قضاوت منصفانه و غیرحزبی درباره عملکرد دولتها، شناخت جریانهای سیاسی و اصطلاحات سیاسی و آگاهی از ظرفیتهای مختلف کشور تأکید دارد. در همین بخش، یکی از نیازهای مورد اشاره، توجه به این نکته است که مشکلات اقتصادی و فساد اداری موجود در جامعه، بهخودیخود دلیل ناکارآمدی اصل نظام دینی تلقی نشود و میان عملکرد دولتها و اصل نظام تفکیک صورت گیرد.
خانواده، ازدواج و مسائل اجتماعی جوانان در حوزه «دانش خانواده و جمعیت»، نیازهای معرفتی دانشجویان طیف گستردهای از موضوعات مربوط به ازدواج، خانواده، روابط عاطفی، حجاب، حقوق اعضای خانواده و تربیت فرزند را دربرمیگیرد. در این بخش بر توجه به همه کارکردهای خانواده و ازدواج، ضرورت و فواید ازدواج بهنگام، یادگیری مهارتهای ازدواج، شناخت آسیبهای روابط عاطفی پیش از ازدواج، مدیریت تمایلات و احساسات، توجه به آثار رسانه و سینما بر خانواده و شناخت حقوق متقابل زن و مرد تأکید شده است.
همچنین آشنایی با توصیههای کاربردی دین درباره خانواده، حقوق فرزندان، جایگاه والدین، حضانت، تجربه دیگران در مسئله ازدواج و کاهش فاصله میان والدین و فرزندان از دیگر نیازهای مطرحشده در این سند است. اخلاق اسلامی؛ از خودشناسی تا سواد رسانهای در بخش اخلاق اسلامی، خودشناسی و اعتماد به نفس، مهارت مدیریت تمایلات نفسانی، شناخت جایگاه انسان، رهایی از خودبینی و توجه به منافع دیگران از جمله نیازهای معرفتی دانشجویان معرفی شده است.
سند همچنین بر تفکیک رفتار نادرست برخی افراد مذهبی از اصل دین، افزایش سواد رسانهای، شناخت آسیبهای فرهنگی، تقویت درک صحیح از شادی و غم و رعایت تعادل میان خوف و رجا در آموزههای اسلامی تأکید دارد. ضرورت فهم صحیح قرآن و روش تفسیر در حوزه تفسیر موضوعی قرآن نیز نیازهایی مانند درک جامعیت قرآن، جاودانگی معارف آن، انس با قرآن، شناخت رسالت تربیتی قرآن و آگاهی از روشها و قواعد تفسیر مورد توجه قرار گرفته است.
از جمله موضوعات دیگر میتوان به توانایی برداشت صحیح از آیات، شناخت ناسخ و منسوخ، توجه به تفسیر قرآن به قرآن، شناخت اسلوب بیانی قرآن، پرهیز از برداشت گزینشی و سطحی از آیات، توجه همزمان به آیات رحمت و عذاب و شناخت رابطه قرآن و سنت اشاره کرد. تأکید بر تبدیل نیازها به محتوای آموزشی کاربردی در مقدمه بخش سوم این سند تصریح شده است که پس از شناسایی مشکلات معرفتی دانشجویان و استخراج ریشههای آنها، نیازهای معرفتی و معارفی دانشجویان بر اساس همین ریشهها احصا شده است.
بر اساس این سند، دستیابی به این نیازها میتواند زمینه تدوین و تدریس محتوایی کاربردی، جذاب و اثربخش برای دروس معارف اسلامی را فراهم کند. همچنین تأکید شده است که با تطبیق این نیازها با اهداف تعیینشده برای دروس معارف اسلامی در اسناد بالادستی و جلسات هدفگذاری، میتوان محتوای مفیدتری برای ارتقای نگرشها و گرایشهای دینی نسل جوان دانشجو تولید و ارائه کرد. این سند همچنین یادآور میشود که نیازهای درجشده در ابتدای هر بخش که با قلم متفاوت مشخص شدهاند، بیانگر اولویت آنها هستند. گفتنی است متن کامل این متن آموزشی را میتوانید از اینجا دانلود کنید.
منبع: رسانیوز
