نخستین نشست از سلسلهنشستهای «هماندیشی کنشگران رایاسپهر فارسی، درباره مسائل زبان فارسی در فضای دیجیتال» در فرهنگستان زبان و ادب فارسی برگزار شد.
به گزارش خبرگزاری مهر، نخستین نشست از سلسلهنشستهای «هماندیشی کنشگران رایاسپهر فارسی، درباره مسائل زبان فارسی در فضای دیجیتال»، با موضوع گفتوگو درباره «نرمافزار پاکنویس»، دوشنبه، سیام شهریورماه ۱۴۰۵ در تالار دکتر شهیدی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به میزبانی محمود فتوحی رودمعجنی، مدیر پژوهش و نوآوری فرهنگستان، و با حضور ندا پورمرتضی، مسئول طرح نرمافزار پاکنویس، برگزار شد.
مدیر پژوهش و نوآوری فرهنگستان، هدف از برگزاری این سلسلهنشستها را تلاش برای افزایش قابلیتها و امکانات برنامههای ویرایشگر زبان فارسی، تصحیح خطاها، بررسی چالشها و کمک به ابزارهای دیجیتال در رایاسپهر فارسی برای تطبیق با نگاه فرهنگستان زبان و ادب فارسی عنوان کرد و ادامه داد: «هدف از برگزاری این نشستها که نخستین نشست آن امروز برگزار میشود، برقراری تعامل فنی و تخصصی با طراحان نرمافزارها و مهندسانی است که به رایاسپهر فارسی توجه دارند و در این حوزه فعالیت میکنند.»
فتوحی درباره زبان رایج در فضای مجازی و حکمرانی این فضا بر زبان گفت: «حکمرانی اصلی زبان فارسی در حال حاضر با فضای مجازی است، به این دلیل که این زبان در خانه، رایانه شخصی، تلفن همراه و… حضور دارد. بنابراین فعالان حوزه فضای مجازی اگر بخواهند میتوانند دادهای را تولید کرده و آن را به مخاطب منتقل کنند. بنابراین کاربران، چه بخواهند چه نخواهند، تحت سلطه زیرساختهای فضای مجازی قرار میگیرند. ازاینرو، فرهنگستان تلاش میکند که به استانداردسازی نرمافزارهای فعال در این حوزه کمک کند.»
مدیر پژوهش و نوآوری گفت: «فضای مجازی، ابزار قدرت، القا و تأثیرگذاری است، بنابراین باید بین زیرساختِ حکمران و تولید محتوا (فرهنگستان زبان و ادب فارسی و نرمافزارهای تصحیح زبان)، رابطه تنگانگی وجود داشته باشد. علاوه براین، جهان نوشتار از کاغذ به بنسازه (پلتفرم) دیگری تغییر مکان داده است و باید بهدرستی با این کوچِ تمدنی همراه شد.»
فتوحی درباره ضرورت همفکری فرهنگستان زبان و ادب فارسی بر ابزارهای طراحیشده مانند پاکنویس و ارتقا کیفیت آنها توضیح داد: « نقش مهم فرهنگستان مرجعیت زبانی است، بنابراین ابزارهای تولیدشده، نیازمند دریافت گواهیِ تأیید اعتبار از این مرجع هستند. برای رسیدن به نتیجه بهتر باید دقت، نظارت و همراهی فکری میان فرهنگستان و شرکتهای فعال در این زمینه، برقرار شود. زبان فارسی، خانه وجودی ماست، بنابراین باید با نظارت فرهنگستان و اعطای گواهینامه به این مؤسسهها، هم بر مسئله زبان فارسی در رایاسپهر نظارت داشته باشیم، هم اینکه به کار مؤسسههای فعال در حوزه زبان فارسی، اعتبار ببخشیم.»
ابزاری برای درستنویسی فارسی
ندا پورمرتضی، پاکنویس را ابزاری برای کمک به درستنویسی فارسی در فضای مجازی معرفی کرد و توضیح داد: «پاکنویس، تلاش میکند تا دانشزبانی را به تجربه درست نوشتن در فضای دیجیتال تبدیل کند.»
پورمرتضی با طرح این پرسش که چرا به ابزارهای نوشتاری فارسی نیاز داریم و در زمان نوشتن، ممکن است چه مواردی را اشتباه کنیم، گفت: «در نوشتار فارسی چهار مورد شامل املای واژه، فاصله و نیمفاصله، علائم نگارشی و نویسههای فارسی اشتباه نوشته میشوند؛ اما معمولاً هنگام حروفنگاری به سادگی دیده نمیشوند. این نرمافزار و مواردی مانند آن کمک میکند تا این اشتباهها تصحیح شوند.»
سئول طرح نرمافزار پاکنویس، به چالش نوشتن فارسی در فضای دیجیتال اشاره کرد و توضیح داد: «نوشتن فارسی در فضای دیجیتال، به پشتیبانی زبانی سریع و در دسترس نیاز دارد. دلیل آن نیز، حجم روزافزون تولید محتوای فارسی، تنوع محیطهای نوشتن، خطاهای املایی و نگارشی و دشواری دسترسی سریع به منابع معتبر زبانی است. بنابراین به ابزارهایی که در لحظه نوشتن به کاربر کمک میکنند، نیاز است.»
پورمرتضی درباره عملکرد و همراهی برنامه پاکنویس توضیح داد: «نرمافزار پاکنویس درحال حاضر در چهار برنامه شامل ورد، افزونه مرورگر، صفحهکلید اندروید و ویرایشگر برخط به تصحیح نوشتار کاربر کمک میکند. بنابراین میتوان گفت هرجا که فارسی مینویسیم، پاکنویس، ابزار مناسبی برای تصحیح نوشتار فارسی است.»
به عقیده طراحان برنامه پاکنویسی، گاهی کاربرد این نرمافزار، اصلاحِ متن نیست، بلکه پیشنهاد زبانی است. پورمرتضی در این باره گفت: «گاهی در نوشتار، مسئله این نیست که واژهای غلط است؛ بلکه میتوان برای آن، گزینهای برپایه منابع و مصوباتِ زبان فارسی پیشنهاد کرد.»
مسئول طرح نرمافزار پاکنویس، با اشاره به اینکه یکی از کاربردهای اصلی نرمافزارهایی مانند پاکنویس، امکان برقراری مسیری ارتباطی بین فرهنگستان زبان و ادب فارسی و مصوبات آن و کاربران زبان فارسی است، توضیح داد: «فرهنگستان زبان و ادب فارسی، مرجع زبان فارسی است و مصوبات و دادههای زبانی آن مرجع کار ماست. از میان آنها، دادههای قابل استفاده در ابزار جداسازی شده و در نرمافزار پاکنویس جمعآوری شدهاند. از میان همین دادهها، هنگامِ نوشتنِ کاربر، پیشنهادهای مناسب ارائه میشوند، بنابراین نرمافزارهایی مانند پاکنویس، پلی مسیری میان فرهنگستان و کاربر است.»
مسئول طرح نرمافزار پاکنویس با ارائه گزارش آماری از پایش میزان کاربرد مصوبات فرهنگستان در میان کاربران این نرمافزار گفت «به نظر میرسد افقهای تازهای از تعامل و رویکرد مثبت میان کاربران زبان فارسی و واژههای مصوب فرهنگستان در حال گشایش است.»
ورمرتضی درباره اهمیت هموار شدن مسیر میان دیدگاههای فرهنگستان و کاربران گفت: «با استفاده از نرمافزارهای تصحیح نوشتار، دانشزبانی کاربر به دیدگاههای فرهنگستان زبان و ادب فارسی نزدیک میشود. کاربر، پیشنهاد را در زمان نوشتن دریافت میکند. این دانش میتواند در محیطهای مختلفِ نوشتن، در دسترس باشد و مصوبات و دادههای زبانی میتوانند وارد فرایند واقعیِ تولید متن شوند.»
در پایان این نشست برخی از شرکتکنندگان به طرح پرسشهای خود درباره نرمافزار پاکنویس پرداختند که با پاسخهای مسئول طرح نرمافزار پاکنویس همراه بود.
منبع: خبرگزرای مهر
