در شرایطی که اقتصاد ایران با یکی از جدیترین چالشهای ساختاری خود یعنی ناترازی فزاینده برق، قطعیهای فرساینده چاههای کشاورزی در اوج تابستان و توقف اجباری خطوط تولید کارخانجات صنعتی دستوپنجه نرم میکند، غرب خراسانرضوی در حال بازتعریف نقش زیستمحیطی و اقتصادی خود است. بیابانهای وسیع این دیار که روزگاری نماد برهوت تلقی میشدند، اکنون با تکیه بر فناوریهای نوین و سیاستهای حمایتی، در آستانه تبدیلشدن به بزرگترین پهنه سرمایهگذاری انرژی خورشیدی در شرق کشور قرار دارند.
گنجینهای پنهان در اقلیم کویریمزیت بنیادین شهرستان سبزوار در عرصه انرژیهای تجدیدپذیر، در ژئوپلیتیک اقلیمی آن نهفته است. این منطقه با برخورداری بالغ بر۳۰۰ روز کاملا آفتابی در طول سال و زاویه تابش با راندمان بالا، شرایطی ایدهآل را برای استقرار پنلهای فتوولتائیک مهیا کرده است. در تحلیلهای فنی و توجیهپذیری اقتصادی، شدت تابش خورشید در سبزوار همتراز با ممتازترین مناطق خاورمیانه ارزیابی میشود؛ مزیتی که افت راندمان را به حداقل رسانده و دوره بازگشت سرمایه را بهشکلی چشمگیر کوتاه میکند.
علاوه بر کیفیت تابش، همواری دشتها، شیب بسیار ملایم زمینهای کویری، ایستایی مناسب خاک و دسترسی نزدیک به شاهراه ترانزیتی شرق کشور، هزینه تسطیح، ساختوساز و ترابری ادوات نیروگاهی را تا حد زیادی کاهش داده است. بهروز محبی نجمآبادی، نماینده مردم سبزوار در مجلس شورای اسلامی، با تاکید بر این موهبتهای اقلیمی معتقد است که هدایت سرمایهها بهسمت نیروگاههای خورشیدی در این منطقه، از یک انتخاب مقطعی عبور کرده و به ضرورتی استراتژیک برای خلق درآمد پایدار، تثبیت اشتغال بومی و تامین برق پاک و بیوقفه تبدیل شده است.
صنایع و مزارع در طلب جریان پایداردر سالهای اخیر، تغییرات اقلیمی، کاهش سطح آبهای زیرزمینی و کمبود برق، فشاری مضاعف بر شریانهای زیستی منطقه وارد آورده است. کشاورزان دشت سبزوار که بار سنگین امنیت غذایی را بر دوش دارند، در فصلهای گرم با چالش خاموشیهای برنامهریزیشده پمپهای آب مواجهند؛ امری که به خشکی باغات و آسیب به محصولات زراعی منجر میشود. از سوی دیگر، بخش صنعت که موتور محرک اشتغال و ارزش افزوده منطقه است، نمیتواند در بستر ناپایدار انرژی برنامهریزی بلندمدت داشته باشد.
عماد همتپناه، کارشناس و فعال باسابقه حوزه صنعت در سبزوار، با اشاره به این واقعیتهای میدانی خاطرنشان میکند که هرچند واحدهای تولیدی با مدیریت بحران تاکنون سرپا ماندهاند، اما هرگونه افقگشایی جدید و توسعه ظرفیتهای صنعتی منطقه مستلزم دسترسی به منابع برق مازاد و مطمئن است. بهعقیده او استقرار مزارع خورشیدی در مجاوت شهرکهای صنعتی نهتنها زیستبوم تولید را در برابر نوسانات سراسری برق بیمه میکند، بلکه با حذف هزینههای گزاف اتلاف انرژی در خطوط طولانی انتقال، الگویی نوین از خودکفایی منطقهای را پیش چشم مدیران صنعتی کشور میگذارد.
اعطای زمین رایگان به سرمایهگذارانیکی از گلوگاههای تاریخی ورود بخش خصوصی به پروژههای کلان تولید انرژی، قیمت بالای تملک اراضی و پروسههای فرساینده اداری برای تغییر کاربری بوده است. مدیریت شهرستان سبزوار برای گشودن این گره کور، راهبردی کمنظیر درپیشگرفتهاست. حامد قربانی، معاون استاندار و فرماندار ویژه سبزوار، از اتخاذ رویکردی حمایتی خبر میدهد که طی آن، اراضی ملی و بیابانی مناسب برای احداث سامانههای خورشیدی بهصورت اجارههای بلندمدت ۹۹ ساله و با شرایطی بسیارسهل در اختیار سرمایهگذاران دارای صلاحیت قرار میگیرد.
این سیاست باعث شده تا کارآفرینان بخش عمده نقدینگی خود را بهجای راکدکردن در خرید زمین، مستقیما وارد چرخه خرید و نصب پنلها و اینورترهای با بازدهی بالا کنند. تاکنون بالغ بر ۸۵۰ هکتار از اراضی دولتی برای این منظور تخصیص یافته و واگذاری بخشهای جدید نیز متناسب با تقاضا ادامه دارد. براساس اسناد توسعه شهرستان، هدفگذاری نهایی تولید ۵۰۰ مگاوات برق تجدیدپذیر است که با آغاز عملیات اجرایی ابرنیروگاه ۲۵۰ مگاواتی بخش خصوصی و چندین طرح ۳۵ مگاواتی دیگر، دستیابی به این رقم در افقی میانمدت کاملا دستیافتنی بهنظر میرسد.
تزریق منابع مالی و توسعه شبکه انتقال تولید جریان الکتریکی خورشیدی در مقیاسهای کلان، بدون تقویت زیرساختهای دریافت و توزیع در شبکه سراسری ممکن نخواهد بود. برای مهار این چالش فنی، محمدرضا محسنیثانی، دیگر نماینده مردم سبزوار در مجلس شورای اسلامی، از رایزنیهای فشرده با ستاد وزارت نیرو خبر داده است. در پی این پیگیریها، اعتباری معادل ۴۰۰ میلیارد ریال از سوی وزارت نیرو به شرکت مادر تخصصی توانیر ابلاغ شد تا ظرفیت پستها، کابلکشیها و ایستگاههای انتقال برق منطقه متناسب با ورود ولتاژهای جدید خورشیدی ارتقا یابد.
کویر فرصت فردای انرژی ایرانگذار از اقتصاد متکی بر سوختهای فسیلی به انرژیهای پاک، ضرورتی گریزناپذیر در عصر بحرانهای محیطزیستی و تغییرات آبوهوایی است. تجربه پیشروی سبزوار اثبات میکند که بیابانهای خشک و بیآبوعلف میتواند از خاستگاه محرومیت به کانون ثروتآفرینی مدرن بدل شود. با تلفیق موهبت طبیعی ۳۰۰ روز آفتابی، تسهیلگری مدیریتی در واگذاری زمین، استقبال پرشور سرمایهگذاران بخش خصوصی و تزریق اعتبارات تقویتی شبکه، سبزوار گامهایی استوار برای تبدیلشدن به پایتخت انرژی خورشیدی شرق کشور برمیدارد؛
مسیری روشن که امیدی پایدار را به دشتهای تشنه کویر تزریق میکند.
منبع: جام جم آنلاین
