به گزارش جام جم آنلاین خودروی شخصی برای بسیاری از شهروندان، بخشی جدانشدنی از زندگی روزمره شده است؛ وسیلهای که قرار است مسیر خانه تا محل کار، مدرسه، خرید یا انجام امور روزانه را کوتاهتر کند، اما در مقیاس شهری، افزایش استفاده از آن به معنای ترافیک بیشتر، مصرف سوخت بالاتر، آلودگی هوا و تحمیل هزینههای اقتصادی و زمانی به شهروندان است. به همین دلیل، روز بدون خودرو میتواند فراتر از مناسبت تقویمی، فرصتی برای تمرین شیوه دیگری از جابهجایی در شهر باشد؛
فرصتی برای اینکه شهروندان دستکم در بخشی از سفرهای روزانه، مترو، اتوبوس، پیادهروی یا دوچرخه را جایگزین خودروی شخصی کنند. این موضوع حالا از سطح برنامههای فرهنگی و شهری فراتر رفته و به یکی از محورهای مورد تأکید دولت نیز تبدیل شده است. دکتر مسعود پزشکیان، رئیسجمهور بهتازگی با اشاره به ضرورت مدیریت مصرف بنزین و اصلاح الگوی مصرف سوخت، از دستگاههای دولتی خواسته است یک روز در هفته را بهعنوان «روز بدون خودرو» برای کارکنان در دستور کار قرار دهند.
او کاهش مصرف سوخت، کاهش آلودگی هوا و کمک به ارتقای کیفیت محیطزیست را از اهداف این طرح عنوان کرده و بر توسعه دورکاری، کاهش سفرهای غیرضروری و سفرهای بینشهری نیز تأکید داشته است.
روز بدون خودرو در دولت عملی میشود؟ ابلاغ این دستور به دستگاههای اجرایی، «روز بدون خودرو» را از توصیهای عمومی به موضوعی قابل اجرا در بخشی از نظام اداری تبدیل میکند اما تجربه شهرهای مختلف نشان میدهد که کنار گذاشتن خودرو، تنها با توصیه و فرهنگسازی محقق نمیشود. شهروند زمانی میتواند خودرو را کنار بگذارد که برای جایگزین کردن آن، گزینهای سریع، در دسترس، ایمن و قابل اتکا داشته باشد. روز جهانی بدون خودرو نیز در چنین شرایطی میتواند فرصتی برای بازنگری در الگوی سفرهای شهری باشد. همزمانی این مناسبت با روزهای آغاز سال تحصیلی، اهمیت بیشتری پیدا میکند؛
چراکه مسیر خانه تا مدرسه یکی از مهمترین فرصتها برای آموزش و تمرین استفاده از شیوههای حملونقل کمخودرو است. اگر بخشی از سفرهای کوتاه روزانه با پیادهروی، دوچرخه یا حملونقل عمومی انجام شود، میتوان امیدوار بود این انتخاب از تجربهای مناسبتی به عادتی روزمره تبدیل شود.
خودرو کمتر، انتخاب بیشتر همزمان با روز جهانی بدون خودرو، برنامههای فرهنگی، آموزشی و ترویجی در مناطق ۲۲گانه پایتخت برگزار میشود و گروههای دوچرخهسواری، مجموعههای فرهنگی و آموزشی و شهروندان علاقهمند در این برنامهها مشارکت خواهند داشت. اما فراتر از این برنامهها، آنچه میتواند روز بدون خودرو را به رفتاری ماندگار تبدیل کند، فراهم شدن امکان انتخاب شیوههای کمخودرو برای سفرهای روزمره است.
در این میان، علی رامشینی معاون توسعه حملونقل پاک و آموزش سازمان حملونقل و ترافیک شهرداری تهران با اشاره به فرارسیدن روز جهانی بدون خودرو در ۳۱ شهریورماه به «جامجم» میگوید: «قرار گرفتن این مناسبت در آستانه بازگشایی مدارس، فرصت مناسبی برای آموزش و تمرین شیوههای سفر با وابستگی کمتر به خودرو است.
اگر خانوادهها و دانشآموزان در بخشی از سفرهای کوتاه خود پیادهروی، دوچرخه یا حملونقل عمومی را تجربه کنند، این تجربه میتواند به شکلگیری عادتهای جدید در طول سال تحصیلی کمک کند.» این نگاه، روز بدون خودرو را از مناسبتی تقویمی فراتر میبرد و آن را به فرصتی برای تغییر تدریجی الگوی سفر تبدیل میکند؛ بهویژه در مسیری مانند خانه تا مدرسه که سفرهای کوتاه آن میتواند محل تمرین استفاده از شیوههای حملونقل کمخودرو باشد.
روز بدون خودرو در دیگر کشورهای جهان رامشینی با اشاره به تجربه شهرهای مختلف جهان میافزاید: «توسعه سفرهای پاک تنها با رویدادی مناسبتی اتفاق نمیافتد؛
در شهرهایی مانند کپنهاگ، آمستردام و پاریس، ترکیبی از آموزش، زیرساخت مناسب دوچرخه و پیادهروی، حملونقل عمومی و برنامههای محدودکننده یا مدیریتکننده استفاده از خودرو، به بخشی از سیاستهای شهری تبدیل شده است.» او میگوید: «یکی از نکات قابل توجه این تجربهها، توجه ویژه به مسیر خانه تا مدرسه و ایجاد شرایط مناسب برای سفر مستقل و ایمن کودکان است.» در واقع، تجربه روز بدون خودرو زمانی میتواند به رفتاری ماندگار تبدیل شود که شهروندان برای جایگزین کردن خودروی شخصی، گزینههای قابل اتکا و در دسترسی داشته باشند.
سهشنبههای بدون خودرو نیز میتواند همین تجربه را از مناسبت سالانه به تمرین هفتگی تبدیل کند.
رامشینی توضیح میدهد: «سهشنبههای بدون خودرو نیز با ایجاد فرصتی هفتگی برای تجربه مترو، اتوبوس، پیادهروی و دوچرخهسواری، به شهروندان کمک میکند تا گزینههای مختلف سفر را بشناسند و در بخشی از سفرهای هفتگی خود خودرو را کنار بگذارند.» او با تأکید بر نقش خانوادهها میگوید: «از خانوادهها دعوت میکنیم در آستانه آغاز سال تحصیلی، حداقل یک روز در هفته سفر به مدرسه را بدون خودروی شخصی تجربه کنند و متناسب با فاصله و شرایط ایمنی، پیادهروی، دوچرخه یا حملونقل عمومی را انتخاب کنند.» معاون توسعه حملونقل پاک و آموزش سازمان حملونقل و ترافیک خاطرنشان میکند: «بیاییم مهر را با یک انتخاب ساده شروع کنیم؛
برای سفرهای کوتاه، اول به گزینههای پاک فکر کنیم و بعد سراغ خودرو برویم.» این انتخابهای کوچک اگر تداوم پیدا کنند، میتوانند در کنار کاهش سفرهای خودرویی، به کاهش مصرف سوخت و آلودگی هوا نیز کمک کنند. به همین دلیل، روز بدون خودرو بیش از آنکه درباره حذف خودرو باشد، درباره فراهم کردن امکان انتخاب شیوههای متنوعتر و پاکتر برای جابهجایی در شهر است.
زیرساخت؛ شرط تغییر با این حال، فرهنگسازی زمانی اثرگذار خواهد بود که زیرساخت لازم برای انتخاب حملونقل پاک نیز وجود داشته باشد. نمیتوان از شهروند انتظار داشت خودرو را کنار بگذارد اما در مقابل، با اتوبوسهای کمتعداد، زمان انتظار طولانی، ازدحام مترو یا دسترسی نامناسب به ایستگاهها مواجه شود. مصطفی پودراتچی، کارشناس مسائل شهری در گفتوگو با «جامجم» اجرای طرحهایی مانند سهشنبههای بدون خودرو و روز بدون خودرو را اقدامی مثبت میداند و تأکید میکند که برای موفقیت آن باید شبکه حملونقل عمومی تقویت شود.
او با اشاره به تجربه برخی کشورهای اروپایی میگوید: «در کنار فرهنگسازی، تقویت سیستم حملونقل عمومی و ارائه اطلاعات دقیق درباره زمان حرکت و مسیر وسایل نقلیه، به شهروندان امکان میدهد برای رفتوآمد خود برنامهریزی کنند.»
فرهنگ سازی خوب است اما کافی نیست مسئله فقط کنار گذاشتن خودرو نیست؛ شهروندی که قرار است خودروی شخصی را برای یک روز یا حتی بخشی از سفرهای هفتگی کنار بگذارد، باید مطمئن باشد که گزینه جایگزین، زمان و هزینه قابل قبولی برای او دارد. در غیر این صورت، فاصله میان توصیههای زیستمحیطی و واقعیت زندگی روزمره بیشتر میشود.
پودراتچی با اشاره به همین موضوع میگوید: «اگر اتوبوس با تأخیر حرکت کند، مترو با ضعف و ازدحام مواجه باشد و هزینه استفاده از تاکسی اینترنتی نیز بالا باشد، مردم به سمت استفاده بیشتر از خودروی شخصی سوق پیدا میکنند.» به اعتقاد او، پیش از اعمال محدودیت باید زیرساختهای حملونقل عمومی تقویت شود تا جابهجایی برای مردم آسانتر شود.
این کارشناس مسائل شهری میافزاید: «توسعه شبکه مترو، افزایش تعداد قطارها بهویژه در ساعات اوج، افزایش تعداد اتوبوسها و توسعه اتوبوسهای برقی از اقداماتی است که میتواند زمینه استفاده بیشتر از حملونقل عمومی را فراهم کند.» در واقع، سیاست «خودرو کمتر» بدون سیاست «حملونقل عمومی بیشتر» ناقص میماند. اگر قرار است شهروندان برای کاهش مصرف بنزین و آلودگی هوا، خودرو را کمتر از پارکینگ بیرون بیاورند، باید شبکهای از گزینههای جایگزین در دسترس آنها باشد.
مترو، اتوبوس، مسیرهای پیاده و دوچرخه، هرکدام بخشی از این زنجیره هستند و ضعف هر حلقه میتواند انتخاب سفر پاک را برای شهروند دشوار کند. از سوی دیگر، توسعه دوچرخهسواری نیز باید متناسب با ویژگیهای هر شهر انجام شود. پودراتچی با اشاره به تفاوتهای جغرافیایی تهران، از جمله شیب و اختلاف ارتفاع بخشهای مختلف شهر، تأکید میکند: «نمیتوان نسخه واحدی برای تمام شهرها در نظر گرفت و باید زیرساخت دوچرخهسواری متناسب با شرایط هر منطقه توسعه پیدا کند.» فرهنگسازی نیز در این میان جایگاه خود را دارد؛
اما فرهنگ زمانی ماندگار میشود که شهروند نتیجه انتخاب خود را در زندگی روزمره ببیند. وقتی استفاده از مترو یا اتوبوس به معنای سفر قابل پیشبینی و کمهزینه باشد، وقتی مسیرهای پیاده ایمن و مناسب باشند و زمانی که دوچرخهسوار از مسیر استاندارد برخوردار باشد، انتخاب حملونقل پاک از توصیه به رفتار طبیعی شهری تبدیل میشود. روز بدون خودرو میتواند نقطه شروع باشد؛ شروعی برای بازنگری در اینکه هر سفر شهری الزاماً به خودروی شخصی نیاز ندارد. سهشنبههای بدون خودرو نیز میتواند این تمرین را از یک روز در سال به تجربهای هفتگی تبدیل کند.
اما برای اینکه این تجربه در نهایت به تغییر رفتار عمومی برسد، شهر باید همزمان روی توسعه حملونقل عمومی، افزایش دسترسی، کاهش زمان انتظار، توسعه مسیرهای پیاده و دوچرخه و آموزش شهروندان سرمایهگذاری کند.
منبع: جام جم آنلاین
