معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به شتاب گرفتن روند کاهش تراز آب دریای خزر گفت: کاهش تراز آب خزر از حدود ۲۰ سانتیمتر در سال در فاصله ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ به حدود ۲۳ سانتیمتر در سال ۲۰۲۶ رسیده است و مدلها ادامه این روند را تا سال ۲۰۵۰ نشان میدهند؛ موضوعی که پنج کشور ساحلی را به سمت تدوین یک برنامه مشترک سوق داده است.
به گزارش حیات به نقل از ایسنا، احمدرضا لاهیجانزاده در نشست خبری کاپ ۷ که امروز در هتل آزادی برگزار شد، با اشاره به روند کاهش تراز آب دریای خزر اظهار کرد: بر اساس بررسی تاریخچه فراز و نشیبهای دریای خزر، از سال ۱۹۹۵ روند کاهش تراز آب این دریا آغاز شده است اما در سالهای ابتدایی این کاهش محسوس نبود و حساسیت چندانی میان کشورهای ساحلی ایجاد نکرد. وی افزود: تا سال ۲۰۲۰ میانگین کاهش تراز آب دریای خزر حدود ۷.۵ سانتیمتر در سال بود، در حالی که در سالهای ابتدایی این میزان حدود دو تا سه سانتیمتر در سال ثبت میشد.
از سال ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ این رقم به حدود ۲۰ سانتیمتر در سال رسید و در سال ۲۰۲۶ نیز کاهش حدود ۲۳ سانتیمتری ثبت شده است. معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: مدلهای پیشبینی تقریباً بهطور قطعی نشان میدهند که این روند ممکن است ادامه داشته باشد و دستکم با شدت حدود ۲۰ سانتیمتر در سال تا سال ۲۰۵۰ ادامه پیدا کند بنابراین لازم است کشورهای ساحلی خزر برای سازگاری با این پدیده برنامهریزی مشترک داشته باشند.
لاهیجانزاده با اشاره به وضعیت بخش شمالی دریای خزر گفت: در بخش شمالی خزر که کشورهای روسیه و قزاقستان و با نسبت کمتری جمهوری آذربایجان و ترکمنستان را دربرمیگیرد، عمق دریا کمتر است، به همین دلیل پسروی آب در این مناطق بسیار شدیدتر رخ داده و حتی در برخی مناطق ۱۰ تا ۲۰ کیلومتر پسروی گزارش شده است که بنادر این کشورها را بهشدت تحت تأثیر قرار داده است.
وی با اشاره به آثار کاهش تراز آب خزر در ایران نیز اظهار کرد: در کشور ما بیشترین آثار این پدیده در استان گلستان مشاهده میشود چراکه شرایط بستر دریا در این استان متفاوت است البته آثار این روند در استانهای مازندران و گیلان نیز قابل مشاهده است.
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست از تدوین یک طرح منطقهای برای سازگاری با کاهش تراز آب دریای خزر خبر داد و گفت: هماهنگی منطقهای در این زمینه در حال انجام است و یک طرح منطقهای نیز تهیه شده که کلیات آن قرار است فردا به امضای کشورهای عضو برسد البته جزئیات این طرح موضوعات متعددی دارد که باید کشورهای ساحلی درباره آنها به توافق برسند و یک برنامه مشترک و مورد اتفاق همه کشورها برای سازگاری با این پدیده تدوین شود.
لاهیجانزاده افزود: علاوه بر این نشست، حدود دو هفته دیگر نشست دیگری در ترکمنستان برگزار میشود که رئیسجمهوری و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست در آن حضور خواهند داشت. یکی از نشستهای جانبی این اجلاس نیز به موضوع فراز و فرود تراز آب دریای خزر اختصاص دارد و قرار است در سطوح عالی و با حضور روسای جمهوری، این موضوع بار دیگر مطرح و درباره آن تصمیمگیری شود.
تغییر اقلیم، مهمترین عامل کاهش تراز آب خزر
وی درباره عوامل مؤثر بر کاهش تراز آب دریای خزر اظهار کرد: بر اساس مطالعاتی که کشورهای مختلف بهصورت مستقل و در قالب مطالعات جمعی انجام دادهاند، بیشترین اثر ناشی از تغییر اقلیم و افزایش تبخیر است. شدت تبخیر در دریای خزر به میزان قابل توجهی افزایش یافته و پس از آن، کاهش ورودی آب رودخانهها به خزر نیز در این روند مؤثر بوده است. در واقع نقش تغییر اقلیم، افزایش دما و افزایش شدت تبخیر در کاهش تراز آب دریای خزر بسیار بیشتر از کاهش ورودی رودخانههاست.
لاهیجانزاده با اشاره به منابع ورودی آب دریای خزر گفت: حدود ۸۰ درصد ورودی آب دریای خزر از طریق رودخانه ولگا تأمین و ۲۰ درصد باقیمانده از طریق رودخانههای چهار کشور ساحلی دیگر وارد خزر میشود. سهم ایران از ورودی رودخانهای به دریای خزر نیز حدود پنج درصد است. وی ادامه داد: کاهش ورودی رودخانهها خود تحت تأثیر دو عامل قرار دارد؛ نخست کاهش بارندگی در حوضههای آبریز این رودخانهها از جمله حوضه آبریز ولگا و دوم احداث سد روی رودخانهها البته درباره رودخانه ولگا باید توجه داشت که به دلیل حجم بالای آبی که وارد دریای خزر میکند، شرایط آن متفاوت است.
اثرگذاری سدسازی قابل مقایسه با تغییر اقلیم نیست
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست درباره تأثیر سدسازی بر کاهش ورودی آب به خزر گفت: بر اساس بررسی تاریخچه سدسازی، بخش قابل توجهی از سدهای بزرگ روی ولگا مربوط به اواخر دهه ۱۹۹۰ است و پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، سدسازی گسترده جدیدی روی این رودخانه انجام نشده است. لاهیجانزاده افزود: در حال حاضر حدود ۱۱ سد بزرگ روی رودخانه ولگا وجود دارد اما سهم کاهش ورودی رودخانهها در مقایسه با تغییر اقلیم حدود ۲۰ درصد برآورد میشود.
شدت تبخیر در دریای خزر رقمی حدود ۳۰۰ تا ۳۶۰ میلیارد مترمکعب را به خود اختصاص میدهد این در حالیست که کاهش ورودی رودخانهها بسیار کمتر است. وی ادامه داد: اگر میزان کاهش تبخیر در اثر تغییرات اقلیمی و پدیدههایی مانند النینو کاهش پیدا کند، میزان آبی که در اثر این تغییرات به خزر اضافه میشود چندین برابر میزان آبی است که در اثر کاهش ورودی رودخانهها از دست میرود بنابراین این دو عامل از نظر میزان اثرگذاری قابل مقایسه نیستند و نقش تغییر اقلیم و افزایش دما بسیار چشمگیرتر است.
توافق پنج کشور بر سر خزر نیازمند مذاکرات طولانی است
لاهیجانزاده در پاسخ به پرسشی درباره مذاکرات میان کشورهای ساحلی خزر برای مدیریت ورودی آب و عوامل انسانی مؤثر بر آن گفت: رسیدن به توافق میان چند کشور درباره یک موضوع محیط زیستی، فرآیندی زمانبر است و نمیتوان انتظار داشت که یک موضوع در یک نشست مطرح و بلافاصله درباره آن تصمیمگیری شود. وی با اشاره به تجربه مذاکرات بینالمللی در حوزه تغییر اقلیم اظهار کرد: در مذاکرات بینالمللی حتی درباره یک جمله یا یک کلمه، کشورهای مختلف دیدگاهها و منافع خود را مطرح میکنند.
در حال حاضر نیز در حاشیه این اجلاس، بیانیهای در حال تدوین است که چندین بند دارد و تاکنون چهار جلسه آنلاین و سه جلسه حضوری برای بررسی وضعیت خزر برگزار شده و مذاکرات درباره آن حتی تا ساعات پایانی شب ادامه داشته است. معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرد: در چنین مذاکراتی کشورها باید درباره تکتک موضوعات به جمعبندی برسند و سهم و اثر عوامل مختلف از جمله تغییر اقلیم، کاهش ورودی رودخانهها و عوامل انسانی بررسی شود.
لاهیجانزاده در ادامه گفت: موضوع میزان اثرگذاری این عوامل و راهکارهای سازگاری با کاهش تراز آب دریای خزر از محورهای مذاکرات میان کشورهای ساحلی است و باید این مباحث بهصورت دقیق بررسی و در نهایت به یک توافق پنججانبه منجر شود.
اجرای طرح پایلوت مقابله با پسماند پلاستیکی در مازندران
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در پاسخ به ایسنا در خصوص اقدامات صورت گرفته برای مقابله با آلودگی های پلاستیکی و همکاری دو وزارت نیرو و نفت در این زمینه گفت: میکروپلاستیک موضوع بسیار خطرناکی است چراکه پلاستیک در طبیعت بهسادگی از بین نمیرود و برای تجزیه آن به صدها سال زمان نیاز است. این مواد در نهایت میتوانند به ذرات بسیار ریز در ابعاد میکرو و نانو تبدیل شوند که در آب، دریا و رسوبات قابل شناسایی و اندازهگیری هستند.
وی افزود: اگر این ذرات وارد آب شرب شوند، به دلیل اندازه بسیار کوچک میتوانند قابلیت جذب داشته باشند و وارد جریان خون شوند که این مسئله میتواند پیامدهای مختلفی برای سلامت انسان به دنبال داشته باشد. معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: موضوع دیگر این است که میکروپلاستیکها میتوانند بهعنوان ناقل سایر آلایندهها عمل کنند. برای نمونه فلزات سنگین میتوانند روی این ذرات قرار بگیرند و از طریق آنها وارد شبکه غذایی و در نهایت زنجیره حیاتی انسان شوند.
ترکیبات آلی و سایر مواد خطرناک نیز میتوانند از طریق میکروپلاستیکها منتقل شوند بنابراین این ذرات علاوه بر اثرات مستقیم خود، از نظر قابلیت انتقال آلایندهها نیز اهمیت دارند. لاهیجانزاده با اشاره به اقدامات برخی کشورها برای کاهش مصرف پلاستیک گفت: امروز موضوع کاهش مصرف پلاستیک در بسیاری از کشورها بهطور جدی دنبال میشود و حتی در برخی کشورها استفاده از برخی محصولات پلاستیکی ممنوع شده است. در کشورهای اروپایی نیز سالهاست محدودیتها و سختگیریهایی در زمینه مصرف پلاستیک وجود دارد و تلاش میشود بازیافت این مواد با سرعت بیشتری انجام شود تا وارد طبیعت نشوند.
وی تأکید کرد: ما در این زمینه باید دو اقدام اساسی انجام دهیم؛ نخست در بخش مصرف، باید آگاهیرسانی بهگونهای باشد که مصرف پلاستیک بهتدریج از سبد مصرفی مردم خارج شود و دوم اینکه برای پلاستیکهای تولیدشده، نظام مدیریت مناسبی از جمعآوری تا بازیافت ایجاد کنیم.
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست از اجرای یک طرح پایلوت در مازندران خبر داد و گفت: در برخی کشورهای ساحلی اجرای طرحهای محدود و پایلوت برای جمعآوری و بازیافت پلاستیک آغاز شده و ما نیز در بهشهر استان مازندران چنین طرحی را در زمینه جمعآوری و بازیافت پلاستیک همچنین آموزش مردم در دست اجرا داریم.
تغییر رفتار مردم پس از افزایش قیمت کیسههای پلاستیکی
لاهیجانزاده با اشاره به تغییر رفتار مصرفکنندگان در پی افزایش قیمت محصولات پلاستیکی اظهار کرد: پس از اتفاقاتی که برای پتروشیمیها در جریان جنگ رخ داد و قیمت پلاستیک افزایش پیدا کرد، شاهد تغییراتی در رفتار مردم هستیم. برای مثال، امروز بسیاری از افرادی که برای خرید نان مراجعه میکنند، کیسههای پارچهای همراه خود میآورند و استفاده از کیسههای پلاستیکی نیز برای آنها هزینه بیشتری دارد. وی ادامه داد: برخی صنایع نیز اعلام کردهاند که بستهبندیهای مورد استفاده را پس از مصرف از مردم تحویل میگیرند.
این رویکرد پیش از این و پیش از افزایش قیمت پلاستیک نیز در برخی کشورهای پیشرفته اجرا میشد اما اکنون ما نیز باید از این ظرفیت استفاده کنیم. معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه گفت: باید این روند را با فرهنگسازی ادامه دهیم و مدیریت مصرف و بازیافت پلاستیک را به یک فرهنگ نهادینهشده هم در میان مردم و هم در صنایع تبدیل کنیم.
وضعیت پسماند در شمال کشور همچنان نامطلوب است
لاهیجانزاده در پاسخ به پرسشی درباره متولی جمعآوری زباله و نظارت بر وضعیت پسماند در سواحل شمالی دریای خزر اظهار کرد: بر اساس قانون، مدیریت پسماندهای شهری بر عهده شهرداریهاست و سازمان حفاظت محیط زیست و مرکز بهداشت وزارت بهداشت به عنوان ناظر باید بر این وضعیت نظارت کنند. وی با اشاره به اقداماتی که طی سالهای اخیر برای مدیریت پسماند در شمال کشور انجام شده است، گفت: پروژههای زبالهسوزی در چند شهر شمالی یا انجام شده و یا در حال انجام است. یکی از این پروژهها نیز هفته دولت سال جاری به بهرهبرداری رسید اما این اقدامات هنوز نتوانسته وضعیت پسماند را در استانهای شمالی به صورت کامل ساماندهی کند.
تخصیص اعتبار از سوی روسیه برای مدیریت پسماند در سواحل شمالی
وی درباره اقدامات انجامشده با استفاده از کمکهای بینالمللی نیز اظهار کرد: یک اعتبار محدود از سوی کشور روسیه برای مدیریت پلاستیک در سواحل شمالی اختصاص پیدا کرد چراکه ورود میکروپلاستیک به دریای خزر یکی از نگرانیهای مهم است. در قالب این اعتبار، فعالیتهایی در حد پایلوت در برخی شهرها انجام شد.
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست با بیان اینکه مسئله پسماند فقط به انباشت زباله در مناطق ساحلی محدود نمیشود، گفت: متأسفانه علاوه بر اینکه زباله در محدودههایی مانند حاشیه ساحل یا مناطق جنگلی تخلیه میشود و مدیریت مناسبی نیز بر آن صورت نمیگیرد، شیرآبه این پسماندها نیز به سفرههای آب زیرزمینی نفوذ میکند یا از طریق رودخانههای مجاور دوباره به دریا و تالابها راه پیدا میکند. وی تالاب انزلی را یکی از نمونههای این وضعیت عنوان کرد و افزود: در تالاب انزلی میتوان ورود شیرآبه و فاضلاب را بهصورت غیرمستقیم و از طریق رودخانهها مشاهده کرد.
لاهیجانزاده درباره نقش سازمان حفاظت محیط زیست در مدیریت پسماند توضیح داد: سازمان حفاظت محیط زیست در بخش محیط زیست انسانی، دفتری تحت عنوان دفتر مدیریت پسماند دارد که بخش مهمی از فعالیتهای خود را به وضعیت پسماند در شمال کشور اختصاص داده است. در مجلس و دولت نیز اعتبارات ویژهای برای این موضوع در نظر گرفته شده اما واقعیت این است که این فعالیتها هنوز نتوانسته وضعیت پسماند در شمال کشور را به شرایط مطلوب برساند. وی ادامه داد: وضعیت پسماند در شمال کشور همچنان یکی از موضوعات مورد توجه کارگروه ملی پسماند است و در جلسات این کارگروه نیز به دفعات مطرح شده است.
وضعیت پسماند در شمال توسط خانم دکتر انصاری – رئیس سازمان حفاظت محیط زیست – در کارگروه ملی پسماند که به ریاست معاون اجرایی رئیسجمهوری برگزار میشود، مطرح و درباره آن تصمیماتی اتخاذ شده است. امیدواریم نگاه ویژهتری به این مسئله شکل بگیرد.
پیشنهاد اخذ عوارض برای مدیریت پسماند
معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به پیشنهاد این سازمان برای ایجاد منبع مالی پایدار جهت مدیریت پسماند در استانهای شمالی اظهار کرد: حتی سازمان حفاظت محیط زیست یک گام فراتر گذاشت و پیشنهادی را در لایحه بودجه سال گذشته یا دو سال پیش مطرح کرد که بر اساس آن، از خودروهایی که وارد این استانها میشوند، در همان بخش عوارضی مسیر، سهمی بابت مدیریت پسماند دریافت شود.
وی افزود: جمعیت زیادی وارد استانهای شمالی میشوند و این افراد نیز در تولید پسماند سهم دارند بنابراین پیشنهاد شد بخشی از عوارض دریافتشده از خودروهای ورودی به مدیریت پسماند اختصاص پیدا کند اما متأسفانه این پیشنهاد – که از طرف دولت مطرح شده بود – در مجلس رأی نیاورد.
لاهیجانزاده ابراز امیدواری کرد که این پیشنهاد در لایحه بودجه ۱۴۰۶ مجدداً دوباره شود و گفت: امیدواریم در لایحه بودجه سال ۱۴۰۶ بتوانیم چنین پیشنهادی را مطرح کنیم و این بار رأی بیاورد تا اعتبار و بودجه دائمی برای مدیریت پسماند در استانهای شمالی تأمین شود و تکتک شهرها بتوانند این فعالیتها را انجام دهند.
وی همچنین از پیگیری راهکارها برای حل معضل پسماند خبر داد و گفت: ما موضوع را حتی فراتر از این بردهایم و شخصاً با استانداریهای سه استان شمالی یعنی مازندران، گیلان و گلستان برنامهریزیهایی را انجام دادهایم البته وضعیت گلستان در این زمینه بهتر است و وضعیت اصلی در گیلان و مازندران مورد توجه قرار دارد. معاون محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: پروژهای در اصفهان از طریق شرکتهای دانشبنیان اجرا شده است که میتواند بخشی از معضل پسماند را حل کند.
حدود دو هفته پیش نیز از این پروژه بازدید شد و امیدواریم استانداریهای هر دو استان گیلان و مازندران بتوانند در این موضوع ورود جدی داشته باشند.
منبع: حیات
