پژوهش جدید از افزایش غیرمنتظره و طولانیمدت زمینلرزهها در اطراف سایت آزمایش هستهای پونگگیهری خبر میدهد.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، پژوهشگران با بررسی دادههای لرزهای اطراف سایت آزمایش هستهای پونگگیهری در کره شمالی، از افزایش قابلتوجه فعالیتهای لرزهای پس از آخرین آزمایش هستهای این کشور در سال ۲۰۱۷ خبر دادهاند؛ یافتهای که نشان میدهد اثر انفجارهای زیرزمینی ممکن است برخلاف تصور قبلی، سالها ادامه داشته باشد و حتی برخی گسلهای قدیمی پوسته زمین را دوباره فعال کند.
ثبت ۱۳۹۹ زمینلرزه پس از انفجار ۲۰۱۷
کره شمالی بین سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۷، شش آزمایش هستهای زیرزمینی را در سایت پونگگیهری در منطقه کوهستانی مانتاپ انجام داد. آخرین آزمایش در سال ۲۰۱۷ قدرتمندترین آزمایش هستهای این کشور بود و برآورد میشود انفجاری با قدرت حدود ۱۶۰ کیلوتن ایجاد کرده باشد. این انفجار با زمینلرزهای به بزرگی ۶.۳ همراه شد و احتمال میرود بخشی از ساختار زیرزمینی سایت، از جمله یکی از تونلها، در اثر آن فرو ریخته باشد.
اکنون مطالعهای که در مجله Science منتشر شده، تصویری متفاوت از پیامدهای این آزمایش ارائه میکند. پژوهشگران دادههای امواج لرزهای بین سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۵ را بررسی کردهاند و در مجموع ۱۳۹۹ زمینلرزه را در اطراف کوه مانتاپ شناسایی کردهاند. بر اساس این مطالعه، تعداد و شدت زمینلرزهها در طول زمان افزایش یافته است؛ موضوعی که با الگوی معمول فعالیتهای لرزهای پس از انفجارهای زیرزمینی تفاوت دارد.
زمینلرزهها عمدتاً کوچک اما مداوم بودهاند
بخش عمده زمینلرزههای شناساییشده قدرت زیادی نداشتهاند و بزرگی آنها عمدتاً بین ۲ تا ۳ بوده است. پژوهشگران همچنین میگویند این زمینلرزهها در عمق نسبتاً کمی رخ دادهاند. نخستین زمینلرزه شناساییشده در این مجموعه دادهها در سال ۲۰۱۳، پس از سومین آزمایش هستهای کره شمالی، رخ داده است. با این حال، فعالیت لرزهای تا سال ۲۰۱۷ نسبتاً محدود باقی ماند و پس از ششمین و قدرتمندترین آزمایش هستهای، افزایش محسوسی پیدا کرد.
نکته غیرمنتظره این بود که فعالیت لرزهای نهتنها پس از مدتی کاهش نیافت، بلکه در سالهای بعد نیز ادامه پیدا کرد و افزایش یافت. کوانگهی کیم، پژوهشگر دانشگاه ملی پوسان و نویسنده اصلی این مطالعه، میگوید روند افزایش فعالیت لرزهای به اندازهای واضح بوده که تیم تحقیقاتی را شگفتزده کرده است.
چرا آزمایش هستهای میتواند زمین را برای سالها تحت تأثیر قرار دهد؟
آزمایشهای هستهای زیرزمینی از مدتها پیش بهعنوان عاملی شناخته میشوند که میتواند زمینلرزههای کوچک ایجاد کند. با این حال، تصور رایج این بوده که چنین فعالیتهایی عمدتاً در روزها و هفتههای پس از انفجار رخ میدهند و با فاصله گرفتن از محل انفجار کاهش مییابند. یافته جدید نشان میدهد در شرایط خاص، اثر یک انفجار زیرزمینی ممکن است بسیار طولانیتر باشد.
پژوهشگران معتقدند انفجارهای هستهای میتوانند حجم بزرگی از سنگهای زیرزمینی را دچار شکستگی کنند و مسیرها و شکافهای جدیدی در پوسته ایجاد کنند. یکی از فرضیههای مطرح این است که آبهای زیرزمینی از طریق این شکستگیها حرکت کرده و با افزایش فشار منفذی درون سنگها، شرایط را برای لغزش گسلهای از پیش موجود فراهم کرده باشند.
در این حالت، برخلاف یک واکنش فوری به انفجار، ممکن است فعالیت لرزهای با تأخیر چندساله افزایش پیدا کند؛ زیرا حرکت آب در ساختارهای زیرزمینی میتواند بسیار آهسته باشد. با این حال، پژوهشگران تأکید کردهاند که مطالعه آنها نقش آبهای زیرزمینی را بهطور مستقیم بررسی نکرده و این سازوکار همچنان در حد یک فرضیه برای توضیح یافتههاست.
فعال شدن گسلهای قدیمی در پوسته کره زمین
یکی از نکات مهم این مطالعه، شناسایی گسلهای موسوم به درونصفحهای در منطقه است؛ گسلهایی که برخلاف گسلهای فعال در مرز صفحات تکتونیکی، در بخشهای نسبتاً پایدار پوسته زمین قرار دارند. شبهجزیره کره در مقایسه با مناطقی مانند ژاپن از نظر زمینساختی منطقهای نسبتاً پایدار محسوب میشود. پژوهشگران نیز میگویند سوابق تاریخی زمینلرزه در این منطقه بسیار محدود بوده است.
بر اساس دادههای تاریخی مورد بررسی تیم تحقیقاتی، در بیش از دو هزار سال گذشته تنها موارد محدودی از زمینلرزه در اطراف این منطقه ثبت شده است. فرضیه پژوهشگران این است که انفجار سال ۲۰۱۷ ممکن است شرایطی ایجاد کرده باشد که دستکم دو گسل قدیمی و از پیش موجود دوباره فعال شوند. شکل نامتقارن و شیبدار کوه مانتاپ نیز ممکن است باعث شده باشد برخی از این گسلها پیش از انفجار به وضعیت نزدیکتری به آستانه لغزش رسیده باشند.
آیا آزمایش هستهای دیگری در کار بوده است؟
یکی از پرسشهای مهم درباره افزایش فعالیت لرزهای در پونگگیهری این است که آیا آزمایش هستهای دیگری پس از سال ۲۰۱۷ انجام شده است یا خیر. پژوهشگران میگویند هیچ مدرکی در اختیار ندارند که نشان دهد آزمایش هستهای دیگری در این سایت پس از سال ۲۰۱۷ انجام شده است. آنها همچنین به سایت پونگگیهری دسترسی مستقیم نداشتهاند و دادههای لرزهای داخل کره شمالی نیز در اختیارشان نبوده است.
با این حال، گزارشهای مختلف در سالهای اخیر درباره وضعیت این سایت منتشر شده است. آژانس بینالمللی انرژی اتمی در سال ۲۰۲۲ اعلام کرده بود که نشانههایی از بازسازی تونلهای آزمایش در پونگگیهری مشاهده شده است. همچنین در گزارشی در سال ۲۰۲۵، سازمان اطلاعات دفاعی آمریکا اعلام کرد که کره شمالی سایت آزمایش هستهای خود را بازسازی کرده است.
چالش جدید برای تشخیص زمینلرزه طبیعی از آزمایش هستهای
یکی از مهمترین پیامدهای این یافته میتواند در حوزه پایش آزمایشهای هستهای زیرزمینی باشد. بهطور معمول، شبکههای لرزهنگاری میتوانند برای تشخیص انفجارهای زیرزمینی از ویژگیهای امواج لرزهای استفاده کنند. اما اگر یک انفجار هستهای بتواند در سالهای بعد نیز گسلهای طبیعی منطقه را فعال کند، مرز میان رویدادهای لرزهای ناشی از انفجار و زمینلرزههای تکتونیکی میتواند پیچیدهتر شود.
پژوهشگران هشدار دادهاند که فعالیت لرزهای طولانیمدت ناشی از آزمایشهای زیرزمینی میتواند تفسیر دادههای لرزهنگاری در اطراف سایتهای آزمایش هستهای را دشوارتر کند. البته این پدیده کاملاً بیسابقه نیست. نمونههایی از فعالیت لرزهای طولانیمدت ناشی از فعالیتهای انسانی در نقاط دیگری از جهان نیز ثبت شده است؛ برای مثال، استخراج گاز در هلند و تزریق پساب ناشی از فعالیتهای نفت و گاز در اوکلاهما با افزایش زمینلرزهها ارتباط داشتهاند.
پوسته زمین حافظه طولانی دارد
به گفته سانیونگ پارک، پژوهشگر دانشگاه شیکاگو که در این مطالعه مشارکت نداشته، یافتههای جدید نشان میدهد اختلالات کوتاهمدت در پوسته زمین ممکن است پیامدهایی داشته باشند که برای سالها یا حتی دههها ادامه پیدا کنند. با این حال، دانشمندان تأکید دارند که هنوز نمیتوان با قطعیت گفت آزمایش هستهای ۲۰۱۷ تنها عامل افزایش فعالیت لرزهای در منطقه بوده است. نبود دسترسی مستقیم به سایت و دادههای لرزهای داخلی کره شمالی نیز یکی از محدودیتهای مهم این پژوهش است.
آنچه مطالعه جدید نشان میدهد این است که آثار فیزیکی یک انفجار عظیم زیرزمینی ممکن است بسیار فراتر از لحظه انفجار ادامه پیدا کند؛ بهویژه زمانی که انفجار در منطقهای دارای گسلهای قدیمی و مستعد لغزش رخ داده باشد.
منبع: خبرآنلاین
