رودخانهها، سدها، آببندانها و چشمههای مازندران در سالهای اخیر علاوه بر نقش طبیعی و تأمین نیازهای آبی، به بستری برای توسعه گردشگری و جذب سرمایه بخش خصوصی تبدیل شدهاند؛ ظرفیتی که به گفته مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران تاکنون حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری را به خود اختصاص داده و با آمادهسازی ۶ بسته جدید، بیش از ۴ هزار میلیارد تومان فرصت سرمایهگذاری دیگر پیش روی فعالان اقتصادی قرار داده است؛ توسعهای که بنا بر تأکید متولیان آب، حفاظت از منابع و رعایت الزامات زیستمحیطی شرط اصلی آن است.
به گزارش حیات به نقل از ایرنا، مازندران را معمولاً با جنگل و دریا میشناسند؛ اما در جغرافیای این استان، آب فقط بخشی از چشمانداز طبیعی نیست، بلکه یکی از ظرفیتهای مهم برای توسعه اقتصاد گردشگری نیز به شمار میرود. رودخانهها، دریاچهها، آببندانها، سدها و چشمههای متعدد طی سالهای اخیر زمینه شکلگیری مجموعههایی را فراهم کردهاند که در کنار طبیعت، خدمات تفریحی، رفاهی و پذیرایی به گردشگران ارائه میکنند.
گسترش این زیرساختها از یک سو فرصت تازهای برای سرمایهگذاری و اشتغال در اختیار بخش خصوصی قرار داده و از سوی دیگر، میتواند به مدیریت حضور گردشگران در طبیعت و کاهش فشار ناشی از حضور پراکنده و بدون برنامه مسافران در عرصههای طبیعی کمک کند؛ مشروط بر اینکه توسعه گردشگری به قیمت آسیب به منابع آبی و محیط پیرامون آنها تمام نشود.
۱۵ همت سرمایهگذاری در پهنههای آبی
مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران با اشاره به روند سرمایهگذاری بخش خصوصی در این حوزه گفت که طی سالهای اخیر حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری در حوزه گردشگری در تأسیسات و منابع آبی استان انجام شده است.
به گفته حیدر داوودیان، در حال حاضر ۲۰ طرح گردشگری در منابع آبی تحت تملک شرکت آب منطقهای مازندران فعال است که مجموع مساحت آنها به حدود ۳۶۰ هکتار میرسد.
این طرحها که با مشارکت بخش خصوصی راهاندازی شدهاند، علاوه بر ایجاد ظرفیتهای تفریحی و گردشگری، برای بیش از ۷۵۰ نفر اشتغال مستقیم و بیش از ۲ هزار نفر اشتغال غیرمستقیم ایجاد کردهاند.
این آمار نشان میدهد گردشگری آبی برای مازندران صرفاً یک ظرفیت تفریحی نیست و میتواند در صورت برنامهریزی اصولی، به یکی از حلقههای زنجیره اقتصاد محلی، اشتغال و خدمات گردشگری استان تبدیل شود.
۲۰ میلیون نفر-بازدید از جاذبههای آبی
حجم استقبال گردشگران از این ظرفیتها نیز قابل توجه است. داوودیان میگوید بر اساس آمارهای ثبتشده و برآوردهای انجامشده، سال گذشته در مجموع حدود ۲۰ میلیون نفر-بازدید از طرحهای کلان و خرد گردشگری مرتبط با منابع آبی استان انجام شد.
این میزان بازدید، از گستردگی تقاضا برای جاذبههای آبی حکایت دارد؛ تقاضایی که در صورت هدایت به سمت مجموعههای دارای زیرساخت و مدیریت مشخص، میتواند به جای افزایش فشار بر طبیعت، به ساماندهی بخشی از جریان گردشگری در استان کمک کند.
نمونههایی از این ظرفیت را میتوان در نقاط مختلف مازندران مشاهده کرد؛ از مجموعه گردشگری آویدر در نوشهر و سد برنجستانک سوادکوه شمالی گرفته تا دریاچه ولشت کلاردشت و مجموعه گردشگری الیمالات. این مجموعهها با ترکیب جاذبههای طبیعی و زیرساختهای ایجادشده برای گردشگران، به مقصدهایی شناختهشده برای مسافران تبدیل شدهاند.
۶ فرصت جدید برای سرمایهگذاران
روند سرمایهگذاری در این بخش متوقف نمانده است. مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران از آماده شدن ۶ بسته سرمایهگذاری جدید برای واگذاری به بخش خصوصی خبر داده و گفته است رقم سرمایهگذاری اولیه مورد نیاز برای این فرصتها بیش از ۴ هزار میلیارد تومان برآورد میشود.
نکته مهم در این واگذاریها، چگونگی تعریف حدود و الزامات بهرهبرداری است. داوودیان تأکید دارد که حفاظت از منابع و تأسیسات آبی، «خط قرمز و هدف اصلی» شرکت آب منطقهای در واگذاریهاست و بستههای سرمایهگذاری جدید بر اساس استانداردهای زیستمحیطی تدوین شدهاند.
به این ترتیب، توسعه گردشگری آبی قرار نیست به معنای آزاد گذاشتن عرصههای آبی برای ساختوساز یا بهرهبرداری بدون ضابطه باشد؛ بلکه هدف، استفاده از بخشهایی از این ظرفیتها برای ایجاد فعالیت اقتصادی در چارچوب ضوابط فنی، حفاظتی و زیستمحیطی است.
تجربهای که میتواند از طبیعت حفاظت کند
یکی از نمونههای قابل توجه در این زمینه، چشمه سورت در شهرستان ساری است؛ ظرفیتی طبیعی که سالها با مشکلات ناشی از نبود مدیریت مناسب و حضور بیضابطه گردشگران مواجه بود. واگذاری این مجموعه به بخش خصوصی و ایجاد زیرساختهای گردشگری و حفاظتی، نمونهای از این رویکرد است که در صورت اجرای درست میتواند میان حفاظت از یک جاذبه طبیعی و بهرهبرداری گردشگری از آن تعادل ایجاد کند.
اهمیت این موضوع در مازندران دوچندان است؛ استانی که بخش قابل توجهی از جذابیت گردشگری آن به منابع طبیعی وابسته است و افزایش سالانه شمار مسافران، ضرورت مدیریت این حضور را بیشتر کرده است.
۱۱ سد، هزار آببندان و هفت هزار کیلومتر رودخانه
ظرفیتهای آبی مازندران فقط با چند مجموعه گردشگری شناختهشده محدود نمیشود. این استان دارای یکهزار و ۳۴ قطعه آببندان فعال، ۱۱ سد بزرگ و کوچک و ۱۲۰ شاخه رودخانه به طول حدود هفت هزار کیلومتر است؛ پهنههایی که در صورت امکانسنجی دقیق و رعایت ضوابط مربوطه، میتوانند بخشی از ظرفیت توسعه گردشگری استان را تأمین کنند.
البته همه این پهنهها الزاماً مناسب فعالیت گردشگری نیستند و استفاده از آنها نیازمند بررسیهای فنی، زیستمحیطی، ایمنی و مرتبط با کارکرد اصلی منابع آب است. بهویژه در مورد سدها و تأسیسات آبی، هرگونه فعالیت گردشگری باید به گونهای طراحی شود که خللی در بهرهبرداری، ایمنی و حفاظت از تأسیسات ایجاد نکند.
گردشگری آبی؛ از درآمدزایی تا فرهنگسازی
مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران معتقد است واگذاری عرصههای قابل استفاده برای گردشگری علاوه بر ایجاد فرصتهای اقتصادی، میتواند در افزایش شناخت جامعه نسبت به ارزش آب نیز مؤثر باشد.
داوودیان با تأکید بر اینکه هر مترمربع از تأسیسات آبی واگذارشده برای اجرای طرح گردشگری میتواند فرصتی برای رونق اشتغال و اقتصاد محلی باشد، این رویکرد را عاملی برای معرفی ارزش آب و ترویج فرهنگ مصرف بهینه نیز میداند.
در چنین نگاهی، گردشگری آبی صرفاً فروش یک خدمت تفریحی در کنار آب نیست؛ بلکه اگر با طراحی مناسب، ظرفیتسنجی، مدیریت پسماند، حفاظت از حریم منابع و رعایت الزامات زیستمحیطی همراه شود، میتواند همزمان سه هدف اقتصادی، گردشگری و حفاظتی را دنبال کند.
مازندران اکنون بخشی از این مسیر را طی کرده است؛ ۱۵ هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری، ۲۰ طرح فعال، بیش از ۲ هزار و ۷۵۰ فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم و حدود ۲۰ میلیون نفر-بازدید در سال ۱۴۰۴، تصویری از ظرفیت بالفعل گردشگری آبی استان ارائه میکند. در سوی دیگر نیز ۶ بسته جدید با بیش از ۴ همت سرمایهگذاری اولیه آماده واگذاری است؛ ظرفیتی که موفقیت آن بیش از آنکه به تعداد پروژهها وابسته باشد، به این بستگی دارد که توسعه گردشگری چگونه با حفاظت از منابع آب، طبیعت و کارکرد اصلی تأسیسات آبی همراه شود.
در واقع نکته مهم اصلی مرحله بعدی گردشگری آبی مازندران نه صرفاً جذب سرمایه، بلکه جذب سرمایه مسئولانه است؛ سرمایهای که بتواند از ظرفیتهای اقتصادی آب استفاده کند، بدون آنکه سرمایه طبیعی استان را هزینه این توسعه کند.
منبع: حیات