بخش قابل توجهی از آلودگی هوای تهران از منابع متحرک نشأت می گیرد. در مطالعهای علمی درباره تهران نیز سهم بالای منابع متحرک در انتشار آلایندههایی مانند CO، NOx،VOC و ذرات معلق مورد توجه قرار گرفته است. بنابراین هر سیاستی که بتواند بهطور واقعی از حجم سفر با خودروی شخصی بکاهد، میتواند مستقیماً بر میزان انتشار آلایندهها اثر بگذارد. با این حال، «روز بدون خودرو» را نمیتوان فقط برنامهای زیستمحیطی دانست؛ این طرح با سلامت عمومی شهروندان نیز ارتباط دارد.
سازمان جهانی بهداشت، ارتباط آلودگی هوای ناشی از حملونقل را با بیماریهای قلبی ـ عروقی، سکته، بیماریهای تنفسی و آسم تأیید کرده است. به بیان ساده، هر کیلومتر کاهش رانندگی با خودروی شخصی، در صورتی که با استفاده از حملونقل عمومی، دوچرخه یا پیادهروی جایگزین شود، میتواند به کاهش مواجهه شهروندان با آلایندهها کمک کند. در مطالعات سال جاری درباره روزهای بدون خودرو در کیگالی (پایتخت رواندا)، کاهش حدود ۱۴.۸ درصدی آلاینده PM2.5 نسبت به روزهای عادی گزارش شده است.
البته به دلیل تفاوت میان تهران و کیگالی از نظر تعداد خودروهای شخصی، الگوی سفر و ظرفیت حملونقل عمومی، نمیتوان این عدد را مستقیماً به تهران تعمیم داد. از همین رو پیشنهاد میکنم همزمان با اجرای طرح در تهران، شهرداری میزان آلایندهها را در روزهای اجرای طرح با روزهای عادی مقایسه و نتایج آن را بهصورت علمی و کارشناسی ارزیابی کند تا سنجش آثار طرح از سطح کیفی فراتر رفته و به دادههای کمی متکی شود. دومین مزیت این طرح، کاهش مصرف سوخت است.
خودرویی که یک روز کمتر در معابر تردد کند، سوخت کمتری مصرف خواهد کرد و اگر این رفتار در مقیاس صدها هزار سفر تکرار شود، میتواند به صرفهجویی قابل توجهی در مصرف بنزین منجر شود. در تهران، یک مطالعه علمی مصرف سالانه بنزین خودروهای سواری را در سال ۲۰۱۶ حدود ۴.۲ میلیارد لیتر برآورد کرده است. با توجه به افزایش تعداد خودروها و سفرهای شهری در سالهای اخیر، کاهش بخشی از سفرهای خودرویی حتی در یک روز از هفته میتواند در مقیاس سالانه قابل توجه باشد. بنابراین روز بدون خودرو را نباید صرفاً روزی برای کنار گذاشتن خودروها دانست؛
این طرح میتواند آزمایشی هفتگی برای شکلگیری الگویی جدید در زندگی شهری باشد. دولت و مدیریت شهری پیشقدم شوند، شهروندان استفاده از مترو، اتوبوس، تاکسی، دوچرخه و پیادهروی را جایگزین خودروی شخصی کنند و در پایان هر روز اجرای طرح، میزان کاهش سفر با خودروی شخصی، مصرف سوخت، انتشار آلایندهها، استفاده از حملونقل عمومی و میزان مشارکت شهروندان اندازهگیری شود. پیشنهاد من این است که اجرای طرح با یک داشبورد شفاف مدیریت شهری همراه شود؛ بهگونهای که مردم بتوانند هر هفته ببینند یک روز بدون خودرو، چه میزان از سفرهای خودرویی، مصرف سوخت و انتشار آلایندهها کاسته است.
شفافیت در ارائه این دادهها، هم امکان ارزیابی دقیق طرح را فراهم میکند و هم میتواند مشارکت شهروندان را افزایش دهد. اگر قرار است تهران نفس بکشد، باید از کاهش تردد خودروهای شخصی آغاز کرد و اگر قرار است این تغییر ماندگار باشد، لازم است از مسئولان و دستگاههای دولتی آغاز شده و به تدریج به فرهنگ عمومی در شهر تبدیل شود.
منبع: جام جم آنلاین
