هفته گذشته، وزیر ارتباطات به بهانه فرارسیدن دومین سالگرد فعالیت دولت، گفتوگویی ویدئویی ضبط کرد. «سیدستار هاشمی» در این برنامه تلاش کرد گزارشی از عملکرد وزارتخانه خود طی ۲ سال سپریشده از فعالیت دولت چهاردهم ارائه دهد. وی در فرازی از این مصاحبه ویدئویی بیان کرد پرتاب همزمان ۳ ماهواره در کشور برای نخستین بار در دولت چهاردهم انجام شده است؛ در حالی که پیشتر در دولت سیزدهم نیز در تاریخ ۸ بهمن ۱۴۰۲، مردم ایران شاهد پرتاب همزمان ۳ ماهواره «کیهان ۲»، «هاتف ۱» و «مهدا» بودند. اولین بودن همیشه جذاب است؛ ولی باید گفت تکرار یک تجربه موفق نخبگانی نیز به همان اندازه برای کشور افتخار دارد و میتوان از آن برای امید دادن به نسل جوان استفاده کرد.
به گزارش حیات به نقل از آنا، آنچه در برنامه فضایی کشور ثبت شده است، نشان میدهد پرتاب همزمان سه ماهواره ایرانی، پیش از مأموریت فضایی دولت چهاردهم نیز سابقه داشته است. هشتم بهمن ۱۴۰۲، ماهوارهبر سیمرغ ساخت وزارت دفاع، ماهواره مهدا و دو ماهواره کیهان ۲ و هاتف ۱ را در یک مأموریت فضایی به مدار بیضوی تزریق کرد. در همان مقطع سخنگوی دولت سیزدهم نیز با انتشار پستی در شبکههای اجتماعی خود دستیابی به این موفقیت را تبریک گفته بود.
این مأموریت از آن جهت اهمیت داشت که سه محموله ایرانی در یک پرتاب و با یک ماهوارهبر بومی در مدار قرار گرفتند. مهدا یک ماهواره تحقیقاتی برای آزمایش زیرسامانههای توسعهیافته ماهوارهای و ارزیابی عملکرد فناوریهای بومی بود؛ کیهان ۲ برای اثبات فناوری موقعیتیابی فضاپایه و هاتف ۱ برای اثبات فناوری مخابرات باند باریک با کاربرد اینترنت اشیا طراحی شده بود.
تکرار موفقیت، یک شاخص فناورانه است
هفتم دی ۱۴۰۴، تجربه پرتاب همزمان سه ماهواره ایرانی بار دیگر تکرار شد. ماهوارههای پایا، ظفر ۲ و کوثر در یک مأموریت فضایی از پایگاه وستوچنی روسیه به فضا پرتاب شدند و مطابق گزارشهای منتشرشده در مدار قرار گرفتند. تفاوت این مأموریت با تجربه سال ۱۴۰۲ در ماهیت و مأموریت ماهوارهها و همچنین استفاده از ظرفیت پرتابگر روسی بود، اما یک ویژگی مشترک مهم میان دو رویداد وجود داشت: سه ماهواره ایرانی در یک مأموریت به مدار رفتند.
ارزش فنی یک فناوری صرفاً به اولین اجرای موفق آن محدود نمیشود. نخستین موفقیت نشان میدهد یک فناوری یا فرایند امکانپذیر شده است، اما تکرار موفقیت میتواند از شکلگیری تجربه، انباشت دانش، اصلاح فرایندها و افزایش قابلیت اتکا حکایت کند. صنعت فضایی بیش از بسیاری از حوزههای دیگر به این تکرارپذیری نیاز دارد؛ زیرا طراحی ماهواره، آمادهسازی محموله، هماهنگی پرتاب، تزریق مداری و برقراری ارتباط با ایستگاه زمینی مجموعهای از فرایندهای بههمپیوسته هستند که موفقیت آنها باید در مأموریتهای مختلف قابل تکرار باشد.
همین ویژگی سبب میشود عنوان «دومین پرتاب همزمان موفق سه ماهواره ایرانی» نهتنها عنوانی کماهمیت نباشد، بلکه از منظر توسعه فناوری حتی پیام مشخصتری داشته باشد. کشور یک بار این قابلیت را تجربه کرده و بار دیگر توانسته است آن را در مأموریتی جدید به کار بگیرد. چنین اتفاقی را میتوان بخشی از روند بلوغ فناوری فضایی و حرکت از آزمایش قابلیت به سمت استفاده تکرارشونده از آن دانست.
روایت دقیق دستاورد، ارزش موفقیت را افزایش میدهد
تعبیر «برای نخستینبار» در سخنان وزیر ارتباطات را میتوان بدون نسبت دادن هیچ انگیزهای، یک سهو لسان در نقل سابقه برنامه فضایی کشور دانست. مسئله اصلی نیز الزاماً خود این عبارت نیست؛ اهمیت موضوع در این است که گزارش عملکرد یک دستگاه اجرایی هرچه دقیقتر و کاملتر روایت شود، امکان ارزیابی عملکرد آن نیز بیشتر خواهد شد.
وزارت ارتباطات برای معرفی دستاوردهای خود نیازی ندارد هر موفقیت را در قالب یک «اولین» تعریف کند. پرتاب همزمان سه ماهواره در دولت چهاردهم، حتی با وجود سابقه ثبتشده در دولت سیزدهم، همچنان یک دستاورد قابل اشاره برای این دوره است؛ زیرا این مأموریت جدید، ماهوارهها و مأموریتهای متفاوت خود را داشته و اجرای دوباره یک الگوی پیچیده فضایی، به خودی خود ارزش فنی دارد.
چنین روایتی حتی میتواند برای تبیین عملکرد وزارت ارتباطات مفیدتر باشد. بیان اینکه «ایران پیشتر چنین تجربهای داشته و در دولت چهاردهم آن را دوباره با ماهوارههایی جدید تکرار کرده است»، مخاطب را با مسیر پیشرفت مواجه میکند؛ مسیری که در آن دستاوردهای دولتها بهصورت گسسته از یکدیگر دیده نمیشوند و تجربه یک دوره میتواند به بستری برای اجرای مأموریتهای بعدی تبدیل شود.
امیدآفرینی بر پایه واقعیت شکل میگیرد
تأکید بر سابقه موفقیتهای علمی و فناورانه، با مفهوم امیدآفرینی مورد تأکید رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز قابل جمع است. رهبر شهید انقلاب اسلامی در سخنرانی خود در نخستین روزهای ماه رمضان سال ۱۴۰۲، صاحبان رسانه و افرادی را که توانایی سخن گفتن با مردم دارند، به امیدآفرینی توصیه کردند و تصریح داشتند که «امیدآفرینی، خودفریبی نیست» و ضعفها نیز باید بیان شود، اما در کنار آنها «آینده و افق روشن» در مقابل چشم مردم قرار گیرد.
این نگاه در موضوع صنعت فضایی نیز کاربرد روشنی دارد. بیان سابقه موفقیت کشور در پرتاب همزمان سه ماهواره در سال ۱۴۰۲ به معنای نادیده گرفتن مأموریت سال ۱۴۰۴ نیست؛ بلکه اتفاقاً نشان میدهد یک توانایی فناورانه در کشور شکل گرفته، یک بار با ماهوارهبر بومی به کار گرفته شده و بار دیگر در مأموریتی جدید تکرار شده است.
همین نکته میتواند یک نمونه عینی از امیدآفرینی مبتنی بر واقعیت باشد. جوان ایرانی زمانی با یک پیام امیدبخش مواجه میشود که بداند یک فناوری در کشور ایجاد شده، متخصصان آن را یک بار با موفقیت آزمودهاند و سپس توانستهاند تجربه خود را در مأموریتی جدید تکرار کنند. این روایت، برخلاف بزرگنمایی، بر یک زنجیره واقعی از تجربه و موفقیت استوار است.
مقام معظم رهبری، آیتالله سیّد مجتبی خامنهای نیز در پیام خود به مناسبت سالروز افتتاح نخستین دوره مجلس شورای اسلامی و آغاز سومین سال فعالیت مجلس دوازدهم در ۷ خرداد ۱۴۰۵، بر ضرورت مشاهده «نشانههای واقعی امید» تأکید کردند و جامعه را نیازمند «مسیر باثبات و چشمانداز روشن از آینده» دانستند. در همان پیام، امیدآفرینی و آیندهسازی کشور بهعنوان یکی از جهتگیریهای مورد انتظار مطرح شده است.
مفهوم «نشانههای واقعی امید» در این بحث اهمیت ویژهای دارد. موفقیت فضایی زمانی میتواند به یک نشانه واقعی امید تبدیل شود که سابقه آن نیز دقیق روایت شود. حذف یا نادیده گرفتن یک موفقیت پیشین، حتی اگر سهوی باشد، میتواند بخشی از تصویر واقعی پیشرفت را از مخاطب پنهان کند؛ در حالی که قرار دادن دو موفقیت کنار یکدیگر، مسیر طیشده را روشنتر نشان میدهد.
دومین تجربه، روایت کاملتری از پیشرفت ارائه میکند
پرتاب سال ۱۴۰۲ یک نقطه مهم در برنامه فضایی ایران بود. ماهواره مهدا بهعنوان محموله تحقیقاتی، کیهان ۲ بهعنوان نانوماهواره اثبات فناوری موقعیتیابی فضاپایه و هاتف ۱ با هدف اثبات فناوری مخابرات باند باریک، هر کدام مأموریت فناورانه مشخصی داشتند. ماهوارهبر سیمرغ نیز در هفتمین پرتاب تحقیقاتی خود توانست تزریق چندگانه محمولهها را با موفقیت انجام دهد.
مأموریت سال ۱۴۰۴ نیز صرفاً تکرار مکانیکی همان پرتاب نبود. پایا، ظفر ۲ و کوثر با مأموریتهای جدید و با استفاده از ظرفیت پرتاب فضایی روسیه در مدار قرار گرفتند. بنابراین، میتوان این دو رویداد را دو حلقه از یک مسیر دانست؛ حلقه نخست، اثبات توانایی پرتاب همزمان چند ماهواره با ماهوارهبر بومی و حلقه دوم، تکرار موفقیت در مأموریتی جدید و با ترکیبی متفاوت از ماهوارهها.
چنین نگاهی، موفقیت سال ۱۴۰۴ را نهتنها کمارزش نمیکند، بلکه معنای آن را دقیقتر میسازد. اگر یک فناوری فقط یک بار مورد استفاده قرار گیرد، همچنان یک موفقیت مهم است؛ اما هنگامی که همان قابلیت دوباره مورد استفاده قرار میگیرد، امکان سخن گفتن از تداوم، تجربه و قابلیت تکرار آن نیز فراهم میشود.
تبیین عملکرد وزارت ارتباطات با کارنامه کاملتر
وزارت ارتباطات میتواند مأموریت فضایی سال ۱۴۰۴ را در کنار مجموعهای از اقدامات دیگر، بهعنوان یکی از دستاوردهای دوره فعالیت خود معرفی کند. بیان دقیق سابقه این مأموریت مانعی برای چنین تبیینی نیست و میتواند آن را معتبرتر کند. «دومین پرتاب همزمان موفق سه ماهواره ایرانی» عنوانی است که هم موفقیت جدید را برجسته میکند و هم سابقه برنامه فضایی کشور را محترم میشمارد.
دستگاههای اجرایی برای معرفی عملکرد خود لزوماً به دنبال ثبت «اولین» نیستند. استمرار یک برنامه، افزایش ظرفیت، ارتقای کیفیت، توسعه کاربردها و تکرار موفقیت نیز معیارهایی هستند که میتوانند عملکرد یک دستگاه را نشان دهند. صنعت فضایی بهطور خاص، به دلیل پیچیدگی مأموریتها، بیش از بسیاری از حوزهها به چنین شاخصهایی وابسته است.
روایت درست این اتفاق میتواند از یک سهو لسان نیز فرصتی برای ارائه تصویری کاملتر از برنامه فضایی کشور بسازد. به جای آنکه موضوع به اختلاف میان دو روایت یا دو دوره مدیریتی تبدیل شود، میتوان بر اصل مهمتری تمرکز کرد، ایران در سال ۱۴۰۲ توانست سه ماهواره را همزمان با ماهوارهبر بومی در مدار قرار دهد و در سال ۱۴۰۴ نیز بار دیگر سه ماهواره ایرانی را در یک مأموریت فضایی به مدار فرستاد.
همین استمرار، برای نسل جوان پیام روشنی دارد. موفقیت فناورانه زمانی به سرمایه ملی تبدیل میشود که دانش و تجربه حاصل از آن باقی بماند و در مأموریتهای بعدی به کار گرفته شود. پرتاب دوم، در چنین نگاهی، رقیب پرتاب نخست نیست؛ ادامه آن است.
بر همین اساس، اگر در روایت عملکرد وزارت ارتباطات به جای تأکید بر «اولینبار»، از «تکرار موفقیت پیشین» سخن گفته میشد، چیزی از ارزش مأموریت سال ۱۴۰۴ کم نمیشد. این روایت حتی میتوانست با تأکید بر انباشت تجربه و تداوم توانمندی، تصویر کاملتری از مسیر صنعت فضایی ایران ارائه کند.
صنعت فضایی ایران برای اثبات پیشرفت خود الزاماً به اولینبودنهای پیاپی نیاز ندارد. گاهی دومین بار بودن، از منظر فناورانه پیام مهمتری دارد؛ چرا که نشان میدهد یک موفقیت یکباره باقی نمانده و به قابلیتی تبدیل شده که امکان تکرار دارد. پرتاب همزمان سه ماهواره ایرانی در سال ۱۴۰۲ یک موفقیت ثبتشده در تاریخ فضایی کشور است و تکرار این تجربه در سال ۱۴۰۴ نیز موفقیتی دیگر در همان مسیر محسوب میشود.
ثبت هر دو موفقیت در حافظه عمومی، هم شأن متخصصان و نخبگان ایرانی را بهتر نشان میدهد و هم امکان تبیین دقیقتر عملکرد دستگاههای مسئول را فراهم میکند. امیدآفرینی واقعی نیز از همین مسیر میگذرد؛ از روایت صادقانه آنچه انجام شده، حفظ موفقیتهای پیشین، توضیح پیشرفتهای جدید و نشان دادن مسیری که میتواند ادامه پیدا کند.
منبع: حیات
