، در آستانه نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل و همزمان با افزایش تنشها در خلیج فارس، کانالهای دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن بار دیگر فعال شدهاند. براین اساس ایران شروط خود برای ازسرگیری مذاکرات و پایان جنگ را از طریق قطر به طرف آمریکایی منتقل کرده است. در این رابطه محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد تهران شروط خود را از طریق میانجی قطری به واشنگتن منتقل کرده و منتظر پاسخ دونالد ترامپ است.
رضایی سه شرط اصلی را بهطور علنی اعلام کرد: پایان جنگ در همه جبههها به شمول لبنان، آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران و پایان محاصره دریایی بنادر ایران. او در عین حال تأکید کرد مجموعه شروط ایران هفت مورد است، اما همه آنها را علنی نکرد. در میان شروط اعلامشده، موضوع پایان جنگ در همه جبههها اهمیت ویژهای دارد. تهران بر این اساس صرفاً توقف حملات در خاک ایران را مطرح نکرده، بلکه پایان درگیریهای مرتبط با جنگ در منطقه را نیز در چارچوب خواستههای خود قرار داده است. سردار رضایی در اظهارات خود بهطور مشخص از لبنان نام برد.
این مسئله نشان میدهد از نگاه تهران، هرگونه ترتیبات جدید امنیتی باید فراتر از توقف موقت حملات میان ایران و آمریکا باشد و ابعاد منطقهای درگیری را نیز دربر بگیرد. شرط دوم، یعنی آزادسازی داراییهای ایران، وجه اقتصادی پیشنهاد تهران را تشکیل میدهد. تحریمهای آمریکا و محدودیتهای مالی طی سالهای گذشته دسترسی ایران به بخشی از منابع مالی خارجی خود را محدود کرده است. در شرایط جنگی کنونی، آزادسازی این منابع میتواند به عنوان یکی از عناصر اصلی هرگونه توافق احتمالی مورد توجه قرار گیرد.
با این حال، میزان دقیق داراییهایی که ایران خواستار آزادسازی آنهاست در اظهارات اخیر بهصورت عمومی اعلام نشده و نباید رقم مشخصی را بدون استناد رسمی به این پیشنهاد نسبت داد. شرط سوم، پایان محاصره دریایی بنادر ایران است. این موضوع مستقیماً به یکی از مهمترین نقاط اصطکاک کنونی میان تهران و واشنگتن مربوط میشود. طبق گزارشهای منتشرشده، آمریکا محاصره دریایی بنادر جنوبی ایران را حفظ کرده و همزمان ایران نیز تردد کشتیها در تنگه هرمز را محدود کرده است.
به همین دلیل، مسئله کشتیرانی از یک موضوع نظامی صرف فراتر رفته و به یکی از محورهای اصلی مذاکرات احتمالی تبدیل شده است. افزون براین محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، هم تأکید کرد تا زمان تحقق شروط ایران، بازگشت به وضعیت پیشین مذاکرات و بازگشایی تنگه هرمز انجام نخواهد شد. این موضع نشان میدهد تهران میان مسئله مذاکرات و وضعیت کشتیرانی در هرمز ارتباط مستقیمی برقرار کرده است. از سوی دیگر، کانال انتقال این پیام نیز قابل توجه است. قطر طی ماههای گذشته یکی از مسیرهای اصلی ارتباط غیرمستقیم ایران و آمریکا بوده است.
در کنار قطر، پاکستان به عنوان میانجی اصلی اعلام شده است در این خصوص اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر خارجه پاکستان، روز شنبه با عباس عراقچی گفتوگو کرد و بر اهمیت تداوم عرضه انرژی و عبور امن و سریع کشتیها تأکید کرد. دو طرف همچنین توافق کردند رایزنیها را در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک ادامه دهند. همچنین طبق اخبار منتشر شده، شب یکشنبه عراقچی پیش از عزیمت به نیویورک، به دوحه سفر کرد تا آخرین رایزنی ها در خصوص تحولات منطقه را با قطر صورت دهد. این تحولات نشان میدهد دیپلماسی منطقهای ایران در کنار مذاکرات احتمالی با آمریکا دنبال میشود.
تهران از یک سو موضع خود درباره ادامه مقاومت و آمادگی نظامی را حفظ کرده و از سوی دیگر از مسیر کشورهای میانجی پیامهای دیپلماتیک ارسال میکند. این رویکرد را میتوان در اظهارات اخیر مقامهای ایرانی نیز مشاهده کرد؛ بهگونهای که دیپلماسی و آمادگی دفاعی همزمان در دستور کار قرار گرفتهاند. زمانبندی انتقال شروط نیز اهمیت دارد، در روزهای نزدیک به برگزاری نشست مجمع عمومی که فرصتی برای دیدارها و گفتگوهای دیپلماتیک مقامات در سطوح بالا است. بنابراین، نیویورک میتواند به یکی از مهمترین عرصههای دیپلماتیک برای انتقال مستقیم و غیرمستقیم پیامهای تهران تبدیل شود.
حضور پزشکیان و عراقچی در سازمان ملل این امکان را فراهم میکند جمهوری اسلامی مواضع خود را در سطحی گستردهتر با کشورهای عضو سازمان ملل مطرح کند و همزمان رایزنیهای دوجانبه و منطقهای را دنبال کند. تقریباً ۱۳۰ رهبر و مقام ارشد قرار است در نشست امسال مجمع عمومی حضور داشته باشند و جنگ خاورمیانه و پیامدهای آن یکی از محورهای اصلی فضای سیاسی نشست خواهد بود. در طرف مقابل، موضع واشنگتن درباره شروط ایران هنوز بهصورت رسمی و کامل اعلام نشده است.
دونالد ترامپ در روزهای اخیر بار دیگر از ضرورت دستیابی به توافق با ایران سخن گفته، اما همزمان تهدیدهای نظامی و اقتصادی آمریکا نیز ادامه دارد. از این منظر، پیشنهاد اخیر تهران را میتوان نقطهای برای سنجش امکان بازگشت به مذاکرات دانست، نه به معنای آغاز قطعی مذاکرات یا توافق. سه شرط علنیشده ایران مستقیماً به سه حوزه اصلی بحران مربوط میشوند: امنیت و پایان جنگ، منابع مالی و اقتصاد، و کشتیرانی و تجارت خارجی. چهار شرط دیگر نیز هنوز بهطور کامل علنی نشدهاند و همین مسئله ارزیابی جامع پیشنهاد تهران را تا زمان انتشار جزئیات بیشتر دشوار میکند.
بنابراین تحقق هرگونه توافق به پاسخ آمریکا و میزان تطبیق مواضع دو طرف بستگی دارد. آنچه تاکنون مشخص است این است که تهران چارچوب اولیه خود را برای ورود دوباره به روند مذاکره اعلام کرده، اما هنوز توافقی حاصل نشده و جزئیات چهار شرط دیگر نیز بهصورت رسمی منتشر نشده است. از این رو تحولات دوحه و نیویورک در روزهای آینده میتواند مشخص کند که انتقال پیامهای غیرمستقیم میان دو طرف به مرحله مذاکرات عملی خواهد رسید یا همچنان در کنار فشار نظامی و اقتصادی ادامه خواهد یافت.
منبع: خبرگزاری موج
