به گزارش جماران،در قلب منطقه قطب شمال، جایی که سفیدی بیپایان یخ با محاسبات قدرت در هم میآمیزد، به نظر میرسد گرینلند در ۱۸ ماه گذشته در آستانه بحرانی بیسابقه در ناتو قرار گرفته است، چرا که رئیس جمهور آمریکا تهدید به تصرف جزیرهای متعلق به پادشاهی دانمارک کرده، متحدان اروپایی خود را برای بدترین سناریو آماده میکنند و ساکنان یک جزیره کوچک ناگهان خود را در مرکز یک درگیری ژئوپلیتیکی میبینند که بسیار فراتر از اندازه آنهاست.
اما این بحران که با صحبتهایی درباره خرید بزرگترین جزیره جهان آغاز شد و سپس به تهدید به استفاده از زور انجامید، اکنون پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، جمعه گذشته اعلام کرد که یک توافق امنیتی با دانمارک و گرینلند حاصل شده است که انتظار میرود حضور نظامی آمریکا را بدون انتقال حاکمیت بر این جزیره به واشنگتن گسترش دهد، به سمت یک توافق دیپلماتیک آرامتر پیش میرود.
بر اساس آن چه مجله آتلانتیک و روزنامه های نیویورک تایمز آمریکا و گاردین انگلیس نوشتند این تحولات در حالی رخ داده است که اکنون فاش می شود که مقامات و طرف های معین رایزنی های فشرده و دشواری در پشت پرده داشتند. چه چیزی در توافقنامه آمده است؟ طبق گزارشی که توسط ایزاک استنلی بیکر در نشریه آتلانتیک منتشر شده است، انتظار میرود این توافق بر اساس ترتیباتی که به دوران جنگ سرد برمیگردد، بنا شود و به ایالات متحده امکان بیشتری برای حضور نظامی، استفاده از حریم هوایی و ساخت تأسیسات جدید در گرینلند بدهد، به طوری که این جزیره مستقیماً در ترتیبات امنیتی دخیل باشد.
طبق آنچه منابع آمریکایی و اروپایی به این مجله فاش کردهاند، انتظار میرود این طرح شامل اقداماتی برای جلوگیری از ایجاد پایگاههای نظامی برای کشورهای خارج از ناتو و سازوکارهایی برای محدود کردن سرمایهگذاریهای حساس چین و روسیه در این جزیره نیز باشد. بیکر گفت این توافق که انتظار میرود در جریان جلسات مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک امضا شود، شامل هیچ گونه انتقال حاکمیت ارضی یا الحاق بخشهایی از جزیره به نفع ایالات متحده نیست، بلکه مبتنی بر گسترش دامنه استقرار نظامی و تقویت همکاری چندجانبه در چارچوب توافقی است که به دوران جنگ سرد برمیگردد.
وی افزود که این توافق پس از تکمیل مراحل لازم در پارلمان ملی، اجرایی خواهد شد. این توافق، آنطور که تدوین شده است، بیشتر شبیه تجدید ساختار حضور فعلی آمریکا به نظر میرسد تا یک تغییر اساسی در وضعیت حقوقی این جزیره. همانطور که نشریه آتلانتیک گزارش میدهد، ایالات متحده از سال ۱۹۵۱ حقوق نظامی گستردهای در گرینلند داشته و همچنان پایگاه فضایی پتوفیک را که به نظارت موشکی و سیستمهای هشدار اولیه کمک میکند، حفظ میکند. بنابراین، سوالی که مطرح میشود نه تنها این است که: واشنگتن چه چیزی به دست آورد؟ بلکه این نیز هست: چه چیزی واقعاً از آنچه وجود داشت تغییر کرد؟
استقبال رسمی و احتیاط مردمی نیویورک تایمز به نقل از ترامپ نوشت که این توافق به ایالات متحده «کنترل دائمی» بر امنیت گرینلند و «سایر نیازها» میدهد و دشمنان واشنگتن مانند روسیه و چین قادر نخواهند بود بدون تأیید صریح آمریکا پایگاههای نظامی تأسیس کنند یا سرمایهگذاریهای حساس انجام دهند.
علیرغم این اظهارات گزاف که توسط کاخ سفید استفاده میشود، همین روزنامه در مقاله دیگری گزارش داد که محققان و متخصصان – از جمله میکل رونگه اولسن از موسسه مطالعات بینالمللی دانمارک – تأیید کردند که پیمان دفاعی ۱۹۵۱ از قبل به واشنگتن اختیارات بسیار گستردهای برای ایجاد و اداره پایگاههای نظامی مانند پتوویک (که قبلاً تول نام داشت) داده است، که این امر سؤالاتی را در مورد مفید بودن این بحران ساختگی و میزان دستیابی به دستاوردهای واقعی که در وهله اول در دسترس نبودند، مطرح میکند.
روزنامه بریتانیایی گاردین با تأکید بر اظهارات لارس لوکه راسموسن، وزیر امور خارجه دانمارک، که ابراز امیدواری کرده بود این توافق به دوره طولانی تردید و ابهام پایان دهد، ضمن تأیید احترام به «خطوط قرمز» پادشاهی دانمارک و حفظ تمامیت ارضی آن، مواضع رسمی سه طرف این توافق را برجسته کرد. این روزنامه به نقل از بیانیه نخست وزیر گرینلند، ینس فردریکسن نیلسن، نوشت که در آن از فرمول نهایی که حق تعیین سرنوشت مردم گرینلند را حفظ کرده و جایگاه آنها را در سیستم همکاری بینالمللی تضمین میکند، استقبال کرده است.
اما پروفسور میکل ویدبی راسموسن، استاد علوم سیاسی دانشگاه کپنهاگ، در این روزنامه هشدار داد که اعطای اختیارات گسترده به واشنگتن میتواند ترسهای عمیق محلی را در مورد جایگزینی رابطه استعماری تاریخی دانمارک با وابستگی «پنهان» به ایالات متحده افزایش دهد. به طور کلی این جزیره که جمعیتی کمتر از ۶۰ هزار نفر دارد، احساسات متفاوتی غالب بود، از آسودگی خاطر گرفته تا نگرانی عمیق.
نیویورک تایمز به نقل از چندین نفر از ساکنان و چهرههای محلی – از جمله معلم بازنشسته الین فردریکسن و فیلمساز آکا هانسن – که از بیخوابی و اضطرابی که در ماههای اخیر تجربه کردهاند صحبت کردند، نوشت. هانسن گفت که او به دلیل پیشبینی حمله احتمالی آمریکا، آب آشامیدنی کافی برای پنج روز ذخیره کرده است. هنسن با ابراز تعجب گفت: «حالا، ناگهان همه چیز خوب شده.
این وسط چه اتفاقی افتاده؟» به همین ترتیب، آنا اولات باخ، معلم بازنشسته، به نگرانیهای ساکنان محلی اشاره کرد که پروازهای مکرر ارتش ایالات متحده بر فراز باند فرودگاه نارساسواک، جنوبیترین سکونتگاه گرینلند، به یک روال روزمره تبدیل شده و شیوه زندگی مسالمتآمیز آنها و ارتباط نزدیکشان با طبیعت بکر را تهدید میکند.
«خداحافظ آمریکا» با وجود این نگرانیها، ناگا ناتانیلسن، نماینده مجلس گرینلند که عضو پارلمان دانمارک نیز هست، معتقد است که نهایی کردن این توافق با شرایط روشن، گامی اساسی و ضروری برای بازگرداندن وضعیت عادی و تثبیت اوضاع در منطقه است، همانطور که نیویورک تایمز در دومین گزارش خود گزارش داده است. بنابراین، این توافق ممکن است در آرام کردن بحران نظامی و دیپلماتیک موفق باشد، اما زخمهای سیاسی و روانی آن را پاک نمیکند.
استنلی بیکر، در مقالهای در نشریه آتلانتیک، خاطرنشان میکند که واشنگتن ممکن است به اهداف امنیتی خود رسیده باشد، اما بهای دیگری نیز پرداخته است: کاهش اعتماد بین ساکنان جزیره و متحدان اروپایی آن. حتی اروپاییهایی که با احتیاط از این توافق استقبال کردند، مدام ماههایی را به یاد میآوردند که به نظر میرسید یکی از اعضای بنیانگذار ناتو ممکن است توسط عضو دیگری تهدید شود. وقتی ترامپ این توافق را اعلام کرد، شب در نوک، پایتخت گرینلند، فرا رسیده بود.
اما به گفته استنلی بیکر، خبرنگاری از تلویزیون دولتی دانمارک، ورود و خروج سیاستمداران به ساختمان دولت را مشاهده کرد، صحنهای که نشان میداد «جاهطلبیهای» رئیسجمهور آمریکا برای سرزمینشان توجه «شدید» آنها را به خود جلب کرده است. در بیانیهای که احساسات گرینلندیها را در بر میگرفت، یکی از ساکنان، نوک،پایتخت گرینلند گفت: «خداحافظ آمریکا». آتلانتیک گزارش خود را با این جملهی تأثیرگذار به پایان رساند. در نهایت، داستان گرینلند با سیطره آمریکایی که ترامپ از آن صحبت میکرد، پایان نمییابد و به سادگی به وضعیت پیش از بحران خود باز نمیگردد.
این جزیره همچنان تحت حاکمیت دانمارک باقی میماند و مردم آن حق تعیین آینده خود را حفظ میکنند، در حالی که واشنگتن حضور نظامی و امنیتی گستردهتری در یکی از حساسترین مناطق جهان به دست میآورد.
منبع: جماران
