جام جم آنلاین: شب با مرور آخرین اخبار میخوابیم و صبح، پیش از آنکه چشمهایمان کاملا باز شود، اولین کاری که میکنیم، چک کردن دوباره گوشی و اخبار است. در این چرخه مداوم اضطراب، اصلا عجیب نیست که یک خواب آرام و با کیفیت، یکی از گمشدههای زندگی همه ما باشد؛ آنقدر که بیخوابی دیگر نه یک موضوع شخصی که شاید یک زخم بر سلامت جمعی جامعه باشد. با این حال، به عقیده قریب به اتفاق متخصصین حوزه بهداشت و سلامت، معضل بیخوابی، مجوزی برای پناه بردن خودسرانه به داروهای رنگارنگی که تعریفش را فقط از دوست و آشنا شنیدهام نیست؛ که اگر درگیر آن شویم، شاید به سختی بتوانیم مرز باریکی میان درمان مشکل کیفیت خواب و اعتیاد به دارویی خاص را در زندگی خودمان پیدا کنیم.
ملاتونین داروی خواب نیستیکی از بزرگترین سوءتفاهمها در بین مردم، جایگاه و کاربرد ملاتونین است. مردم اغلب با این تصور که ملاتونین یک قرص خواب قوی است که نیاز به تجویز پزشک و نسخه ندارد، به سراغش میروند، اما واقعیت علمی این است که ملاتونین، نه فقط در کشور ما بلکه در تمام دنیا، داروی خوابآور محسوب نمیشود؛
اینطور که دکتر مهناز شکروی، داروساز، در گفتوگو با جامجم میگوید، ملاتونین صرفا یک مکمل است که هدفش تنظیم ریتم شبانهروزی بدن است: «ملاتونین، هورمونی است که در حالت طبیعی با نور خورشید و عادات غذایی و وزن و به طور کلی، نظم زیستی ما ترشح میشود و حالا به دلیل سبک زندگی فعلی مردم جامعه، نیاز به بازسازی دارد.» در واقع از نظر دکتر شکروی، ملاتونین قرار نیست شما را بخواباند؛ بلکه میتواند کمی کیفیت خوابتان را بهبود ببخشد و آن را عمیقتر کند.
داروی خواب با تجویز پزشک او ادامه میهد: «بنابراین اگر کسی دچار بیخوابیهای مزمن ریشهدار است، ملاتونین نمیتواند پاسخگوی نیاز و مشکل او باشد، چراکه ریشه مشکل جای دیگری است و درمان آن، نیاز به بررسی پزشک، تشخیص مشکل و در نهایت تجویز داروی خاص با نظر متخصص دارد.» شاید برای همین است که داروی ملاتونین، به صورت بدون نسخه در داروخانهها وجود دارد؛
برای اینکه ملاتونین نه آنقدر عارضه خاصی برای فرد ایجاد خواهد کرد و نه حتی میتواند تاثیر دلخواه در حل مشکل بیخوابی بیمار داشته باشد: «ملاتونین مانند سایر مکملها، صرفا جایگاه تقویتکننده دارد و میتواند کمک کند که فردی که یک هفته فشار کاری و کمخوابی را به دوش کشیده است، خواب کمی عمیقتری داشته باشد تا بتواند نیروی بدنیاش را دوباره بازیابی کند.» فقط همین! پس اگر به دنبال درمان مشکل خواب و کیفیت نامناسبش میگردید، به سراغ ملاتونین نروید و چاره کار را به دست پزشک متخصص بسپارید.
خطر مصرف آلپرازولام و داروهای ضداضطراب برای خواب اما خطر اصلی کجاست؟ اینجا که فکر میکنیم بیخوابی است دیگر! و سعی میکنیم آن را به صورت خودسرانه حل کنیم. در حالی که مشکلات وابسته به خواب، از جمله مهمترین مسائل پزشکی است و مانند سایر بیماریهایی تخصصی، نیاز به بررسی پزشک و درمان تخصصی دارد. آنقدر که در برخی مواقع، افراد جامعه، برای درمان مشکل بیخوابی به شکل استاندارد، به صورت خودسرانه، به سمت مصرف داروهای ضد اضطراب حرکت میکنند؛
موضوعی که دکتر شکروی، داروساز، این روش را به طور کلی رد میکند و معتقد است: «در حال حاضر، بسیاری از مشکلات بیخوابی، ناشی از اضطرابهایی است که در روزها و ماههای اخیر تحمل کردهایم. اما این اتفاق، مجوزی برای مصرف خودسرانه داروهای آرامبخش و ضد اضطراب مانند آلپرازولام یا دیازپوکساید و… نیست!» در واقع از نظر این داروساز، این داروها اصلا برای درمان بیخوابی ساخته نشدهاند بلکه یکی از عوارض مصرف آنها، خوابآلودگی است و ما از همین «عارضه»، برای درمان بیخوابی، سوءاستفاده میکنیم.
برای درمان ابرو، چشم را کور نکنیم!اما وقتی بدن به داروهای ضد اضطراب، به عنوان درمان بیخوابی عادت میکند، رفته رفته نسبت به دوزهای سطح پایین آن مقاومت خواهد کرد: «در چنین مواقعی، دوزهای مصرفی فرد به مرور بالا میرود و بدن مقاومتر میشود و طلب دوزهای بالاتر که طبیعتا عوارض بیشتری خواهند داشت، میکند.» این را دکتر شکروی میگوید و ادامه میدهد: «تحقیقات نشان میدهد که استفاده طولانیمدت از این داروها، بهویژه در سنین بالا، حافظه را مختل میکند و خطر فراموشی را افزایش میدهد.
ضمن اینکه خوابآلودگی صبحگاهی ناشی از این داروها، به یک عامل خطر در رانندگی و فعالیتهای روزمره تبدیل شده است.» برای همین است که مصرف داروهای ضد اضطراب به عنوان درمان بیخواب و اختلالات خواب، بدون تجویز و نظر پزشک، اصلا توصیه نمیشود. اما چرا مصرف این داروها در روزگار امروز، به شکل بیرویهای رواج پیدا کرده است؟
رشد مصرف داروی ضد اضطراب دکتر شکروی به نکته مهمی اشاره میکند: «این روزها، ما در کشورمان، شرایط مضطربگونهای را میگذرانیم و بخشی از این بیخوابیها ریشه در حافظه جمعی ما دارد؛ از شبهای جنگ گرفته تا بحرانهای مداوم که باعث شده سیستم عصبی ما همیشه در حالت آمادهباش بماند.» برای همین است که روی آوردن به داروهای ضد اضطراب به شکل خودسرانه افزایش پیدا کرده است؛ اما باز هم این دلیلی برای این شکل از بر هم زدن نظم بدن نمیتواند باشد. در واقع، پذیرش واقعیت اضطراب در وجود یک فرد، نیاز به درمانهای اختصاصی و قرار گرفتن تحت نظر متخصص را دارد.
در غیر این صورت، نهتنها مشکل اولیه حل نخواهد شد که عوارض داروهایی که به شکل خودجوش مصرف کردهایم، مشکلات بعدی را برایمان رقم خواهند زد.
منبع: جام جم آنلاین
